Wilco - A Ghost Is Born (2004)

Op de één of andere manier is het nooit wat geworden tussen mij en A Ghost Is Born. Ja, af en toe eens een nummertje ervan door de boxen laten galmen, maar in z’n totaliteit zweeft ie nimmer door de kamer. Toch eens onderzoeken hoe dat komt, en nog eens de plaat van A tot Z beluisteren.
Opener At Least That’s What You Said begint erg veelbelovend: heerlijk zacht getokkel op ’n gitaartje van elektrische aard, even later in samenspel met ingetogen pianostrelingen en dan pats! die wonderschone stem van Tweedy erbovenop. Na twee minuutjes is het wel weer mooi geweest besluiten de Wilco-mannen en zit het spel op de wagen: even lijkt de repetitieve pianodreun serieus te gaan tegenstaan, maar een zware gitaar redt de meubelen ... Totdat ook die niet lijkt te weten wanneer te stoppen, iets waar Wilco zich mijn inziens wel ‘ns vaker aan misgrijpt. Wat té wijd uitgesponnen, en ’n soberder benadering had deze aardige song gedenkwaardiger kunnen maken.
Hell Is Chrome mag zich één van m’n Wilco-favorieten noemen (je zou eens moeten weten hoe blij ie daarmee is, echt door het dolle heen toen ik het ‘m zei): Tweedy’s zang, jawadde! Gaat door merg en been. Ook het percussioneel gebruik van de gitaar (waar blijf ik het toch halen he) is iets waardoor ik me altijd makkelijk laat inpakken. De gitaarsolo hier aanwezig mag er wezen, waarbij de gitarist eindelijk eens niet voor de grootspraak kiest.
Nog voor er iets gebeurt in Spiders (Kidsmoke) is reeds anderhalve minuut verstreken, maar de nonchalante wijze waarop Jeff vervolgens zijn teksten debiteert is best boeiend. Doorgaans ben ik niet echt ’n uitgesproken liefhebber van songs die afklokken na meer dan zeven minuten, laat staan na meer dan tien zoals we er hier eentje aan onze rekker hebben. Pak nu zo’n nummer als Dondante van MMJ of Gimme The Heat van dEUS, ja ... dán. Als de spanning op meesterlijke wijze wordt opgebouwd om vervolgens te ontploffen dat je er drie dagen later nog slecht te been van bent. Maar Spiders gaat al behoorlijk op de zenuwen werken nog voor hij halfweg is. En dan is de stap “skippen die handel” vlug gezet, dat weet het kleinste kind. Lange tijd heb ik dus zelfs geloofd dat dit lied gewoon ’n gemeen plagerijtje was van de band. Als ie de negen minuten nadert, bekruipt mij de neiging om die gitaar uit die man z’n handen te gaan sleuren, tegen de stenen te kletsen en ‘m vervolgens nog even een ontstemde “Nou is het mooi geweest he treiteraartje” toe te blaffen. Mij persoonlijk is echt niet duidelijk waarom ze deze rataplan niet gewoon in het repetitiehok hebben achtergelaten, maar bon hier op Musicmeter heeft ie ook z’n fans, dus heeft Spiders ook recht van bestaan zeker?
Muzzle Of Bees is ’n lieflijk liedje dat er echter niet in slaagt mij te vervoeren zoals vele melancholische pareltjes van deze groep dat wel kunnen. Het akoestische gepingel dat de eerst helft van Muzzle Of Bees kleurt bevalt me beter dan die eindeloze solo’s, maar het hele zootje is gewoon veel en veel te vrijblijvend. Waar dit een fijn tussendoortje had kunnen zijn, blijft dit weer een minuut of twee te lang doorgaan, waardoor mijn aandacht wat aan het slabakken gaat. Deze song bloedt als het ware dood, om zich dan de laatste minuut nog eens tegen beter weten in op gang te trekken.
Een paar sterke momenten, wat nietszeggende passages en een knoert van een misser (wat mij betreft dan toch he): dit kan dus nog alle kanten op. Misschien keert Hummingbird wel het tij? Enigszins aangezien dit een mooi scheutje pop is dat weliswaar niet aardverschuivend is maar wel ’n aangename en melodische wind doet waaien doorheen A Ghost Is Born. Vrij vrolijk deuntje dat me doet opleven. Opnieuw wordt de percussie mee verzorgd door een gitaar en op het einde ontwaar ik zelfs een balkan-sfeertje.
Ook Handshake Drugs gaat op diezelfde zorgeloze manier van start, maar dan lijkt het finaal mis te gaan. Opnieuw blijft men maar op die gitaar rammelen met de hoop er iets beter uit te laten komen dan de vreselijke onzin die er de vorige twee minuten uitkwam. Nee, A Ghost Is Born in z’n totaliteit beluisteren is echt geen cadeau voor mij. De mooie liederen er hier uit distilleren, en daar m’n genot uithalen lijkt de boodschap.
En alsof Tweedy en z’n makkers beseffen dat ze me aan het verliezen zijn, persen ze er zo’n aantal knapperds uit. Het zachte Wishful Thinking bijvoorbeeld, dat zo op het prettiger Sky Blue Sky had gekund. Nog steeds niet het meesterlijke niveau dat op Yankee Hotel Foxtrot werd gehaald, maar ik voél toch al iets, iets anders dan ongeduld tot ze uitgesoleerd zijn. Dat begin doet trouwens wel wat denken aan hun magnum opus uit 2002: spacy effecten, en dan die mooie melodie die langzaam maar zeker vorm krijgt.
I’m A Wheel doet me denken aan nog ouder werk van deze bende: waarom precies, niemand die het weet... Het is bijzonder recht-voor-de-raap en beschikt over ’n leuk refrein. Af en toe bekruipt me even de angst “dit gaat toch niet blijven duren he”, iets wat ik al zo gewoon ben bij A Ghost Is Born. Gelukkig wringt I’m A Wheel zichzelf de nek niet om en besluit het nog voor de drie minuten gerond zijn.
Ook overtuigen doen het relaxte Company In My Back en het beatleske Theologians, beide vintage Wilco wat mij betreft.
Dan zie ik vanuit m’n ooghoek: Less Than You Think 15.00. Het zal toch niet waar zijn he?? Toch geen tweede Spiders (Kidsmoke)? En neen, dat is het niet: waar het nummer nog onschuldig begint, pleegt de reverb plots een coup. Eerlijk gezegd een beetje een opluchting. Waar ik in de toekomst nog wel zal proberen om Spiders te doorgronden, kan ik hier meteen doorspoelen naar The Late Greats. Die afsluiter is namelijk opnieuw een aardige popsong die mij niet meteen rillingen bezorgd, maar mis is ie toch ook niet.
Misschien moet ik gewoon wat vaker proberen deze A Ghost Is Born van de eerste tot de laatste seconde uit te zitten. Want natúúrlijk is Wilco een band die z’n schoonheid niet meteen blootgeeft. En natuurlijk moet je er tijd en energie insteken, daarom vind ik het ook zo’n goede band. Maar dat is anderzijds ook wat het probleem: zo kan je in alles dat je niet bevalt luisterbeurten blijven steken totdat het je maar eens zou moeten bekoren. Een strontplaat of miskoop is dit zeker niet, maar een moeilijke bevalling wel een beetje.

Ik heb 'm verlaagd naar 3,5*, ook omdat ik mij in de tekst van Zandkuiken kan vinden.

Nu denkt u misschien: so what? Ikzelf ben nogal verbaasd, want ik kan de muziek van Wilco vaak erg waarderen. Maar met A Ghost Is Born wil het alleen met vlagen lukken. Het album in zijn geheel schiet te kort. Natuurlijk staan er ook een paar echt goede nummers op, zoals At Least That's What You Said & Spiders. Maar het wordt gered door stukken goede muziek in de verschillende nummers. Binnen nummers zitten stukken die wat voortkabbelen of echt niet bepaald boeiend zijn. Dit kan gevolgd worden door een sterk stuk muziek, bijvoorbeeld een fantastische gitaarsolo. Of een aardig stuk gezongen tekst na weer 2 minuten verveling.

Op zichzelf is dit ook wel weer opmerkelijk, want zo'n afwisseling in kwaliteit binnen nummers kom je niet vaak tegen. In die goede tot sterke stukken muziek laat Wilco horen, dat het veel meer in huis heeft dan wat het hier op A Ghost Is Born heeft neergezet. Ik vind dit album daarom geen aanrader. De opvolger Sky Blue Sky vind ik bijvoorbeeld duidelijk beter net als voorganger Hotel Yankee Foxtrot.

Theologians en de laatste 12 minuten van Less than You Think houden dit van 5 sterren af voor mij. Kende het grootse deel al van Kicking Television maar wat een album! At least that's what you said is eenfantastische opener, Hell is Chrome doet me aan Grateful Dead denken Spiders is heerlijk funky met Neil Young achtige solo's; Hummingbird een lichtvoetige Beatles achtige song en Handshake Drugs naast Spiders het hoogtepunt van dit album. I'm a Wheel doet me dan weer aan Supergrass denken. Bij de bonus tracks staat ook nog Kicking Television. Die had er van mij best op gemogen in plaats van die noise. Ze luistert het album net niet lekker weg. Maar ja, can't have it all. 4,5*

Wilco, de befaamde Amerikaanse formatie, bracht in 2004 het album "A Ghost Is Born" uit. Dit album bevat een unieke mix van alt-country en experimentele rock. De band, geleid door de charismatische Jeff Tweedy, weet keer op keer te verrassen met hun innovatieve geluid. Laten we dit album nummer voor nummer verkennen.

We beginnen met "At Least That's What You Said", zonder twijfel het magnum opus van het album. De zang start zacht en introspectief, maar het eindigt in een sublieme gitaarsolo die je letterlijk kippenvel bezorgt. De emotie druipt ervan af, een muzikaal hoogtepunt dat gelijk ook het hoogtepunt op dit album is

"Hell Is Chrome" volgt en voelt in vergelijking wat ingetogen aan. Hoewel de melodieën aangenaam zijn, mist het nummer de vuur en passie die de rest van het album kenmerken. Het blijft een solide track, maar valt net iets minder op tussen de andere juweeltjes.

Daarna komt "Spiders (Kidsmoke)", een adembenemende compositie die vooral in het tweede deel schittert. De hypnotiserende riff en het pulserende ritme nemen je mee op een muzikale reis die zowel intens als bevredigend is. Het is een nummer dat steeds dieper onder je huid kruipt naarmate je het vaker beluistert.

"Muzzle of Bees" is aardig, vooral vanwege ook hier het laatste deel. De song begint rustig, maar bouwt op naar een climax die zowel prachtig als krachtig is. Het is een nummer dat bij iedere luisterbeurt beter wordt.

"Hummingbird" is wellicht te zoet voor sommigen, maar met een titel als deze, wat kun je anders verwachten? Toch heeft het een charme die moeilijk te negeren is. Het delicate pianospel en de zachte zang creëren een dromerige sfeer die perfect past bij de titel.

"Handshake Drugs" is een van mijn favorieten, voornamelijk door de prettige zang van Tweedy. De melodieën zijn aanstekelijk en de lyrics zijn scherp en doordacht. Het is een track die je keer op keer wilt horen.

"Wishful Thinking" is wat onopvallend in het geheel van het album. Het is een kalme, bijna meditatieve track die een rustige pauze biedt, maar tegelijkertijd niet echt blijft hangen.

"Company in My Back" is een andere track die wat minder indruk maakt. Hoewel het muzikale vakmanschap onmiskenbaar is, weet het nummer niet dezelfde emotionele diepgang te bereiken als sommige andere tracks op het album.

"I'm a Wheel" brengt gelukkig weer wat tempo terug in het album. Het is een opzwepende en energieke track die de luisteraar weer even wakker schudt. De dynamiek en het ritme zijn aanstekelijk.

"Theologians" is aardig, maar mist net dat beetje extra om echt uit te blinken. Het is een solide nummer, maar valt net iets minder op tussen de andere parels op dit album.

"Less Than You Think" had een briljante track kunnen zijn, ware het niet voor die lange, uitgerekte toon aan dei erin is opgesloten. Het is een experimenteel stuk dat geduld vergt, maar helaas vaak de skipknop uitlokt.

Het album sluit af met "The Late Greats", een melodieus en aanstekelijk nummer dat je meteen wilt meezingen. Het is een perfecte afsluiter voor een album dat zowel emotioneel als muzikaal een goede indruk achterlaat.

Wilco heeft met "A Ghost Is Born" wederom bewezen waarom ze een gerespecteerde band in de muziekwereld is. Elk nummer draagt bij aan een prachtige, gelaagde luisterervaring die zowel uitdagend als bevredigend is.

Eerder (08-07-2023) verschenen op www.jorros-muziekkeuze.nl

Op 22 juni 2004 kwam de band Wilco met zijn vijfde plaat 'A Ghost Is Born' op de proppen, hun eerste plaat volledig op het Nonesuch-label. Het werd, hoewel diep doordrenkt met subversieve Neil Young-invloeden, na 'Yankee Hotel Foxtrot' opnieuw een in het donker zoekend artrockalbum vol originaliteit en experiment, nu eens gevoelig, teder en sereen, dan weer door de gitaren of de drones bijna ondraaglijk oorverdovend, maar hoe dan ook een album waarop echt alles zijn plaats heeft.

Het is geboren in een beladen periode waarin frontman Jeff Tweedy zich vooral emotioneel wankel voelde, hij angsten, depressie en migrainepijnen te verduren had die hij met een middelenverslaving probeerde toe te dekken. Hij zingt dit alles met zijn altijd droeve, nasale stem van zich af op 'A Ghost Is Born'. Hij zou zijn morbide ark van Noë maken. Oorspronkelijk zag hij het zelfs als de testamentplaat voor zijn geliefden, waarin voor hen alleen de belangrijke, geselecteerde stukjes van zijn persoonlijkheid mochten binnentreden. Vandaar ook de vele dierenbeelden die het album bevolken, dieren als 'Spiders', 'Hummingbirds' of 'Bees' die iets van Jeff Tweedy's zelf moesten voorstellen.

Om de twintigste verjaardag van het album te vieren is er nu zowel een Expanded als een Deluxe Edition. Hetzelfde gebeurde al met Wilco's eerdere albums. De Expanded Edition bevat twee cd'tjes en in de dure Deluxe Edition zitten met negen cd's het origineel studioalbum, met alternatieven, outtakes en demo's én een compleet concert van oktober 2004 in het Wang Center in Boston. Vier cd's ervan bevatten de complete zogenoemde 'Fundamentals', Wilco's voorafgaande magische muzikale jams en experimenten in zeven maal ongeveer een half uur. In zijn totaal bevat de box meer dan negen uur muziek, waaronder een schat aan niet eerder verschenen songs. Achterin zit bovendien een 48 pagina's tellend full-color hardcover boek met niet eerder gepubliceerde foto's en een nieuwe, diepgaande opnamegeschiedenis van het album van de hand van een Grammy-winnende schrijver, Bob Mehr.

Wilco bestond in die tijd, naast Jeff Tweedy als zanger-leadgitarist (na het vertrek van gitarist Jay Bennett), eerst nog uit bassist John Stirratt, multi-instrumentalist Leroy Bach, drummer Glenn Kotche en toetsenist Mikael Jorgensen. Jim O'Rourke, die de vorige release van de band Yankee Hotel Foxtrot al mixte, coproduceerde. Leroy Bach verliet Wilco dan evenwel vóór de voltooiing van de sessies en de band kondigde kort daarna de toevoeging van twee nieuwe leden aan: multi-instrumentalist Pat Sansone en jazzrockgitarist Nels Cline. Die twee tourden al mee met Wilco om het nieuwe album te promoten en het is ook die line-up die sindsdien, sinds 2004, geheel onveranderd op post is gebleven.

Want zoals Tweedy het terugkijkend in de linernotes zei was zowel het maken van 'A Ghost Is Born' als het vinden van deze line-up het begin van een periode, het opstaan van een band die daar alles leerde spelen en nooit meer weer gewoon als een barband zou klinken. Daarom uiteindelijk zijn ze er twintig jaar later nog steeds en gaan ze er nog steeds gezwind samen mee door.

De hier in woord en muziek haarfijn uit de doeken ontvouwde story van 'A Ghost Is Born' kende zijn start begin 2002 met een pak opnames in Soma E.M.S. in Chicago, op de plaats waar ze eerder ook 'Yankee Hotel Foxtrot' mixten. Een groot deel van het album werd daar toen al live opgenomen in de studio met Jim O'Rourke en technicus Chris Shaw. Ze herenigden er zich met technicus en aanstaand bandlid Mikael Jorgensen. Daar werd de plaat geschetst, geïnspireerd op Tweedy's notitieboeken met songteksten, poëzie en proza.

Daarvan komen nu ook de meerderheid van de in de jubileumversie als extra opgenomen outtakes. O.a. een innemende zacht akoestische versie van 'Improbable Germany' dat later het overbekende 'Impossible Germany' werd op 'Sky Blue Sky' of een wervelende song als 'Panthers'. Ook een voorheen nagenoeg ongekende popsong als ''Diamond Claw', die zich met zijn levendige hitgevoeligheid als een instant-klassieker onmiddellijk in je geheugen nestelt. Of het charmante folky kattebelletje dat dan ook toepasselijk de naam 'Bob Dylan's 49th Beard' mag dragen. Of nog ongepolijste songs als 'The High Heat' of ''More Like The Moon' die op het eerste gehoor evengoed een plaats op het album hadden verdiend.

Tussen de meer traditionele opnames door hield de groep zich daar bovendien ook bezig met een reeks conceptuele improvisaties. Dat werden de 'Fundamentals', het hogervernoemd onderdeel van wat Kotche omschreef als 'de poging om een ​​nieuwe groepsidentiteit te vinden', om te kijken wat ze van deze band konden maken.

In de herfst van 2003 verkasten ze tenslotte naar New York om de opnames bij Sear Sound af te ronden. Pas daar samenspelend in een hoekje van een grote studio, begon het 'A Ghost Is Born' zijn definitieve vorm te krijgen.

Na zijn verslavingsperiode en verblijf in een afkickkliniek, vertelde Jeff Tweedy aan schrijver Mehr hoe hij toen eerst twijfelend op 'A Ghost Is Born' terugkeek. Hij was bang dat het album, geschreven als het was in zijn meest labiele periode, als iets duisters zou aanvoelen en nu niet meer als van hemzelf. Maar integendeel, blijkbaar voordat hij daar emotioneel zelf toe in staat was, was wonderwel 'A Ghost Is Born' hem al voorbijgeschoten. Wat hij oorspronkelijk als zijn 'Ark van Noë'-album percipieerde, bevatte precies die persoonlijke deeltjes die hij erin wilde houden: zijn enthousiasme en woede over de wereld, maar ook zijn openheid en liefdevolle instelling.

Wilco was toen een band nog volop in beweging. Met een frontman, Jeff Tweedy, die al zijn creativiteit moest aanboren in tijden van ongeluk en crisis en die er uiteindelijk, geholpen door zijn geweldige band toch in slaagde een gevreesd definitief einde om te buigen naar een keerpunt, zelfs naar een glorieuze nieuwe start en de ontdekking van een nieuwe, avontuurlijke muzikale wereld. Het album won er intussen een Grammy mee. Het is en blijft dan ook niet voor niets een fascinerend meesterwerk.