Jethro Tull - Benefit (1970)

Ik heb altijd het gevoel gehad dat Jethro Tull wat wordt gereduceerd tot twee albums: Aqualung en Thick as a Brick. Ik ben lange tijd grote fan geweest en heb in de loop der jaren flink wat albums bijeen gekocht (zit nu geloof ik - live en verzamel inclusief - aan zo'n 23 stuks) maar de laatste jaren eigenlijk weinig gedraaid. Ik weet dat ik de eerste platen ook erg indrukwekkend vond en dus maar eens opnieuw aan Benefit begonnen. Het was vooral Sossity; You're a Woman dat me nog helder bijstond (vooral omdat ik lange tijd heb gezocht achter de betekenis van Sossity, dat blijkt uiteindelijk gewoon een verzonnen woord te zijn) maar opener With You There to Help Me bijvoorbeeld is ook gewoon indrukwekkend mooi en dan nog maar te zwijgen over To Cry You a Song. De remaster uit 2001 heeft nog 4 bonusnummers waaronder 2 unreleased Benefit recordings (Singing All Day en Just Trying to Be) en de single Teacher/Witch's Promise. Toch ook nog even een vermelding maken voor de hoes trouwens. Dit is een album dat ik nog op LP zou willen hebben, gewoon voor dat geweldig artwork. Zo'n kleinere CD doet daar toch afbreuk aan maar dat is wel vaker bij Tull, zie maar naar het verschil tussen LP/CD van Thick as a Brick..

Als ik hetzelfde doe als veel gebruikers hier en deze plaat vergelijk met z'n twee voorgangers, dan vind ik hem beter danThis was maar iets minder dan Stand up. De twee openers zijn echt geweldig, en ik kan ook niet begrijpen waarom mensen weinig op hebben met de niet-kleffe huiselijkheid van Inside ("And we laugh and we sing / Get someone to bring our friends here for tea in the evening / Old Jeffrey makes three"), maar Alive and well and living in en A time for everything zijn dan weer te licht, en de afsluiter heeft een mooi arrangement maar een melodie die in mijn oren niet erg sterk is. Extra complicatie bij dat laatste nummer is dat ik hier voor het eerst iets hoor waar ik op latere Tull-platen nog veel meer last van gaan krijgen, namelijk Andersons neiging om bij veel woorden op een heel bijzondere manier te gaan articuleren, alsof hij niet genoeg heeft aan een doorsnee-uitspraak en nog wat extra aandacht op zijn tekst wil vestigen, reden waarom ik na Minstel in the gallery een beetje ben afgehaakt. Op deze eerste drie platen heb ik daar gelukkig nog niet zo veel last van, en als de band hier goed is zijn ze meteen ook wel héél erg goed, maar er staan voor mij teveel middelmatige nummers op om hier een echt hoge score aan te geven.

Reizend door de discografie van de groep met de biografie 'Jethro Tull' (2002) van David Scott Nollen erbij, kom ik bij het vaak cruciale derde album. Leukste anekdote is hetgeen frontman Ian Anderson in 1992 vertelde over het slotstuk van de plaat: "The title 'Sossity' was a pun on the word 'society', but Martin Barre didn't know that. He thought it was a girl's name. He actually had a boat which he called 'Sossity'. (...) I said: 'Martin, that was just a joke about society!' So he sold the boat!"

Opnieuw een bezettingswijziging, zij het dat het een toevoeging betreft. Student en toetsenist John Evan (eigenlijk Evans) is bij verschijnen van Benefit in april 1970 tweeëntwintig lentes en aanvankelijk nog geen vast lid. In de woorden van Nollen: [Anderson] asked old mate John Evans, who now was doing well at the Chelsea College of Science (...)".
Waren de nummers op voorganger Stand Up afgeronde composities ten tijde van de opnamen, dat was volgens bassist Glenn Cornick niet het geval op Benefit: "It tended to be just backing tracks".

Ian Andersons stem is niet per se mooi maar wel karakteristiek met een zekere dreiging in zich; of is het cynisme? Het is de tweede met gitarist Martin Barre en ondanks de soms sterke nadruk op gitaarriffs zijn alle composities van de hand van Anderson, die ondertussen ook aan zijn gitaarspel werkte. Sommige nummers op Benefit bevatten gitaarbijdragen van beiden.
Nothing to Say leunt op zo'n riff, waarna het eveneens sterke Alive and Well and Living in jazzpiano in het intro heeft. Met Evan groeit het muzikale kleurenpalet op een album dat de derde sterke op rij is.
Son heeft halverwege een afwijkend akoestisch deel en de tekst van een zoon die boos is op zijn vader. Dankzij For Michael Collins, Jeffrey and Me is daar voor het eerst op Benefit volop folkrock. Het bezingt de astronaut die weliswaar bij de eerste maanlanding en -wandeling was, maar achterbleef in de cabine.

Kant 2 opent met alweer zo'n pakkende gitaarriff in To Cry You a Song. Alsof die uit de hand van Tony Iommi komt, de ex-Jethro Tullgitarist die twee maanden eerder debuteerde met zijn maatjes van Black Sabbath. Nee, met "Flying so high" bezingt Anderson géén drugs; daar had men in Tull een hekel aan, vertelt Nollen, al was er niemand die hen geloofde.
In A Time for Everything is het alsof Anderson het Bijbelboek Prediker citeert, wellicht een echo van de Presbyteriaanse kerk uit zijn jeugd. Opvallend dat dit al het derde nummer is dat korter dan drie minuten duurt.
Typerend voor Tull groeit de muziek bij vaker draaien, zoals Inside lukt. Sossity; You're a Woman is een bijzondere afsluiter, kalm en folkachtig beginnend, leunend op de gitaarcompositie van Anderson die door gitarist Martin Barre knap wordt versterkt.

Het boek vertelt over de van elkaar verschillende VK- en VS-versies, de laatste met de nummers op andere volgorde en Alive and Well and Living In ingeruild voor Teacher, volgens Cornick "a throwaway song for us". De groep repeteert in Duitsland voor de naderende tour en belt Evans in Londen, die zich laat overhalen om zijn studie voorlopig op te geven en zich bij Tull te voegen.
Men tourt uitgebreid door Europa en de VS, waarna Cornick bij een kop koffie krijgt te horen dat hij niet met de band naar huis zal vliegen. Dit verhaal noteerde ik in december '23 bij diens volgende band Wild Turkey. Bij opvolger Aqualung is hij vervangen door Jeffrey Hammond.

Zoals al het oude werk van Tull verschenen later de nodige bonusversies, hartstikke interessant voor de liefhebber en - gelukkig - slechts deels op streaming te vinden. Muziek met een intrigerende sfeer, mijn derde vier sterren op rij.