PJ Harvey - Let England Shake (2011)

Oh, oh, oh, wat doen de dames het de laatste weken toch goed. Anna Calvi, Adele, Joan As Police Woman, Jorane, Lia Ices, Graciela Maria, Eefje de Visser.....en het jaar is nog maar net begonnen.
Waar de mannen normaal gesproken duidelijk mijn toplijstjes overheersen daar slaan de vrouwen momenteel keihard terug en PJ Harvey kan dat leger wel eens gaan versterken.
Ik moet er dan wel eerlijk bij vermelden dat ik het met PJ nooit goed weet: soms irriteert ze me mateloos en kan ik er niks mee en dan weer weet ze me goed te grijpen. Eigenlijk is het alleen haar album To Bring You My Love waar ik echt van ben gaan houden. De rest is altijd een beetje zwalken van liefhebben naar schouders ophalen.
Voorganger White Chalk was een complete verrassing. Wat een apart album was dat in haar discografie: was dat de rockchick die ik kende?

Op Let England Shake vraag ik me dat soms ook af, alhoewel de verrassing nu veel minder groot is. We weten dat PJ Harvey ook op geheel andere wijze uit de hoek kan komen: wat zoeter, wat liever, maar toch nog steeds een krengetje die onverwacht kan uitdelen.
Nu Anna Calvi momenteel mijn nummer één van het moment is, lijkt het wel of PJ Harvey het ook opeens een stuk beter doet, of verbeeld ik het me, en lijken die van Anna en PJ qua sfeer veel op elkaar? Anna Calvi vind ik een PJ Harvey-light (wat ik juist als positief ervaar, daar ik PJ soms niet goed door vind te komen) en Let England Shake is ook wat luchtiger van toon en dat bevalt me goed. Hier daar wat gekke dingen die voor de 'stekeligheden' zorgen, af en toe een beetje Joanna Newsom / CocoRosie gekte maar dan toch minder grillig of kinderlijk.... het valt goed hier.

Elke nieuwe release denk ik weer 'het zal wel' en soms komt het voor dat ik albums dan gewoon oversla (Uh Huh Her en Is This Desire?) en even leek het er op dat ik Let England Shake het zelfde lot zou laten ondergaan. De hoes trok me al niet en aan Anna Calvi had ik al genoeg.
Wat ben ik blij dat ik dat toch niet gedaan heb, want ik vind dit een heerlijk album. Misschien wel haar leukste tot nu toe, ook al geniet ik nog erg van klassieker To Bring You My Love. Dit is er niet mee te vergelijken. Dit is gewoon een nieuwe weg die ze bewandelt en ik wandel graag een heel eind met haar mee.....

"These are the words, the words are these.
death lingering, stunk,
Flies swarming everyone,
Over the whole summit peak,
Flesh quivering in the heat.
This was something else again.
I fear it cannot be explained.
The words that maketh, the words that maketh
Murder."

Hoe is het mogelijk om je, als kind van de vorige eeuw in een snel veranderd muzieklandschap, te handhaven en te vernieuwen? De inmiddels 41-jarige PJ Harvey leek zich dat goed te beseffen toen ze in 2007 een totaal andere kant van zichzelf liet horen op White Chalk. We wisten al dat Polly-Jean tekeer kon gaan (Rid of Me), neerslachtig en depressief was (Is This Desire?, To Bring You My Love), prachtige liedjes maakt (Stories from the City, Stories from the Sea) en dat ze ook weleens uit de bocht kon vliegen (Uh Huh Her). Dat ze ook nog verstilde folkliedjes kan brengen was alleen maar de zoveelste bevestiging van haar talent. Nu ze na vier jaar weer met nieuw werk is gekomen dat nog altijd fris en nieuw. En het mooiste is dat PJ na twintig jaar ook op Let England Shake nog altijd lekker zichzelf is.

Op een van de meest melancholische momenten van Let England Shake, 'England', moet ik denken aan mijn vader en hoe ik als kleine jongen met hem door de straten van Amsterdam liep die eeuwig in staat van verbouwing waren, en hoe hij me altijd vertelde dat ik nu goed moest kijken hoe de straten en gebouwen en gevels eruit zagen, omdat dat er allemaal niet meer zou zijn 'als ik groot was'. Ik ben weer acht jaar als PJ Harvey zingt: 'The country that I love / England / You leave a taste / A bitter one.' Ze zingt het met een stem vol heimwee, en ik bedenk me dat ik nooit écht heb opgelet hoe de straatjes van Amsterdam eruit zagen, dat ik de echte herinneringen kwijt ben en alleen nog maar aan de schaduw daarvan kan denken.

Let England Shake zit vol met dit soort melancholie. Ik zie Polly-Jean al door de vervallen straten lopen van de Engelse steden waar zij ooit is opgegroeid. 'Take me back to beautiful England / And the grey damp filthiness of ages / And fog rolling down behind the mountains / On the graveyards and dead sea-captains. / Let me walk through the stinking alleys / To the music of drunken beating,' mompelt ze op 'The Last Living Rose'. Haar heimwee naar vroeger heeft iets weemoedigs. Zowel tekstueel als muzikaal straalt Let England Shake een verlangen uit naar de goede oude tijd, naar 'Old England'. Het album is opgenomen in een negentiende-eeuwse kerk in het Britse kustgebied Dorset en vangt precies die sfeer, die muffe geur van verlaten gebouwen, versleten meubels en verkleurde fotoalbums.

Die persoonlijkheid die tot in de uiterste holtes van je ziel doordringt zijn we al lang gewend van PJ Harvey. De echte vernieuwendheid van Let England Shake is dat we nu meer dan ooit te maken hebben met een politieke plaat. 'This time, I've been looking out,' zegt PJ Harvey over haar nieuwe werk. Let England Shake gaat niet alleen over de vergeten plekjes van onze jeugd, maar nog veel meer over het noodlot van de slachtoffers van de Eerste Wereldoorlog en over het eens zo grootse Verenigd Koninkrijk, nu een schim van wat het ooit was. In het furieuze 'The Glorious Land' zingt ze: 'How is our glorious country ploughed? / Not by iron ploughs / Our lands is ploughed by tanks and feet / Feet, marching.' Datzelfde nummer opent met uit-de-toon-vallend trompetgeschal dat tegendraads tegen het regelmatige marsritme van het liedje ingaat. Het beeldt in een paar seconden de slachtoffers van The Great War uit, de gevallenen in de loopgraven, de soldaten die het ritme niet meer bijhielden en in groten getale sneuvelden. Het misplaatste van de melodie schets een lugubere en verdorven sfeer van lijken en kerkhoven. Let England Shake is niet het plakboek van Polly-Jeans persoonlijke jeugdherinneringen, maar een document van de verschrikkingen van de Eerste Wereldoorlog. Een oorlogsmonument dat de miljoenen slachtoffers honderd jaar na dato pas eer aan kan doen.

Even later horen we Polly-Jean nog een tikkeltje bozer, bijtender, als ze naar de regeringen van Engeland en Amerika sneert: 'What is the glorious fruit of our land? / Its fruit is deformed children / What is the glorious fruit of our land? / Its fruit is orphaned children.' In mei van vorig jaar was Harvey te gast bij BBC1's Andrew Marr Show en bracht aan Marr's gasten van die dag het titelnummer van Let England Shake ten gehore. Onder die gasten was Gordon Brown, wiens partij de week daarna de Britse verkiezingen zou winnen. De cynische tekstregels 'The West's asleep / Let England shake / Weighted down with silent death' krijgen op die manier een heel andere betekenis.

Tijdens haar televisieoptreden bij de BBC speelde PJ Harvey in haar eentje een lichtelijk valse versie van het titelnummer van deze plaat, gecombineerd met de fifties-hit 'Istanbul (Not Constantinople)', maar op Let England Shake wordt ze bijgestaan door een inmiddels vaste muzikantengroep, waaronder John Parish en ex-Bad Seed Mick Harvey - die ook meezingt op het laatste nummer 'The Colour of the Earth' . Dezelfde muzikanten, maar hun pallet aan instrumenten is nog nooit zo breed geweest. De gitaargeoriënteerde PJ van de jaren '90 is bijna volledig verdwenen en in plaats daarvan horen we onder meer citers, een autoharp en saxofoons. Zelf zingt PJ Harvey het gros van de nummers in haar hogere registers, met als uiterste de onnatuurlijk hoge meisjeskoorachtige noten die ze in 'On Battleship Hill' weet te halen. Op Let England Shake zingt Polly-Jean zoekend; de juiste toon lijkt vaak pas tijdens het nummer gevonden te worden, alsof Harvey al zingende zoekt naar de manier waarop ze het nummer moet brengen. Wanneer ze in het onheilspellende lied 'All and Everyone' de regels 'As we advanced in the sun / Death was all and everyone' zingt breekt haar stem zoals ook de jongemannen aan het front ooit braken als ze werden vertrapt. De meeste songs op Let England Shake zijn live opgenomen en klinken daardoor ruw en onaf. Het zijn sfeerschetsen, losse flarden en verhalen, wat past bij de dwalende sfeer van het album. Zo klinken er op 'England' een paar eenzame blazers en horen we op de achtergrond spookachtige stemmetjes in de stijl van Björk. 'I live and die / Through England.'

Let England Shake zou op het eerste gezicht een vrolijk album kunnen lijken. De oppervlakkige luisteraar zou kunnen zeggen dat Polly-Jean het zich dit keer makkelijk heeft gemaakt en dat Let England Shake een album is met enkele aardige popliedjes. Maar de waarheid is, dat dit album misschien wel een van de zwaarste albums van PJ Harvey is, nog nooit zo bitter en cynisch verhalend over de meest gruwelijke dood. Met Let England Shake heeft Harvey ten meerderen male haar kwaliteiten als zangeres en liedjesschrijver bewezen en op het vlak van teksten een nieuw hoogtepunt bereikt. We zouden Polly-Jean Harvey tekort doen wanneer we zeggen dat ze weer vernieuwend bezig is geweest, want Let England Shake is simpelweg haar beste album tot nu toe.

Origineel verschenen op Beautiful Freaks

ik heb mijn best gedaan maar kon het geduld niet opbrengen om het meer dan twee keer te luisteren, erg teleurstellend.. de PJ Harvey van begin jaren negentig kon me toch meer bekoren

Polly Jean Harvey is, zo mag ik wel zeggen, zo goed als onbekend terrein voor mij. Enkele jaren geleden heb ik ‘To Bring You My Love’ wel eens beluisterd, maar daar was ik klaarblijkelijk niet van onder de indruk, want sindsdien heb ik het plaatje niet meer opgelegd, en ben ik ook niet meer naar ander werk van Harvey op zoek gegaan. Tot nu, want met ‘Let England Shake’ brengt ze een plaat uit die mij wel moet liggen, heb ik kunnen opmaken uit enkele berichten bij dit album op MusicMeter, en de lovende recensie van HUMO duwde me nog meer in die richting. Toch nog weifelend zette ik me aan een eerste luisterbeurt, maar ik werd meteen meegevoerd met de aandoenlijke verhalen van Harvey.

‘Let England Shake’ heeft als hoofdthema de Eerste Wereldoorlog. De teksten zijn over het algemeen vrij zwartgallig, terwijl de muziek (met name de blazers) bij momenten vrij luchtig klinkt. Dat contrast trekt me wel aan in muziek, zoals bijvoorbeeld ook Villagers dat deed vorig jaar. De eerste zes nummers op deze plaat zijn werkelijk fantastisch; zo’n rijtje indrukwekkende nummers achter elkaar heb ik dit jaar nog niet eerder meegemaakt. Het gros van de nummers blijft onder de 4 minuten (kort maar krachtig, dus), en dat is waarschijnlijk wel de juiste keuze van Harvey. ‘Let England Shake’ blinkt niet alleen uit in schrijverschap, maar ook in de afwezigheid van nutteloze opsmuk en tierlantijntjes.

Het zit ‘m ook vaak in de details; dat oorlogstrompetje in ‘The Glorious Land’ lijkt na een eerste beluistering wat ongelukkig te zijn gekozen, maar uiteindelijk blijkt het gewoon perfect in de sfeer van dit nummer te passen: de tekst gaat over de gruwelijke uitkomst van de oorlog (“What is the glorious fruit of our land? Its fruit is deformed children; what is the glorious fruit of our land? Its fruit is orphaned children”). Of de implementatie van het zinnetje “Why don’t we take our problem to the United Nations?” in ‘The Words That Maketh Murder’. Of die verdwaalde piano in het prachtige ‘On Battleship Hill’, een song over de bloederige Slag bij Gallipoli.

‘England’ is het eerste nummer op de plaat dat ik wat minder goed vind. De zang van PJ Harvey klinkt hier wel erg scherp, en dat trek ik niet altijd. Daarna komt echter weer een absolute topper, in de vorm van ‘In The Dark Places’, een universeel en tijdloos nummer. Dit wist PJ Harvey aan NME te vertellen over de song:
"In The Dark Places, that might be Bosnia. You don't know where it is. I was wanting to show the way history repeats itself, really and so in some ways it doesn't matter what time it was, because this endless cycle goes on and on and on."

De tweede helft van de plaat is trouwens wat wisselvallig; terwijl de eerste helft staat als een huis met onverwoestbare fundamenten, zijn de songs daarna niet allemaal voltreffers. ‘Bitter Branches’ doet me teveel aan een ander nummer denken (zeker die intro), al kan ik niet meteen zeggen aan welk nummer, en ‘Written On The Forehead’ is ook niet meteen mijn favoriet. ‘Hanging In The Wire’ is zeker een degelijk nummer, meer ook niet. Afsluiter ‘The Colour Of The Earth’ weet me wel te raken. Intrieste tekst, die een goed beeld geeft van de traumatische oorlog. “If I was asked, I’d tell; the colour of the earth that day; it was dull and browny red; the colour of blood, I’d say”. Ik vermoed dat dit nummer ook over de Slag bij Gallipoli gaat, aangezien PJ Harvey het heeft over een soldaat genaamd Louis, “fighting in the ANZAC trench” (ANZAC zijn de Australische en Nieuw-Zeelandse troepen die deelnamen aan WO I, als ik me niet vergis).

Enkele mensen die we ook niet mogen vergeten zijn Mick Harvey, ex Bad Seed, en John Parish, lid van eels, en al eerder samengewerkt met PJ Harvey. Zij hebben een niet geringe inbreng op de plaat, zorgen geregeld voor ondersteunende vocals en bespelen tal van instrumenten. Maar de echte ster is natuurlijk Polly Jean zelf, met haar pittige stem en zwaar op de maag liggende teksten. Bovendien speelt zij op dit album ook lustig mee op verschillende instrumenten, waaronder saxofoon (na wat opzoekwerk ontdekte ik dat zij 8 jaar saxofoon studeerde). Markant weetje om af te sluiten: PJ Harvey’s kleren zijn ontworpen door de Belgische ontwerpster Ann Demeulemeester,. De twee zijn heel goeie vriendinnen naar het schijnt.

4 sterren

In mijn wekelijkse radio-rubriek 'De Keuze van Kas' op AmsterdamFM heb ik vandaag dit album besproken, beluister het hier.

Het is moeilijk te ontkennen dat PJ Harvey een iele en onvaste stem heeft. Dat vindt de producer blijkbaar ook, want veel nummers worden dubbel ingezongen (en/of met galm). Jammer, dat klinkt nogal goedkoop.

Het deel van 'The Glorious Land' t/m 'All and Everyone' is boeiend en 'In the Dark Places' is een aardig rocknummer. Daar staan mindere nummers tegenover, met name de twee tracks aan het eind.

Voor dit moment een magere voldoende.

Ik kan het werkelijk niet volgen. Een aardig muzikaal album, niet meer dan dat. Regelmatig ook vrij saai. Daarbij spreekt het concept over WO I en Engeland mij absoluut niet aan. Er zijn toch wel actueler thema's waarbij de twijfel tussen vaderlandsliefde en zinloos geweld speelt. Bijvoorbeeld de recente rellen in London. En dat is dan album van het jaar bij Mojo & OOR? Het is zo gezocht allemaal: zelfs PJ Harvey is erg verbaasd over het succes, vertelt ze in Mojo Magazine. En dat is dan nog een UK magazine.
Lopen mensen hier juichend achter elkaar aan? Is 2011 een matig muziekjaar? Dat laatste in ieder geval.

Mevrouw Harvey, wat een geweldige, woest aantrekkelijke en gedurfde plaat van u. De gitaren die zo zorgvuldig zijn gekozen zijn een geweldige aanvulling op de alternatieve stem van PJ en alleen de muziek is al zo poëtisch dat de rillingen met succes door je hart dringen. Harvey was natuurlijk altijd al een buitenbeentje wiens muziek altijd haaks stond tegenover de algemene maatschappij van die tijd. Let England Shake is natuurlijk niet anders, maar hoe goed en doeltreffend zij weer haar welbekende sound naar boven kon laten brengen zonder ook maar één moment in verval te raken doordat het 1) begint te vervelen 2) zij haar vorige repertoire herhaalt. Vooral dat laatste lag nogal voor de hand, maar Harvey blijkt een artiest te zijn die in staat is om genoeg materiaal te maken die dat kan voorkomen. Naar mijn mening is de titelsong het hoogtepunt van het album, op de voet gevolgd door The Glorious Land en The Words That Maketh Murder. Het geeft het niveau van het album aan doordat ik zag dat de rest van het album ook van een enorm niveau is. Hoort zeker bij de beste 15 platen van de 21ste eeuw.