The Who - Live at Leeds (1970)

"Live at Leeds" is een heerlijke rauwe liveplaat van The Who. Niks geen franjes of nuances, gewoon hard rocken. Alle instrumenten staan op het hoogste volume en een muur van geluid neemt je in zijn greep. Bassist John Entwistle dreunt je hoofd binnen met zijn agressieve stuwende baslijnen. Keith Moon voorziet het geheel van beukende drums en Pete Townshend maakt het geluid compleet met zijn stevige riffs maar zeer bluesy klinkende solo's. Dat laatste hoor ik vooral terug op "Shakin' All Over" en "Magic Bus". Ook het ruim vijftien minuten durende "My Generation" is een instrumentaal hoogtepunt. Stevige rock, maar met een ongekend dansbare groove om het maar zo te zeggen. "Live at Leeds" is gewoon recht-door-zee, geen gedoe, geen pretenties, maar het klinkt allemaal verdomd lekker en heel urgent. Gecontroleerde chaos is de meest treffende associatie die bij me opkomt, en dat bedoel ik dus positief.

Moeilijk wat ik nou moet recenseren : de oorspronkelijke elpee van 39 minuten, de dubbele speelduur van de geremasterde CD, of de versie met Tommy van ruim twee uur... Ik probeer maar een beetje te schipperen en een gemiddelde te vinden, maar in feite is dat ook niet echt van belang, want in welke versie dan ook is Live at Leeds voor mij boven alles de grote Keith Moon-show. Als iemand mij vraagt waarom hij mijn favoriete drummer is, dan kan ik hem dat niet duidelijker maken dan door de eerste minuut van Heaven and Hell te laten horen. Moon uit de startblokken, in één seconde van 0 naar 100, hij slaat alles en iedereen bij elkaar en lijkt in één nummer meer te doen dan andere drummers tijdens een heel concert, bijna één lange solo, en toch vliegt hij nergens uit de bocht en overvleugelt hij het nummer nergens. Daarnaast is de sound op dit album werkelijk superbe (althans op mijn geremasterde en uitgebreide CD uit 1995), zodat je al zijn knallende roffels perfect kan horen. Natuurlijk gaat het af en toe wel eens mis – zo komt hij op 0:40 van Tattoo (vlak na "only women wear long hair") niet lekker uit met zijn "rondje", maar de grommende trommels waarmee hij vanaf 1:11 "I expect I'll regret you" begeleidt maken dan weer alles goed. Orthodox maat houden is het zeker niet, maar zoals hij eigenhandig Substitute verandert van een perfecte popsingle in een striemende rock&roll-tornado (net zoals de andere twee singles in deze mini-medley trouwens) vind ik hem opwinderder dan welke andere drummer ook.
        Als document van hoe goed Keith Moon kan zijn is Live at Leeds wat mij betreft dus onovertroffen, maar als geheel vind ik dit album toch niet zo ijzersterk dat ik hier de maximale waardering aan kwijt kan. De eerste helft is fantastisch, en het melige A quick one while he's away wordt zelfs wat beter dan op de studioversie dankzij de heavy begeleiding van de flauwe zangpartijen, maar het laatste halve uur vind ik gewoon minder interessant : Summertime blues is niet zo leuk als Eddie Cochrans origineel, die vertraging in Shakin' all over werkt voor mij niet, de flarden Tommy en andere niet nader uitgewerkte thema's in My generation gaan veel te lang door, en Magic bus vind ik gewoon flauw. En verder kan Townshend natuurlijk als geen ander pop- en rock-klassiekers schrijven, maar als sologitarist vind ik hem niet bijster goed. Zijn rauwe spel past misschien wel goed bij de ambiance van dit concert, maar als ik er echt naar ga zitten luisteren hoor ik toch maar weinig solo's die mijn interesse vasthouden; ik hoef daar niet per se een "gitaargod" als Hendrix of Page of Clapton te horen, maar dit is gewoon te mager en te weinig melodieus. (Overigens staat daar tegenover dat Daltrey dankzij het eindeloze touren met Tommy inmiddels een stem als een leeuw heeft ontwikkeld en nu een indrukwekkend rock & roll-monster is geworden.)
        Met de live-versie van Tommy ben ik persoonlijk zeer gelukkig : alles wat op de studioplaat netjes afgewerkt, strak en zuiver was, is hier los, soepel en smerig, met weglating van een paar minder belangrijke nummers (Underture, Sensation, Welcome) maar helaas ook zonder Cousin Kevin. Zonder de studioversie overbodig te maken is dit een spektakel dat laat zien hoe hecht de groep inmiddels was geworden en hoe energiek ze de bijna klassieke structuur van de oorspronkelijke plaat over het voetlicht konden brengen. (Overigens is de tracklisting zoals die momenteel hierboven staat niet helemaal juist, want tussen tracks 14 (Overture) en 15 (1921) staat nog It's a boy. Ik kan nu wel een verbetering indienen, maar dat zou er toe kunnen leiden dat iedereen een melding krijgt dat hij/zij z'n favoriete nummers opnieuw moet aankruisen omdat de trackvolgorde gewijzigd is, en omdat It's a boy (32 seconden) waarschijnlijk niet of nauwelijks als favoriet nummer zal worden aangekruist lijkt het me verstandiger om het zo maar te laten.)
        Al met al voor mij een niet foutloze maar wel essentiële live-plaat als (1) een liveregistratie van een favoriete band, (2) een document van hoe goed ze op het toppunt van hun kunnen waren, en (3) een uitstekende staal van kunnen van het fenomeen Keith Moon.

Fraaie live-plaat van The Who (ik heb de remaster uit 1995 beluisterd). Energiek en luid, dat lijken de sleutelwoorden hier, met vooral een uitblinkende ritmesectie. Townshend vind ik als songwriter sterker dan puur als (solo-)gitarist, maar Entwistle weet met zijn dynamische basspel de leemtes in te vullen, de klankkleur op te poetsen en voor meer "volheid" te zorgen. Het loont absoluut de moeite in een aantal songs op zijn werk te focussen als luisteraar.

Daarnaast heb je natuurlijk geweldenaar Keith Moon, die de aandacht meteen in Heaven & Hell naar zich toetrekt. Zijn oerkracht levert, in combinatie met Entwistle's subtiele fijnzinnigheid, bonuspunten op. Verder zijn de zangpartijen van Daltrey niet helemaal overtuigend (hij komt soms zelfs wat flets over), maar is de interactie met het publiek dan weer uitermate tof. Vooral het eerste deel van deze plaat is erg sterk, met een aantal uitvoeringen die de studioversies (vaak toch wat braver dan live, en bij The Who is dat zeker het geval) overtreffen. A Quick One While He's Away is vooral vermakelijk, maar dan raakt de klad er wat in, zeker met een flauwe versie van Summertime Blues. My Generation één van de bekendste songs van The Who, die ze live vaak oprokken, is nog een laat hoogtepunt, maar Magic Bus als afsluiter had voor mij niet gehoeven; ook die vind ik eerlijk gezegd ietwat flets.

Maar goed, de positieve punten halen het wel ruimschoots van de mindere aspecten, en de bijna 80 minuten vliegen werkelijk voorbij tijdens het luisteren.

4 sterren

BESTE.LIVE.ALBUM.EVER.PERIOD.