Cult of Luna - Vertikal (2013)

Het is duidelijk te horen dat de heren de tijd hebben genomen voor deze Vertikal. Het is niet in één luisterbeurt te bevatten wat er allemaal op je af is gekomen. Het is wederom een consistent geheel.
Vanaf de eerste seconde van The One waan je je in een andere wereld. Dit is zoals muziek hoort te zijn. Maar is de wereld die ze hier openbaren de mijne?

Mwah. Niet helemaal. The One is een heerlijke duistere opener. Jammer genoeg volgt hierna I: The Weapon. Het nummer was al eerder vrijgegeven maar na tig luisterbeurten vind ik het nog steeds niks. Het past wel goed op dit album qua sfeer maar het is niet mijn ding. Vicarious Redemption herstelt het evenwicht weer enigszins maar als je een nummer van bijna 19 minuten maakt is het bijzonder lastig de aandacht van de luisteraar constant vast te houden. Het nummer kent zeer sterke passages maar het had van mij de helft korter gemogen. Daarna volgen twee nummers waar ik echt niks mee kan. The Sweep heeft niet veel om het lijf en Synchronicity is gewoon een zwak nummer. Niet des Cult of Luna's.

Maar goed, venijn zit hem zoals eerder gezegd in de staart van deze Vertikal. Het absolute hoogtepunt is imho Mute Departure. Dit is hoe ik Cult of Luna graag hoor. Negen minuten volop genieten. Een meesterlijk nummer. In Awe Of is ook een prima nummer. Afsluiter Passing Through blaast het verhaal op een fraaie cleane wijze uit. Fijn begin van het muziekjaar 2013. Niet de topper die ik hoopte dat het zou zijn maar enkel al voor Mute Departure ben ik de heren meer dan dankbaar. Het moet gek lopen wil dit niet de song van 2013 worden.

Hoe moeilijk ook....ik wacht tot ik de cd thuis heb...de paar nummers die ik gehoord heb grijpen me niet naar de strot! Eeder komt het nogal gewoontjes over. Dus het is óf uitstel van executie óf....

Ik geloof dat mijn eerste kennismaking met Cult of Luna het nummer ‘Echoes’ was, van ‘Salvation’. Ik was meteen verkocht. Sindsdien alle albums van de band opgezocht, en hoewel ik enkel ‘Salvation’ heb beoordeeld en besproken, hebben de Zweden in mijn optiek nog geen enkele misstap begaan. Hun nieuwe plaat, ‘Vertikal’, riep dan ook vrij hoge verwachtingen in mij op. Of deze ingelost zouden worden, was bang afwachten.

‘I: The Weapon’ werd alvast een tijdje voor de officiële release op het wereldwijde web losgelaten, ‘In Awe Of’ volgde even later. Beide nummers hadden die typische Cult of Lunatrekjes; een loodzwaar karakter, indrukwekkende oerschreeuwen, het voorspelde vrij veel goeds. De track ‘Vicarious Redemption’ boezemde me, met z’n lengte van bijna 20 minuten, nog een beetje angst in – “Gaat dit niet teveel van het goede zijn?” – en met een concept is het ook altijd afwachten hoe dit gaat uitdraaien. Is de uitwerking interessant genoeg? Zijn er voldoende originele invalshoeken? Gaat dit de kwaliteit niet in de weg lopen?

Kortom, ik was een vat vol vragen, die eerste weken van januari. Al mijn concentratie was gericht op deze plaat, die één van de releases van het jaar zou worden. Toen ik de plaat voor het eerst hoorde, was ik dan ook vrij ontgoocheld.

Enkele sonische schokken en filmisch intro blazen de plaat op gang. Ik kon er aanvankelijk niet veel mee, vond het zelfs saai. ‘Vicarious Redemption’, wat het kroonjuweel van de plaat moest zijn, vond ik een gevoelig stuk te lang, de spanningsboog werd geregeld slap. Het duo ‘The Sweep’/’Synchronicity’ klonk dan weer kil en mechanisch, nummers die ik liever skipte dan ze keer op keer te moeten horen. Gemengde gevoelens hadden me in hun greep.

Nu, dat is geweest, zoals op te maken viel uit de verleden tijd die ik in de vorige alinea heb gebruikt. ‘Vertikal’ is wel degelijk een erg sterke plaat; alleen komt dit blijkbaar pas na heel wat luisterbeurten aan de oppervlakte. Het besef, de notie van bepaalde dingen, het blijft een vreemd gegeven; opeens is ze daar. De opener vind ik nu erg dreigend, en past bij de kille hoes en zet meteen de toon voor de rest van het album.

‘Vicarious Redemption’ had weliswaar niet veel langer moeten duren, maar ik heb nu wel het gevoel dat alles perfect zit, zowel tempo als variatie als de lengte. Niets langdradigheid meer, ik heb de afgelopen weken de song regelmatig beluisterd terwijl ik een lang stuk weg affietste, op weg naar het werk, en het voelde alsof ik even in de ‘Metropolis’ van Fritz Lang vertoefde; het is allemaal zo benauwend, deze muziek. Mocht ik al niet licht claustrofobisch zijn, ik zou het er spontaan van worden.

Zoals op elke plaat van Cult of Luna ben ik erg gecharmeerd van de drums. Op ‘Vicarious Redemption’ is er weer sprake van eenzelfde uitgebalanceerde perfectie (of het leunt er toch verdomd dicht tegenaan!), en ook de gitaren (die uit de voegen tredende gitaarkolk in het tweede gedeelte van de song!) leveren eersteklas werk af.

‘The Sweep’ en ‘Synchronicity’ blijf ik de minste nummers vinden. ‘The Sweep’ borduurt een beetje voort op de intro, ‘Synchronicity’ is het nummer dat het meeste van eerder Cult of Luna werk afwijkt. Noem me een saaie piet, maar het is zo dat ik de heren het liefst van al hoor. ‘Mute Departure’ is dan weer een bulderende gigant die alles dik en dubbel goedmaakt. Luidkeels meebrullen met Johannes Persson is dan geen zeldzaamheid.

Wat betreft het concept, ‘Vertikal’ kent enkele vette tekstuele knipogen naar de film ‘Metropolis’ uit 1927 van Fritz Lang. De film is ook gewoon nog steeds maatschappelijk relevant; de strijd van de armen versus de rijken zal eeuwig blijven voortduren; er zal altijd een kleine klasse rijken en een grote klasse armen zijn. Maar in beide klassen is het gevaar erg groot om als grijze muis op te gaan in de massa. “Numbness strikes like fever”, klinkt het in ‘In Awe Of’. En de lyrics van de afsluiter, het clean gezongen repetitieve ‘Passing Through’, lijken wel het lijflied van een iemand die tegen wil en dank een Einzelgänger is geworden.

‘Vertikal’ is een knappe plaat voor knappe mensen. Maar je hoeft heus niet intelligent te zijn om dit album te beluisteren, en er van te kunnen genieten. Hoewel de mannen van Cult of Luna weer met verschillende lagen werken, en de bevrediging na het ontdekken van weer een nieuwe laag, kan de bovenste laag al behoorlijk goed smaken. Bij mij was dit weliswaar niet het geval, maar de brute passages vliegen ons weer om de oren, en kunnen zo goed als elke metalliefhebber bekoren volgens mij. Cult of Luna heeft jammer genoeg geen nieuw meesterwerk afgeleverd, maar doet z’n reputatie nog steeds eer aan; de eerste zwakke plaat van hen moet ik nog horen.

4 sterren

Ik blijf het proberen met deze band. Voorganger Eternal Kingdom uit 2008 vond ik aan de matige kant en ook andere albums van de band zijn niet helemaal mijn ding, maar toch intrigeert de muziek van deze zweden me wel. Deze plaat, losjes gebaseerd op de film Metropolis van Fritz Lang uit 1927, is in ieder geval meeslepend en intrigerend, hoewel sporadisch best saai. Een song als Synchronicity is bijvoorbeeld langdradig en vervelend. Gelukkig staan daar meesterlijke songs als I The Weapon en In Awe Of tegenover.

Tien Jaar Oud

Om maar gelijk met de deur in huis te vallen: Vertikal is wat mij betreft het laatste interessante album dat Cult of Luna heeft gemaakt. Nu denk je misschien: ben je Mariner vergeten? Nee, zeker niet. Toen die plaat werd aangekondigd werd ik extreem enthousiast: na Vertikal een samenwerking met Julie Christmas, een grensverleggende zangeres. Dat moest wel next level worden. Het klinkt vreemd om te zeggen met 4* op die plaat, maar ik vond hem teleurstellend. Het voelde als een spin-off van Vertikal met de zanglijnen van Christmas erop, en ik had verwacht dat Christmas met haar inbreng de band nog verder uit het post-metalstramien zou brengen. Dat is niet het geval: Cult of Luna had de muziek al opgenomen, de muziek is niet samen geschreven. Gemiste kans. Daarna heeft Cult of Luna eigenlijk geen ontwikkelingen meer door gemaakt qua geluid. Die laatste platen heb ik amper gedraaid en ik keer eerder terug naar bijvoorbeeld Vertikal.

Vertikal was toch wel een radicale koerswijziging voor Cult of Luna. Een band die vooral op zijn voorgaande twee platen (Somewhere Along the Highway en Eternal Kingdom) een meer rustiek en ‘’organisch” post-rock/metalgeluid bracht, maakte een zijstap naar een log (de openingsriffs van I: The Weapon donderen je speakers uit) en gigantisch modern post-metalgeluid met een grote rol voor diepe rijke synthpartijen, waar voor mij Vangelis’ Blade Runner en Massive Attack’s Mezzanine in doorklinken. De introductie met The One is er een waar ik nog steeds van onder de indruk raak, een prachtige dystopische sci-fi-soundscape. De integratie van meer elektronische invloeden resulteerde in een behoorlijk eigen geluid, waarbij vergelijkingen met eerdere post-metalgiganten als Neurosis en ISIS niet meer te maken zijn. Cult of Luna is op Vertikal zelf zo’n gigant geworden, die nog talloze keren als referentie bij andere bands gebruikt zou worden. Ik zie Vertikal als een van de laatste echt grensverleggende post-metalplaten.

Wie Vertikal in een notendop wil horen kan het beste het achttien minuten durende Vicarious Redemption beluisteren. De opening is enorm geduldig, met het soort pulserende onder de huid kruipende triphopachtige instrumentatie dat me aan Massive Attack’s Angel doet denken. Het nummer bloeit langzaamaan open met subtiele lagen om uiteindelijk enorm groots te klinken. Hier wordt duidelijk dat de productie van de plaat echt fantastisch is, ieder detail is kraakhelder te horen, bijvoorbeeld in de dubbele drums.

Deze plaat heeft ook een heldere productie nodig, qua geluid en in zijn sfeerzetting en thematiek. Het is misschien wel de meest complexe Cult of Luna-plaat, waarin talloze kleine lagen meesterlijk in elkaar grijpen, resulterend in een fenomenale sfeerzetting. Aan de ene kant maximaliseert Cult of Luna zijn algehele geluid, maar in de opbouw van tracks is juist veel meer minimalisme en creativiteit te horen. Het leunt vele malen minder op typerende post-rock/metalcrescendos, ondanks dat Cult of Luna ook uiteindelijk tot een uitbarsting komt. Die weg er naartoe is alleen een stuk minder conventioneel. Het minimalisme is ook te horen in de prachtige onheilspellende en melancholische afsluiter Passing Through, die fluistert met sluimerend onheil. Een gewaagde afsluiter die de algehele sfeer van Vertikal nog maar eens een keer benadrukt zonder alle registers open te trekken.

Cult of Luna zou na deze plaat een pauze nemen die misschien definitief was. Vanuit een artistiek perspectief had Vertikal een zeer passend eindpunt kunnen zijn, wanneer de opvolgende albums worden bekeken. Vertikal staat voor vernieuwing en verrijking, terwijl ik de albums hierna als degelijk en ‘’vakwerk’’ zou zien. Daar is niks mis mee, maar als je dit gigantische album in 2013 neerzet, is er toch wel een gevoel dat deze band nog tot grotere hoogten zal gaan stijgen. Ach, Vertikal is er, een van de sterkste post-metalplaten aller tijden en een speciaal werk in de Cult of Luna-discografie.