Naar redenen om een album af te kraken zoek ik altijd; hoe minder ik er vind hoe beter. Naar redenen om een album te prijzen zoek ik ook altijd. Hoe meer hoe beter. Ik begin voorzichtigjes met het eerste. De instrumentele opener is niet slecht, maar wel enorm doorsnee. Maar pats - The Enemy Inside heeft een klasbak van een riff. LaBrie zingt niet fenomenaal (heeft hij maar zelden gedaan; hij is bepaald geen Gillan in zijn beste jaren of Dio) maar is toch een stuk beter dan matig. The Looking Glass volgt hetzelfde patroon en is nauwelijks minder. Maar oh oh - daarna krijgen we zes minuten instrumentale masturbatie. En kunnen ze niet iemand anders hun ballads laten arrangeren? Leo Cohen of zo? Houdt ze minimaal, dan zijn ze best mooi. Al die toegevoegde frutsels zitten alleen maar in de weg; hoor ook de slotminuten van de epic. Toegegeven, noch The Bigger Picture, noch Along for the Ride trekt mijn tenen zo krom als Beneath the Surface, maar dat is ook nauwelijks mogelijk. Behind the Veil rockt weer lekker weg; dat doen ze tegenwoordig blijkbaar het beste. Net als Edwynn waardeer ik deze schijf het beste als ze gewoon naar degelijkheid streven, zoals Petrucci tijdens zijn eerste solo op Surrender to Reason. Later moet hij weer irritant ingewikkeld doen.
Dan komt de langert. Kijk, mijn favoriete compilatie-CD van DT bevat slechts drie liedjes: Change of Seasons, Octavarium en In the Presence of Enemies (Deel 1 en 2 heb ik achter elkaar geplakt, kan ik iedereen aanbevelen). Prompt bevat het het beste instrumentale geval van het album. Het vervolg is ook zeer genietbaar, totdat Rudess probeert om schoonheid te creëren en er slechts in slaagt het glazuur van mijn tanden te laten springen, zo zoet. En heel voorspelbaar doen ze daarna alsof ze gevaarlijk en ruig zijn, de watjes. Dat brengt de waardering wel omlaag, ja. Krijgen we nog wat jatwerk van ELP, maar dan inferieur.
OK. Zelfs het beste is minder dan Breaking all Illusions, maar niets is zo beroerd (zelfs die mierzoete Rudess solo niet) als Beneath the Surface. Belangrijker nog: het album is minder wisselvallig. Omdat Illumination Theory na een prima begin zo afzakt is het maar een krappe 3 sterren. Hak de laatste 15 minuten eraf en het worden er gemakkelijk 3,5. Toch is dit album een duidelijke verbetering.

Ook ik zal niet meer dan twee luisterbeurten nodig hebben voor een beoordeling, want de heren Petrucci en Rudess zijn zo verstandig geweest naar mijn goede raad te luisteren, als ik op de eerste zes liedjes af mag gaan. Het is allemaal eenvoudiger dan vroeger en dat doet de band goed. Er is geen nodeloze krachtpatserij meer; alles staat in dienst van de composities, zoals iemand eerder heeft opgemerkt. LaBrie heeft er duidelijk erg veel zin in en klinkt enthousiaster dan in vele jaren. Het helpt ook dat ze een ervaren klassiek componist hebben ingehuurd voor de toegevoegde orkestraties.
Om het in de woorden van Edwynn te zeggen: alles is tot nu toe degelijk en dat is beslist een vooruitgang. Een verdere beoordeling volgt later; ik moet nog afwachten of de rest van hetzelfde niveau blijft, die nu op 3,5 tot 4 sterren zit.