Doordat Alan Wilder per toeval tijdens het Music For The Masses proces in de producersstoel belandt, liggen de verwachtingen vrijwel vanzelfsprekend bij hem om die rol vervolgens voort te zetten. De 101 tournee kost de band echter zoveel energie dat Depeche Mode een uitgebluste indruk achter laat. Sterker nog, er treedt vooral bij Alan Wilder en Martin Gore een soort van Depeche Mode vermoeidheid op. Ze zijn er letterlijk eventjes klaar mee en bezinnen zich op solowerk. Martin Gore brengt zijn coveralbum Counterfeit uit, en Alan Wilder stopt zijn energie in zijn tweede Recoil EP.
In diezelfde periode klooit Martin Gore wat heen in zijn thuisstudio, wat een aantal goede hoogstaande demo’s oplevert. Het staat echter nog ver van het geluid van Depeche Mode af. Dan komt Flood in beeld. Deze geluidstechnicus werkt in het verleden al met de wispelturige Nick Cave, en heeft een grote hand in het industriële Nine Inch Nails debuut Pretty Hate Machine. Deze confronterende ruwe harde aanpak spreekt Alan Wilder zeer aan. Flood wil echter niet dat Depeche Mode hun verleden verloochend, en vind het prima om op die duistere sound voort te borduren. De nieuwe plaat moet wel een Depeche Mode plaat blijven. Dit tweetal komt tot een gulle middenweg, en werkt in de nachtelijke uren de probeersels van Martin Gore verder uit.
Martin Gore arrangeert ondertussen steeds meer muziekstukken op zijn gitaar. Het blijkt dus dat de akoestische versie van Personal Jesus die op de maxi-single verschijnt echter heel dicht bij het origineel ligt, en geen herbewerking van dit nummer is. Dave Gahan presenteert zich op die single als een bovennatuurlijke macht; een goeroe, maar ook een vrouwenveroveraar. Zijn huwelijk heeft geen kans tot slagen meer, en door het buitensporig drugsgebruik veranderde hij in een egocentrische euforische narcist. Dave Gahan biedt zijn vlees en bloed aan, maar eist daar wel het onmogelijke voor terug.
Personal Jesus is het keerpunt in de carrière van Depeche Mode, een alternatieve countryrocker welke vervolgens nog door Johnny Cash gecoverd wordt. Een groter compliment kan je als voormalige synthpopband niet ontvangen. Dat Flood het brein achter de knallende Personal Jesus beats is, mag duidelijk zijn. Personal Jesus haalt dus het beste in Depeche Mode naar boven. Dit is precies de sound die Flood en Alan Wilder voor ogen hebben. Het zelfvertrouwen van Martin Gore stijgt, en Personal Jesus wordt ook bij de serieuze muziekpers goed ontvangen. Dit is de waardering waar hij jaren voor gestreden heeft. Personal Jesus verschijnt ruim een half jaar voor Violator, en wakkert de Depeche Mode koorts weer aan.
Dan volgt er niet voor de Violator release een ommekeer die twee kanten uit kan vallen. Na het agressieve Personal Jesus komt het sobere ingetogen Enjoy The Silence op single uit. De schoonheid van de stilte, gevangen in prachtige zinsdelen in een bijna ambient omlijsting. De kwetsbare kant van Depeche Mode. Zoals wat vaker het geval is, is Martin Gore hier de poppenspeler van Dave Gahan, die deze marionet de emoties op gepaste wijze laat uitdragen. Het is een barre bevalling, omdat Flood en Alan Wilder er een discotwist aan toevoegen, waar Martin Gore zich in eerste instantie totaal niet in kan vinden. De zwoele sexy benadering van Dave Gahan trekt hem over de streep. Gelukkig maar, want Enjoy The Silence overstijgt zelfs het Personal Jesus succes.
Violator opent echter met het verbredende World in My Eyes. Martin Gore schetst hierin een ideale fantasiewereld waar je heerlijk in kan wegdromen. Toch zit er hier weldegelijk een addertje onder het gras. De tekstschrijver manipuleert zijn geliefde zodanig, dat deze hem bijna hypnotiserend onwetend in alles volgt. Het grimmige The Sweetest Perfection is de boetedoening voor het sturende handelen. Martin Gore speelt voor God, en zo zijn we weer terug bij het Personal Jesus startpunt. Uiteindelijk moet je aan diezelfde alleenheerser je daden in Policy of Truth verantwoorden. Deze evangelische invalshoek is een prominente factor in opvolger Songs of Faith and Devotion waar Depeche Mode niet enkel zichzelf tegenkomt, maar ook hun soulkant ontdekt.
Thematisch ligt Enjoy The Silence aardig in het verlengde van People Are People. Martin Gore is een zachtaardige persoon en heeft moeite met het onrecht wat mensen elkaar aandoen. Hij staat op het punt dat hij in de liefde wegvlucht, een redelijke gezonde verslaving. In Halo zoekt de liedjesschrijver de schuld van deze ellende bij zichzelf. Het blijkt nogmaals hoe dwars deze oneerlijkheid hem diep in het hart treft. Dat hij daarbij tevens de grip en controle over zijn goede vriend Dave Gahan kwijtraakt, is een naargeestig bijeffect.
Toch heeft ook Martin Gore iets pervers. In Blue Dress loert hij tijdens het uitgaansbestaan naar jonge goedgeklede meisjes. Het is een nieuw hoofdstuk in de liedjes die hij eerder al met Something To Do, Black Celebration, New Dress en Dressed in Black heeft uitgezet. De stiekeme voyeur, die van de zijlijn geniet en zijn gedachtes de vrije loop laat. Niks nieuws onder de zon, dit is de Martin Gore zoals men hem ook kent. Och, heeft ooit iemand Lou Reed op Venus in Furs aangesproken? Vat het gerust lichtvoetig met een korreltje zout op. Blue Dress voegt op een charmante publieksvriendelijke wijze wat shoegazer invloeden in het intro toe, echt avontuurlijk of experimenteel wordt het niet.
De nacht zuivert in het typische naar A Broken Frame terugverlangende Waiting for the Night. Martin Gore is nu weer volledig op zichzelf aangewezen en stopt een groot stuk aan vergeten pure persoonlijkheid in dit aarde duistere nummer. Schimmige vredige schaduwen die een grijze mantel over de realiteit draperen. Waar Enjoy the Silence een hoopvolle ondertoon bezit, roept Waiting for the Night juist meer vragen op. Het griezelige Waiting for the Night houdt zich op de vooravond van het definitieve verval amper staande. Overleven we de nacht en halen we de ochtend?
Er zit heel veel Pink Floyd in Clean. Je kan er niet omheen dat Depeche Mode hier exact hetzelfde basakkoordenschema als One Of These Days toepast. In Clean raken Martin Gore en Dave Gahan elkaar kwijt. Triomfantelijk geniet Martin Gore van het feit dat hij zijn verslavingen overwonnen heeft. Dave Gahan worstelt er steeds zichtbaarder mee. Zijn voordracht heeft iets ongemakkelijks slepends. Het is de junk die ervan uitgaat dat hij alles nog onder controle heeft. Hij focust zich vooral op de positieve kanten van de verslaving. Dave Gahan benadrukt nogmaals dat deze momenten slechts sporadisch overheersen. Houden ze elkaar voor de buitenwereld voor de gek. Clean is een noodkreet!
Violator bezit een onderhuidse duisterheid, die waarschijnlijk veel dreigender is dan de meer voor de hand liggende oudere nummers. Violator is een worsteling, de band trekt de strop steeds strakker aan, waardoor ze in ademnood komt. Violator is een surrealistisch schijnbeeld. Als het doek is gevallen, blijft er enkel leegte en duisternis over. Violator is de prijs van de roem, die je nooit kan terugbetalen. Get The Balance Richt, nee, hier slaat deze aan de verkeerde kant door.