Fiona Apple - Fetch the Bolt Cutters (2020)

recensie op de krenten uit de pop:
De krenten uit de pop: Fiona Apple - Fetch The Bolt Cutters - dekrentenuitdepop.blogspot.com

Fiona Apple - Fetch The Bolt Cutters
Fiona Apple keert na een afwezigheid van acht jaar terug met een album dat weinig houvast biedt en ruim 50 minuten lang experimenteert, verbaast, intrigeert en betovert

Ik koester de vier vorige albums van Fiona Apple en was daarom heel nieuwsgierig naar album nummer vijf. Het is een album dat hier en daar direct is onthaald met superlatieven, maar na een dag luisteren ben ik nog altijd druk bezig met het ontrafelen van alle geheimen van Fetch The Bolt Cutters. Fiona Apple maakt het je op haar nieuwe album vaak niet makkelijk, maar blijft je maar bij de strot grijpen met songs van een intensiteit om bang van te worden. Ik had geen makkelijk album verwacht van Fiona Apple, maar Fetch The Bolt Cutters blijft me maar verbazen ….. en betoveren. Een even krankzinnig als wonderschoon album.

Op 1 april verscheen op het Internet een halve minuut durende video met een filmpje van een op het strand rennende hond. In het filmpje was alleen wat vage percussie te horen, waarna het nieuwe Fiona Apple album Fetch The Bolt Cutters werd aangekondigd voor 17 april. Het had zomaar een 1 april grap kunnen zijn, want een nieuw album van Fiona Apple werd al vele malen eerder aangekondigd, maar verscheen steeds niet.

Ik heb Fiona Apple heel hoog zitten en keek daarom op de dag van de release vol verwachting op Spotify om daar inderdaad een gloednieuw album van de Amerikaanse singer-songwriter aan te treffen. Het eerste album van Fiona Apple in acht jaar tijd.

Een paar uur na de release kwam het altijd kritische Pitchfork al met een recensie op de proppen en werd het vijfde album van Fiona Apple niet alleen onthaald met het perfecte rapportcijfer 10, maar ook omschreven als “an unyielding masterpiece” en met de woorden “no music has ever sounded quite like it”. The Guardian deed er een paar uur later nog een schepje bovenop en omschreef het album als “a glorious eruption”. Het zijn wat mij betreft omschrijvingen die ook opgaan voor de vier vorige albums van Fiona Apple, want Tidal uit 1999, When The Pawn… uit 1999, Extraordinary Machine uit 2005 en The Idler Wheel… uit 2012 reken ik tot mijn favoriete albums aller tijden.

De muziek van Fiona Apple is sinds haar debuut steeds wat minder toegankelijk geworden en die lijn trekt de singer-songwriter uit New York stevig door op haar nieuwe album. Fetch The Bolt Cutters opent met de percussie uit de video waarmee het album werd aangekondigd, maar wanneer de piano opduikt klinkt het album direct als een Fiona Apple album. Het pianospel is donker en dreigend en heeft een voorkeur voor lage tonen, terwijl de stem van Fiona Apple uit duizenden herkenbaar is, al zingt ze wel wat rauwer en onvaster dan we van haar gewend zijn en klinkt har pianospel net wat frivoler.

Dat Fiona Apple het ons met haar nieuwe album niet makkelijk gaat maken hoor je wanneer de song aan het einde steeds verder ontspoort en uiteindelijk ontaardt in totale gekte. Pitchfork refereert in haar recensie aan het werk van Yoko Ono en hoewel ik het geen pre vind herken ik het wel. Gelukkig heeft Fetch The Bolt Cutters niet al teveel Yoko Ono momenten, wat niet betekent dat het makkelijk album is, integendeel. Fiona Apple zoekt op haar nieuwe album nog wat meer de grenzen op en wisselt de typische Fiona Apple passages op met veel wilder experiment, met vaak een hoofdrol voor eigenzinnige percussie.

Net als voorganger The Idler Wheel… is Fetch The Bolt Cutters een album dat flink wat luisterbeurten nodig zal hebben om alle geheimen prijs te geven en ook na een hele dag luisteren hoor ik nog nieuwe dingen op het album. Fiona Apple maakte in haar thuisstudio in Venice Beach muziek met potten en pannen, voegt dierengeluiden toe, draagt haar teksten af en toe bijna voor en probeert geen moment te voldoen aan de conventies van de toegankelijke popsong, want ook ruwe schetsen hebben hun weg gevonden naar het album. Aan de andere kant kan de Amerikaanse muzikante ook verrassend soulvol, bluesy of jazzy en opeens weer heel toegankelijk klinken.

Het experiment op het album zal bij menigeen stevig tegen de haren in strijken, maar als liefhebber van de album van Fiona Apple ben ik wel wat gewend. Fetch The Bolt Cutters is een album om in eerste instantie met open mond naar te luisteren, maar hoe vaker je naar het album luistert, hoe meer er op zijn plek valt. Makkelijk wordt het bijna nooit, maar Fiona Apple maakt langzaam maar zeker steeds meer indruk met muziek van een enorme intensiteit en een drang tot experimenteren, die naarmate het album vordert steeds verder verwijderd raakt van de muziek die we van Fiona Apple kennen.

Het is op een of andere manier nog altijd 100% Fiona Apple, maar wel een andere Fiona Apple dan op haar vorige vier albums, die overigens ook van elkaar verschillen. Bij vlagen is het wonderschoon, het volgende moment ben je alle houvast kwijt, maar je blijft luisteren tot de speelduur van 51 minuten er op zit. Vervolgens herinner je alleen al het moois op het album en er komt steeds meer moois bij.

De perfecte 10 durf ik er nog lang niet aan te geven. Muziek die in niets lijkt op andere muziek vind ik het ook niet. Fetch The Bolt Cutters is een adembenemende roller coaster ride zonder veiligheidsbeugel. Het is een album dat je heen en weer slingert zoals alleen Fiona Apple dat kan en stoppen met luisteren is geen optie. De balans maak ik aan het eind van het jaar wel op, maar dat de singer-songwriter uit New York een van de meest fascinerende albums van het moment heeft gemaakt lijkt me haast wel zeker. Erwin Zijleman

Altijd leuk, een album dat de gemoederen bezig houdt. Ik richt me vooral op de muziek, want dit enkel wegzetten als voer voor muziek outlets met een feministische agenda, dan doe je wat mij betreft de kwaliteit van het album echt te kort. (Verder zal ik niet teveel mansplainen)

Bij de start van opener I Want You To Love Me valt meteen de onorthodoxe percussie op die later op het album meermaals terug zal keren, maar uiteindelijk blijkt een warme piano-melodie de blikvanger. Het stemgebruik van Fiona is nog veel speelser dan haar piano skills. Ze laat haar uithalen kraken om vervolgens met gepaste ironie een zuivere blues stem op te zetten. De vocalen van Fiona stoten af en trekken vervolgens weer aan. Een dynamiek die ze het hele album vol zal houden. Om nog even het statement te maken dat ze zich niet aan de conventionele singer/song writer formats gaat houden, eindigt het nummer met gemoffelde krijsjes gematched door een escalerende piano melodie. Het ADHD-gepingel zet door op Shameika, maar ook hier zit er zeker weer een uitgedachte compositie achter.

Fetch The Bolt Cutters is een heerlijk druilerig nummer en misschien zelfs mijn favoriet. De sfeer is ingetogen, terwijl de percussie eigenzinnig is. Het pakkende refrein met de samen geworven zanglijnen werkt goed. De boodschap achter het nummer is ook mooi. Op Relay snijdt Fiona haar tegenstrijdige gedachtes aan die in haar hoofd spookte als tiener na haar jeugdtrauma’s. Rauw, eerlijk en begrijpelijk, gepaard met de instrumentale drukte die toen waarschijnlijk ook in het hoofd van Fiona afgespeeld heeft.

Newspaper is het volgende hoogtepunt voor mij. Heerlijk die gecontroleerde agressie in de stem van Fiona terwijl ze toekijkt hoe een andere dame de dupe gaat worden van dezelfde toxische relatie waar zij zich in bevond. De duistere vibes van het album werken goed in de context van het nummer. Ladies trapt vervolgens op de rem en is het meest straightforward nummer op het album. Deze doet me ook gelijk het minst, alhoewel ik van het herhaalde ladies de humor in kan zien.

Voor mij zit het venijn niet per se in de staart, ik bemerk na meerdere luisterbeurten dat ik de percussie op de laatste paar nummers iets minder verfrissend vind klinken. Cosmonauts is nog een opvallende verschijning met de tussentijdse fijnzinnige de-escalaties.

For Her is overigens wel een heel venijnig nummer, geschreven na dat Trump een kandidaat voor de Supreme Court verkiesbaar stelde die door meerdere vrouwen beschuldigd werd van verkrachting. Het begint met een zucht van Fiona die zich mentaal lijkt voor te bereiden op wat komen gaat. Een op eerste oor vrolijk klinkend gospel-achtig koor bestaande uit een overlay van Fiona’s blijkt misleidend, want een tekstueel keiharde uithaal is het resultaat.

De hype voor dit album past perfect in de huidige tijdgeest en het veranderende muzieklandschap. Van mij mogen vrouwelijke artiesten door media-outlets nog wel goed op het podium gezet worden, na jaren te hebben moeten strijden in een door mannen gedomineerde branche. Vorig jaar werd nota bene op de Nederlandse TV nog uitgesproken dat ‘Vrouwen gewoon minder snel goede muziek maken’. Tijden veranderen, elke ontwikkeling gaat gepaard met een golf aan compensatie voordat het speelveld gelijkgetrokken kan worden. Ontzeg iemand een jaar lang de toegang tot alcohol en de eerste weken na het einde van het verbod, zal degene rijkelijk alcohol laten vloeien voordat het weer de normaalste zaak van de wereld word.

De teksten van Fiona gaan veel over jeugdtrauma’s en toxische relaties en raken daarmee ten tijden zware onderwerpen. De wijze waarop Fiona haar teksten voordraagt maakt op mij echter geen belerende indruk, maar worden gebracht vanuit haar eigen ervaringen met een flinke scheut humor en zelfrelativering. Zowel in tekst als compositie is Fiona tegendraads, maar het doet mij niet geforceerd aan. De nummers komen via een herkenbaar creatief proces tot stand en voelen voornamelijk heel oprecht en persoonlijk. Moderne klassieker? Daar moet voor mij echt nog wat tijd overheen, die zal het leren, in ieder geval een sterk album.

Inderdaad, zie ook https://www.metacritic.com/music/fetch-the-bolt-cutters/fiona-apple?ref=hp.

Tot nu toe ook weggeblazen door de combinatie van de tegendraadse esthetiek en duidelijke boodschap van Fiona. Een politiek-sociale boodschap gecombineerd met snedige humor. Nee niet nieuw maar dat kan volgens mij in de popmuziekwereld ook niet meer. Fijne percussie, herkenbaar stemgeluid met toch weer wat nieuwe buiginkjes (ja soms op de rand van het valse, maar is dat tegenwoordig nog DE graadmeter voor kwaliteit van muziek?). Weet niet hoe vaak ik dit in de toekomst blijf opzetten. Nu draai ik het dagelijks zeker 3 keer en iedere keer hoor ik weer iets nieuws. Favorieten zijn momenteel de titelsong, Cosmonauts en For Her.

Uit mijn tweewekelijkse nieuwsbrief over de beste nieuwe popmuziek (aanmelden kan hier):

De 10 van Pitchfork voor Fiona Apple’s nieuwe album maakt nogal wat los. Het is namelijk voor het eerst in bijna tien jaar tijd dat de bekende muzieksite zo’n hoog cijfer geeft. “No music has ever sounded quite like it”, schrijft Jenn Pelly in haar recensie. Ook onder meer The New York Times, The Guardian en Consequence of Sound geven de maximale score. Zijn de superlatieven voor dit eerste album van de Amerikaanse zangeres in acht jaar tijd terecht?

Wat bij een eerste luisterbeurt van de vijfde plaat van Fiona Apple opvalt, is dat het geen makkelijke kost is. Albumopener I Want You To Love Me begint nog vrij conventioneel met fraaie zang en indrukwekkend pianospel, maar ontspoort aan het slot met gekke gilletjes. Het is een voorteken van wat de luisteraar te wachten staat, want Fetch The Bolt Cutters is een onconventioneel album.

In de meeste nummers blijven traditionele songstructuren achterwege en springt vooral de markante percussie in het gehoor. Apple lijkt voor nummers als Relay, Heavy Balloon en For Her werkelijk alle potten en pannen uit haar keukenla getrokken te hebben. Het levert opvallende en zeer ongebruikelijke ritmes op; een aanpak die doet denken aan het rauwere werk van Tom Waits.

De intensiteit wordt verhoogd doordat Apple ook met haar zang alles uit de kast haalt. Zo schreeuwt ze aan het slot van Cosmonauts eerst haar longen uit het lijf, waarna ze in fluisterzang eindigt. Op het soulvolle Ladies - een van de meest toegankelijke liedjes - zoekt ze met haar stem op speelse wijze de hoogte op. Als je al niet verrast wordt door haar zang of percussie, dan is het wel door de geluiden van blaffende honden die vanuit haar tuin lijken op te duiken.

Zo val je op dit enerverende album van de ene verbazing in de andere. Het is een bumpy ride waar je je niet gelijk comfortabel bij voelt en pas na meerdere luisterbeurten enigszins grip op krijgt. Het is een huis-tuin-en-keuken-meesterwerk dat veel van de luisteraar vergt, maar waar veel op te ontdekken valt.