Er is een select gezelschap artiesten dat geen nieuw materiaal nodig heeft om populair te blijven. Als Michael Jackson ook maar denkt aan een terugkeer, draait de geruchtenmachine direct op volle toeren, en ook bijvoorbeeld Madonna is iemand die wat ze ook doet en hoelang ze ook pauze neemt onverminderd populair door kan gaan. De laatste jaren ging vrijwel alles wat maar fout kon gaan fout in Eminems leven, zowel op persoonlijk als muzikaal vlak, en toch kijkt praktisch iedere hiphopliefhebber nu uit naar Relapse. Een groter compliment kan je niet krijgen als muzikant, maar tevens is het een verleidelijke valkuil. Zodra je weet dat de mensen je muziek toch wel aanschaffen, is er vanuit commercieel oogpunt immers niet al teveel reden om gewaagde dingen te doen.
Vanuit muzikaal oogpunt echter des te meer, het risico dat mensen je muziek niet kopen is tenslotte nihil, en daar lijkt Eminem op Relapse voor gekozen te hebben. Er kan veel gezegd worden van dit zesde album van de blanke MC uit Detroit, maar niet dat hij echt voor de gemakkelijke weg kiest. Na een periode met als sleutelwoorden overgewicht, Proof en verslavingen trok hij zich voor deze comeback maanden terug met mentor Dr. Dre, voor wie het album eigenlijk ook een soort comeback is. Nadat Crack a Bottle (met Dre en 50) eind vorig jaar uitlekte en onmiddellijk aansloeg, werd het eerder dit jaar officieel bekendgemaakt: Relapse komt eraan. En Relapse is gekomen, zonder ook maar één keer uitgesteld te zijn. Ja, deze comeback is goed gepland, dat blijkt uit alles.
Leuk en aardig al die randzaken, maar het gaat uiteindelijk toch om de muziek, en die valt al met al tegen. Het is moeilijk te zeggen of dat meer door Dr. Dre of door Eminem komt, waarschijnlijk dragen beiden ongeveer evenveel schuld. Waar de eerste weliswaar laat zien nog steeds talent te hebben als producer, weten zijn beats zelden echt te overrompelen dan wel te verrassen, waar dat toch juist een van zijn voornaamste kwaliteiten als producer zijn: heel gelaagd is het allemaal nooit geweest bij Dre. Eminem zelf laat bij vlagen zien nog steeds een begenadigd rapper te zijn die moeilijke onderwerpen geweldig kan overbrengen en dat bovendien aangenaam mengt met luchtigheid, alleen acht hij het nodig op het merendeel van de nummers een vreemd, lichtelijk Mexicaans aandoend accent te gebruiken.
Dit wordt onmiddellijk duidelijk op opener 3am. Eminem kan het oerdergelijke pianoloopje van Dr. Dre qua tempo gemakkelijk bijbenen, maar zijn stem voelt onnatuurlijk aan, lichtelijk zanikend zelfs. Als de oh zo luguber en zelfs psychopathisch bedoelde teksten dan ook nog eens bij nadere inspectie weinig (echt) speciaal(s) blijken (“Your walking down a horror corridor//It's almost 4 in the morning and your in a nightmare it’s horrible”) kan dit gerust een valse start worden genoemd. Het hierop volgende My Mom is nog erger, want hier zijn de teksten zoals de titel van het nummer al doet vermoeden nog afgezaagder (Eminem drijft hier gelukkig wel weer de spot mee: “My mom, my mom, you’re probably tired of hearing about my mom”), terwijl de tamme productie en Eminems ongepaste accent ook niet meezitten. Als hij zich in het refrein dan ook nog eens aan overdreven slap gezang waagt, is het al snel duidelijk hoe laat het is.
Daarna wordt Relapse gelukkig in rap tempo beter. Insane laat qua stem de oude Eminem horen, die bovendien tekstueel direct venijniger uit de hoek lijkt te komen. Met een zelden eerder vertoonde openhartigheid vertelt hij over een tot nu toe onderbelicht aspect van zijn jeugd, en dan met name zijn stiefvader. Zo rapt Em: “My stepfather said that I sucked in the bed//'Til one night he snuck in and said//We're going out back, I want my dick sucked in the shed//Can't we just play with Teddy Ruxpin instead?” Met name de manier waarop hij met een lichte stemverhoging de kinderlijke onschuld van de laatste vraag weergeeft is indrukwekkend, en het roept onmiddellijk gevoel op bij de luisteraar. Het heeft even geduurd, maar eindelijk weet Eminem een semi-persoonlijk verhaal (de vraag is hoe waarheidsgetrouw het is) op een oprechte manier over te brengen, een kunst die hij altijd als geen ander verstaat.
Wie op zoek is naar zulke teksten zit bij Relapse over het algemeen goed. Natuurlijk, lang niet alles is even serieus – neem bijvoorbeeld We Made You, waarmee Eminem zijn formule van alles-en-iedereen-afzeiken zo ver doorvoert en slapjes brengt dat hij meer een parodie op zichzelf lijkt dan op een ander – maar op het album heeft Em duidelijk gepoogd een verhaal te vertellen. Hij heeft zijn moeilijke jaren vertaald naar goudeerlijke teksten, die nooit dwingend of prekerig klinken.
Jammer is in dit opzicht dat Eminem zich maar blijft bedienen van zijn accent, want daarmee haalt hij het grootste gedeelte van de kracht, geloofwaardigheid en charme uit zijn nummers weg. Het klinkt allemaal net niet, en dat geldt eigenlijk ook voor de producties. Dre laat zien het kunstje nog wel in de vingers te hebben, maar sprankelend wordt het zelden, daarvoor is het allemaal veel te veilig. Bovendien lijken niet alle beats gemaakt voor iemand als Eminem. Niettemin staan er een paar productionele hoogtepunten op de plaat, en dan met name het sfeervolle Déja Vu en knallende Bagpipes from Baghdad (een Nick Cannon-diss), waar Oosters aanvoelende blaaspartijen hoogtij vieren.
Bij het laatste nummer is alleen weer hetzelfde accent te horen, en dat doet ongelofelijk veel afbreuk aan het geheel. Het maakt dat veel nummers niet verder komen dan degelijk of potentieel sterk – het verschrikkelijke Old Times Sake, een oersimpele en zeer slecht gerapte samenwerking met Dr. Dre uitgezonderd. Zo kabbelt het album voort met dan weer aardige, dan weer fletse beats en dan weer overtuigend persoonlijke, dan weer onoriginele en met het vreemde accent gerapte coupletten. Tot het einde van het album, want daar wordt met het drieluik Déja Vu, Beautiful (het enige nummer dat door Eminem is geproduceerd) en Underground – onderbroken door een vermakelijke Steve Berman-skit en het overbodige Crack a Bottle (met Dr. Dre en 50 Cent) – eindelijk echt wat neergezet, zij het veel te laat.
Wat deze nummers onderscheidt van de rest is dat hier alle elementen goed zijn verzorgd, en dan met name de teksten. Inhoudelijk is Eminem extreem eerlijk, wat doorklinkt in zijn eindelijk naturel gerapte lyrics, en hij behandelt problemen van de afgelopen tijd. Het déjà vu-gevoel over zijn verslaving aan pillen is overtuigend gebracht, evenals Beautiful, waar meer algemene problemen worden besproken. Vooral aandoenlijk is de manier waarop Eminem de keerzijden van roem beschrijft. “Just as soon as I walk in//It’s like all eyes on me I try to avoid any eyecontact//Cause if I do that then it opens the door for conversation like I want that//I’m not looking for extra attention, I just want to be just like you//Blend in with the rest of the room maybe just point me to the closest restroom.” Underground is vervolgens precies het tegenovergestelde en is een knallende afsluiter zoals Criminal dat was: Eminem presenteert zichzelf hier dus als een boos en gretig talent. Het zwakke refrein moeten we dan maar voor lief nemen.
Deze nummers bewijzen dat Eminem en Dr. Dre allesbehalve afgeschreven moeten worden. Het is alleen ruimschoots te weinig om van een glorieuze comeback te spreken. Er kan zelfs gesteld worden dat Relapse het tegendeel is. Productioneel is het net wat te magertjes, inhoudelijk is het intrigerend, maar dan niet helemaal optimaal, en wat het grootste minpunt is: het accent. Er lijkt geen enkele reden voor te zijn, behalve dat Eminem zichzelf wil vernieuwen. Maar waarom iets vernieuwen wat geen vernieuwing behoeft? Eminems stem is immers tot op heden (vrijwel) altijd prima geweest. Hopelijk realiseert Eminem zich dit snel en keert hij weer terug tot zijn oude stemgeluid. Hij heeft er dan in elk geval wel weer een gewichtig onderwerp bij, want serieuze thematiek natuurlijk, overtuigend en een tikkeltje humoristisch aan de man brengen, dat kan Eminem nog steeds als geen ander.
Hiphopleeft