Iron Maiden - The X Factor (1995)

Maiden klinkt donkerder en deprimerender dan tevoren. Terug zijn de lange epics. Sign Of The Cross is alvast een ijzersterke binnenkomer. Wat mij betreft een klassieker. Maar Blaze Bailey... Of all people. Als je bedenkt wie er onder anderen auditie hebben gedaan om de microfoon over te nemen bij Maiden is die keus volgens mij alleen gemaakt omdat Blaze een lad is die van bier en voetbal (West Ham perhaps) houdt.
Stel je toch eens voor dat Michael Kiske, Dougie White of Dave Boylan van het wat obscuurdere Celtic Legacy deze plaat hadden voorzien van vocalen.
Maar ja, Blaze is het geworden en na een aantal nummers is al duidelijk dat hij veel te monotoon zijn vocalen over ons uitstrooit.
Vooral in het wat rappere Man On The Edge is het bijna pijnlijk om te horen wat voor een vermoeiende vocalist Bailey is.
Gelukkig dragen de songs het album op redelijk bevredigende wijze. Sign Of The Cross had ik al genoemd. Ook Lord Of The Flies, The Aftermath, The Edge Of Darkness en Fortunes Of War zou ik best nog wel eens in de setlist terug willen zien. Deze nummers maken dat ik de waardeloze vocalist voor lief neem.

Het is het einde van een tijdperk want na zeven albums (vanaf The Number of the Beast tot en met Fear of the Dark) verlaat zanger Bruce Dickinson de groep om zich te concentreren op zijn solocarrière. Het is toch nieuws die inslaat als een bom, hoewel ik blijf vinden dat na Seventh Son of a Seventh Son in 1988 het met Iron Maiden achteruit gaat. No Prayer for the Dying en Fear of the Dark bevallen mij heel matig. Daar draagt hij mee verantwoordelijkheid in als zanger die een zeer bepalende rol heeft in het totaalgeluid van Iron Maiden. De klad zit erin, bij iedereen trouwens maar bij Steve Harris in het bijzonder wiens schrijversput alsmaar leger geraakt.

Iedereen verdient een eerlijke kans. Dat horen we vaak zeggen en dat zeggen we ook vaak. Rechtvaardigheid is een belangrijke deugd. Blaze Bayley van de Britse groep Wolfsbane wordt aangetrokken als vervanger. Mijn reactie toen was: “Wie is in hemelsnaam die vent en waar hebben ze die opgeraapt?” Zowel de persoon en de groep waren voor mij nobele onbekenden, het is toch een grote sprong voor hem. Gaat hij het aankunnen? Gaat hij niet plat op zijn gezicht vallen? Zie de eerste zin van deze alinea: hij verdient een eerlijke kans.

Het is een nieuw begin. Nieuwe mensen zorgen voor een frisse wind en de promotiemachine van EMI doet ook zijn duit in het zakje. Niet alles is nieuw, opnieuw wordt het album bij Steve Harris thuis opgenomen en doet hij de productie. Dat doet hij beter niet want het geluid is weeral verre van sprankelend en dynamisch, eerder dof, ontdaan van alle vuur. Er werd al bij dit album gezegd dat het een donkere periode is voor hem (scheiding en overlijden vader). Reden te meer om het van zich af te schrijven in muziek en/of teksten en de productie aan iemand anders over te laten. Je kan maar zoveel aan. Toegegeven, The X Factor bevat wel geen van die onnozele dijenkletsers annex Zatte Engelsen songs als op de vorige twee albums.

Ambitieus en nieuw is wel de trage aftrap van dit album met tevens het langste nummer, het is mijn inziens ook het beste nummer van dit album gevolgd door Man on the Edge. Sign of the Cross duurt wel te lang, men mocht het nummer bijtrimmen. Over de andere nummers kan ik zeggen dat ik iedere keer iets nieuws ontdek… want nauwelijks is het nummer gedaan en ik ben het al vergeten. Het ligt ook aan mijn geringe interesse in dit ding. Ferre gaat me doodslaan hiervoor, denk ik. Of het gaat me een paar Westvleterens kosten.

Weinig avontuur en begeestering hoor en voel ik in de veelal slaapverwekkende nummers, iedere keer betrap ik mezelf op het afwachten op de gitaarsolo's die goed zijn maar verre van het spektakelwerk van de jaren tachtig. Natuurlijk blijf ik vergelijken met die albums, wat wil je, het zijn toppers van jewelste. Het gemis van twee belangrijke medecomponisten laat zich nog meer gevoelen, Adrian Smith en Bruce Dickinson weg en in de plaats daarvan... Ik krijg best een beetje medelijden met grote leider Steve Harris die nog meer op zijn schouders moet torsen. Als het tegenslaat, slaat het goed tegen.

X is het Romeinse teken voor tien, het tiende studioalbum. Als tiende album vind ik het gelijkwaardig aan No Prayer for the Dying en Fear of the Dark, het kan nog altijd totaal niet tippen aan de eerste zeven albums zowel met Paul als met Bruce. Daarvoor valt Blaze Bayley met zijn monotone, doffe zang veel te licht uit en toch, op zijn soloalbums komt hij iets beter uit de verf. Hij wordt werkelijk niet geholpen door de kwaliteit van de nummers. Over de speelduur van dit album kan ik twee zaken zeggen, je krijgt wel veel kwantiteit voor je geld maar het duurt o zo verschrikkelijk lang en schiet tekort qua kwaliteit. Opnieuw een diepe zucht ontsnapt mij.

Toen in 2017 de albums met Blaze Bailey opnieuw op vinyl uitkwamen stak mijn OCD toch weer de kop op en moest mijn vinylcollectie van de band compleet. Het was tevens toen de eerste keer dat ik dit album luisterde. Vanwege de overwegend slechte reviews had ik het album tot dusver altijd gemeden en eerlijk gezegd heb ik dit album sindsdien misschien twee keer gedraaid.

The X Factor is naar mijn smaak een erg krachteloos album geworden en dat heeft vooral met de productie van Nigel Green. Ik hou op zich erg van de dynamische producties van Iron Maiden albums, maar hier zijn de gitaarpartijen bij tijden wel erg clean. Ook mis ik de agressie en drive in de partijen. Als ik bijvoorbeeld Sign Of The Cross op dit album vergelijk met de uitvoering op Rock In Rio dan komt de live-versie - nog afgezien van de betere zang van Bruce - veel beter tot zijn recht. Zo zijn er meer nummers die met een andere benadering waarschijnlijk veel beter tot hun recht zouden komen.

Score: 54/100

Een van de eerste Maiden-albums die ik na mijn kennismaking met Brave New World samen met Virtual XI bij een tweedehands cd-zaakje kocht voor 20 gulden per stuk. Ik heb er zelfs nog lang een t-shirt van gehad. Omdat mijn vriendengroep toen niet bijster veel geld (en dus albums) had, hebben we de Blaze Bayley albums erg vaak gedraaid en ik herinner me dat bij een aantal van ons X-Factor ook echt een favoriet was. Spannend om de cd nu weer aan te zetten, want om eerlijk te zijn is het echt alweer vele jaren geleden dat ik dat heb gedaan.

Blaze Bayley. Niet de beste zanger voor het oude materiaal, maar ik mag de man heel erg. Silicon Messiah en The Man Who Would Not Die heb ik ook in de kast staan en ik denk dat ik die de laatste jaren ook vaker heb beluisterd dan de Maiden-platen met dhr. Bayley. Was hij de beste zanger voor het nieuwe materiaal? Ook geen idee, want bij vlagen klinkt het inderdaad wat vlak. Lord Of The Flies klinkt echt veel beter in live versie met Dickinson. Het refrein van Fortunes Of War klinkt heel vlak. De zanglijnen van Judgement Of Heaven lopen ook niet helemaal lekker. Andere momenten, zoals bij Man On The Edge, Blood On The World's Hands of 2 A.M. klinkt het allemaal prima.

Harris had een slechte tijd en we horen het. Mensen zeiden eerder al dat Fear Of The Dark uitgeblust klonk (ik noemde het zwaarmoedig) en ik ga daar in door. Dit album is heel zwaarmoedig. Toch is het musiceren wederom erg goed. De solo's op Sign Of The Cross, het basintro van Blood On The World's Hands, het riffwerk op The Edge Of Darkness: allemaal hoogstaande kwaliteit. Tekstueel zit het ook goed in elkaar, vooral de anti-oorlogsliederen kan ik nog steeds meezingen. Maar verdomd als het album niet veel te lang duurt.

In dat opzicht is The X Factor de overgangsplaat naar de meer proggy Iron Maiden die we tegenwoordig kennen. Maar die sound wordt pas echt goed uitgewerkt rond Brave New World. The X Factor mist daarvoor een bepaalde x-factor. Slecht is het echter geenszins, in tegendeel. Het blijft me ook intrigeren. Maar ik ben wel een beetje moe nu ik het weer beluisterd heb.

Tussenstand
1. Seventh Son Of A Seventh Son
1. Somewhere In Time
1. Powerslave
4. Killers
5. The Number Of The Beast
6. Iron Maiden
7. No Prayer For The Dying
8. Piece Of Mind
9. Fear Of The Dark
10. The X Factor

Ik vind altijd dat ik Blaze moet verdedigen als Maiden fans weer eens naar hem uithalen. In de eerste plaats omdat hij wel degelijk een goed zanger is, maar daarbij ook ongelooflijk sympathiek is en altijd zichzelf compleet geeft. Ook al staat er maar een paar man bij het podium. Ik vind een aantal songs met hem op zang ook oprecht heel sterk, zoals Man on the Edge. Sign of the Cross is ook heel sterk en het is jammer dat Virus hier niet op staat. Geen idee of dat nummer al geschreven was toen dit album uitgebracht werd. Iron Maiden heeft het gelikte geluid van Fear of the Dark laten varen. Het is duidelijk het meest duistere dat de band uitgebracht heeft, maar nog altijd worstelt Maiden enorm. Dat merk je dan vooral aan het grote aantal songs en de lange speelduur. Te vaak gaat het nergens heen en wordt de fast forward knop heel verleidelijk. Gelukkig staan er, zeker in het begin nog wel een paar goede songs die het gemiddelde redelijk weten te redden. Blaze maakt lang niet zoveel indruk als Bruce deed, maar dat dit album niet heel goed is, kun je niet alleen op hem afschuiven.

Tussenstand:
1. Powerslave
2. Killers
3. Seventh Son Of A Seventh Son
4. The Number Of The Beast
5. Somewhere In Time
6. Iron Maiden
7. Fear Of The Dark
8. Piece Of Mind
9. No Prayer For The Dying
10. The X Factor