R.E.M. - Document (1987)

DOCUMENT 1987

Een heel mooi tijdsdocument vind ik.
De overgang van alternatieve Amerikaanse studentenrock
met voldoende country invloeden naar het wereldwijde publiek.
Een winterplaat met warme zonnestraaltjes achter glas.

De literaire quotes en maatschappijkritische randjes zijn nog aanwezig.
Maar het muzikale palet richt zich iets nadrukkelijker naar Europa.

Met Finest Worksong bijvoorbeeld.
Een op dat moment toch wat a-typische REM song.
Ik vind het een geslaagde zet ... een nummer dat de spanning opbouwt.
Het heen en weer geroep in de vocalen, de tragere beat.

Ik vind REM op haar sterkst als ze die perfecte balans weten
te bereiken tussen het akkoestische en het elektrische gitaargeluid.
Dat lukt op Document en Green enorm goed.

Welcome to the Occupation en Disturbance at the Heron House
zijn gewoon twee ijzersterke albumtracks, nummers die je als luisteraar
op sleeptouw nemen naar de eigenzinnige wereld van REM.
Ik heb altijd zin om mee te zingen met Stipe.

Exhuming McCarthy blikt al vooruit naar Green.
Met die uptempo pas en die megafoon vocalen.

Kant A eindigt met REMs knipoog naar Dylans Subterranean Homesick Blues.
Dansen op de ondergang. Een favoriet in jeugdclubs eind jaren 80.

En dan is er natuurlijk The One I Love.
Een lovesong als een haardvuur met amper enkele woorden tekst.
Maar faaieuhr is ook genoeg als je hart brandt van passie.

King of Birds is mijn favoriet hier.
De haast prettig gestoorde REM aanpak.
Gitaren die echt als vogels door je brein kwetteren.
En daartussen wandelt je eigen getormenteerde zelf.

Afsluiter Oddfellow's Local is een wat meer doorwrocht lied.
Hier gromt REM als een volwassen rockgroep.

Document is een opmaat in hun oeuvre.
Maar dat gezegd hebbende, moet ik dringend
hun vroege werk eens onder de loep gaan nemen.
Ik heb me in het verleden teveel tot verzamelaars beperkt.

Ik heb Document pas laat gekocht.
Niet dat ik dit een minder album vind, zeker niet.
Maar ik heb lang gedacht dat dit een verzamelaar was, en ik had al vrij snel Eponymous in bezit.
Voor mij is dit album het begin van de door mij als best beoordeelde periode.
Document, Green en Out Of Time blijven voor mij de echte klassiekers.
Op Document zit alles al perfect in elkaar.
Nog steeds net zo gedreven als op de vorige albums, maar vanaf hier straalt het ook meer rust uit.
Een mooie combi tussen meer uptempo nummers en al meer gedragen songs.
Het hoog gewaardeerde Automatic For The People heeft voor mij teveel slaapliedjes, die het prima doen in een lift van een te groot warenhuis.
Monster is te vaak een geforceerde poging om aansluiting te vinden bij de dan overheersende hardere gitaarbandjes.
Voor mij was Fall On Me van Lifes Rich Pageant al de voorbode van wat zou komen.
R.E.M. zou al snel de status van de ultieme studentenband ontgroeien, dit kon bijna niet anders.

Finest Worksong heeft de rebellie van een georganiseerde staking van een groep leraren of verpleegkundigen.
Duidelijk oneens met het heersend werkklimaat, maar wel ervoor zorgen dat genoeg collega’s achter blijven om de medemens tot dienst te zijn.
Gewoon gezellig met een lotgenoten het Binnenhof bezoeken, en tevens uitkijkend naar oud klasgenoten.
In een gesponsorde bus vervolgens weer huiswaarts.

Het is onmogelijk om It’s The End Of The World As We Know It (And I Feel Fine) mee te zingen, en het is mij na al die jaren nog steeds niet duidelijk of dit nummer als aanklacht gezien moet worden.
Angst voor een grote oorlog?
De natuur die naar de klote gaat?
Het klinkt in ieder geval na al die jaren nog lekker, en ik kon mij in vroegere tijden ook heerlijk op voort bewegen in de een of andere discotheek.
Voor mij ligt het in dezelfde lijn als Land Of Confusion van Genesis en De Bom van Doe Maar.
Ook nummers waarbij ik ongeacht de boodschap altijd moet glimlachen.

Dat moet ik in ieder geval zeker niet bij The One I Love.
Daar zit volgens mij een overdosis aan woede in verwerkt.
Stipe begint redelijk rustig te zingen, maar al snel lijkt het alsof hij de controle over zijn emoties aan het kwijt raken is.
Als bij de eerste keer Fire zijn stem al over slaat, voel ik een soort van cynisme van dit nummer af druipen.
Niet de messen zijn geslepen, maar bij het schrijven van deze song lijkt het alsof er onnodig veel gebruik is gemaakt van een puntenslijper om zichzelf scherp te houden, of doordat er door frustratie te hard met een potlood in het papier is gedrukt.
Testament van Boudewijn de Groot heeft dat ook; een lief liedje, maar ondertussen zoveel felheid.
De kracht van R.E.M. is om hiervoor minder woorden te gebruiken, het effect is eens gelijk.
Op dat gebied lijkt Michael Stipe aardig op Frank Boeijen; veel gevoel, maar helaas niet altijd verstaanbaar.
De kracht ligt wel in het gevoel.

Ik wil mijn muzikale kennis weer wat gaan verbreden en zo kwam ik vandaag deze plaat tegen. Daar "The One I Love" toch wel een van de nummers is die mij het meeste was bijgebleven, besloot ik deze plaat eens een luisterbeurt te geven.
Ik moet heel eerlijk zeggen dat ik hem sindsdien al een paar keer op repeat heb gezet, want wat is dit een geweldige plaat zeg. De mannen lenen elementen uit met name de toenmalige (power) pop en alternatieve rock.
De plaat begint lekker relaxt "Finest Worksong", een nummer waarin gelijk de kwaliteit van zanger Michael Stipe goed naar voren komt. Wat in de daarna volgende tracks opvalt is dat het samenspel van deze mannen echt geweldig is. Het komt zo natuurlijk over dat je bijna zou denken dat ze het in 1 take live in de studio opnamen (maar dat zal vast niet het geval zijn).
Verder bevalt het lekker zware baswerk van Mike Mills mij enorm. Zo bepaalt hij enorm het geluid op bijvoorbeeld "Strange": een nummer dat qua stijl een beetje tegen de vroege Britse punk aan schurkt (maar dan met een stuk meer popinvloeden). Daarmee kom ik gelijk bij het volgende sterke punt: de veelzijdigheid en variatie van deze plaat. "Disturbance at the Heron House" klinkt bijvoorbeeld lekker licht en doet qua gitaarwerk een beetje aan The Byrds denken. Maar neem dan weer een nummer als "The One I Love". Die klinkt door de zware bass gelijk een stuk feller en ook Stipe's stem scheurt hier recht door de ziel.
Van de bonus tracks vind ik trouwens die unplugged versie van "Time After Time Etc." nog erg de moeite waard. Een prachtige versie van iets dat al een mooi nummer was.
Een geslaagde introductie met het materiaal van R.E.M., die met deze plaat mijn interesse in hun andere materiaal heeft aangewakkerd.

Dit jaar is het 39 jaar geleden dat één van de toonaangevende bands van de tweede helft van de jaren ’80 en de jaren ’90 opgericht werd. R.E.M. is ontstaan in Athens, Georgia en bestaat voor het grootste deel van hun bestaan uit zanger Michael Stipe, gitarist Peter Buck, bassist Mick Mills en drummer Bill Berry. In 1983 verschijnt het debuutalbum “MURMUR” dat al meteen als een topper bestempeld wordt, zonder dat er miljoenen van worden verkocht. R.E.M. maakt alternatieve rock met pakkende melodieën en heerlijke hooks. Op 1 september 1987 verschijnt het vijfde studio album “DOCUMENT” dat uitgroeit tot een R.E.M. klassieker. De 11 tracks laten een geïnspireerde band horen, die, ondanks het alternatieve stempel, de melodie altijd als uitgangspunt gebruiken. Dat hoor je vooral op “WELCOME TO THE OCCUPATION” en “THE ONE I LOVE”. De andere songs doen niet voor elkaar onder en ze behoren allemaal tot het beste dat het kwartet gemaakt heeft. In “STRANGE” klinkt de gitaar iets steviger, “IT’S THE END OF THE WORLD AS WE KNOW IT (and i feel fine)” wordt er op een bepaalde manier door Stipe gerapt en is het refrein een zeer herkenbare R.E.M. refrein, pakkend en oorwurmpje. “FIREPLACE” heeft een wat tegendraads ritme, waardoor het wat afwijkt van de rest en “KING OF BIRDS” zou je als de ballad van het album kunnen bestempelen, een prachtige song. Na “DOCUMENT” verscheen in 1988 “GREEN” waarna de band een korte pauze inlaste om in 1991 groots terug te komen met “OUT OF TIME” en de wereldhit “LOSING MY RELIGION”. Met “AUTOMATIC FOR THE PEOPLE” brachten ze in 1992 opnieuw een klassieker uit. In 2011 verscheen het 15e en laatste album van R.E.M., “COLLAPSE INTO NOW”, waarna ze uit elkaar gingen. Drummer Bill Berry had de band in 1997 al verlaten, maar voegde zich nog een aantal keer bij zijn bandmaten. R.E.M. brak pas in 1991 door bij het grote publiek, maar met terugwerkende kracht had dat al met dit schijfje kunnen gebeuren. “DOCUMENT” laat een band in topvorm horen en het is derhalve terecht dat dit een klassieker in hun oeuvre is.

Tussen het fenomenale Lifes Rich Pageant en eveneens fenomenale Green door, is dit Document voor mij teleurstellend. De energieke ruige drive van zijn voorganger ontbreekt evenals het vollere popgeluid van zijn opvolger. Dit is 'slechts' een verzameling prima rocksongs. Briljant wordt het echter nergens. Samen met Reckoning de minste broeder tot dan toe van deze fantastische band.
Indrukwekkend ook trouwens hun productiviteit in deze jaren: zes platen in zes jaar tijd!

Dit zou wel eens mijn favoriet van R.E.M. kunnen zijn. Het album begint geweldig met twee nummers die zo mijn top 10/15 R.E.M.-songs zouden kunnen halen. Risico van zo'n sterk begin is natuurlijk dat de rest van de plaat voelt als 'inzakken' maar dat gebeurt eigenlijk nergens. Een ander hoogtepunt is Fireplace. Heerlijke, wat beklemmende sfeer en prachtig dat samenspel tussen gitaar en saxofoon. Strange doet zijn naam eer aan en is een wat vreemde eend in de bijt. Beetje rock & roll gevoel, Stones-invloeden. Ook Lightnin' Hopkins heeft een wat afwijkend geluid. Zou bijna een (wat ouder) Peppers-nummer kunnen zijn. Zeker niet de beste maar zelfs die vind ik niet echt zwak. The One I Love is natuurlijk de hit van dit album. Misschien heb ik hem daardoor te vaak gehoord en ligt het daaraan dat ik hem zeker niet tot de toppers op dit album vind behoren. Valt ook te vaak in herhaling. De andere hit It's The End of the World, met onnavolgbare zang van Stipe, bevalt een stuk beter. Rest me nog te zeggen dat Stipe hier sowieso misschien zijn beste zangprestatie levert, met als beste voorbeelden Finest Worksong en Disturbance at the Heron House. R.E.M. sluit zijn eerste albumtijdperk af met een absoluut hoogtepunt.

Voor mij de moeilijkste IRS-plaat van REM om "in" te komen. Herkenbaar REM, maar met gitaarwerk dat nu niet alleen subtiel en melodieus is maar soms ook grof en hard, zang die duidelijker verstaanbaar is, een geluidsbeeld dat rijker is geworden (sax, feedback, gevarieerder slagwerk), en teksten die zoals gebruikelijk niet altijd ondubbelzinnig zijn maar waaruit een sterker politiek en soms zelfs militant besef opklinkt. Het wordt dan wel gezien als REMs commerciële doorbraak, maar als ik naar bijvoorbeeld de laatste drie nummers luister zou ik zelf toch niet durven beweren dat dit een toegankelijker plaat is. Harder en directer wèl, maar net zo grillig en onvoorspelbaar als de eerdere platen – en toch ook weer met dezelfde vertrouwde kwaliteit. Glansrol voor Peter Buck.

R.E.M. - Document (1987)

En maar weer eens een andere stad en een andere producer. Wat dan wel scheelt is dat deze producer 6 albums blijft Nashville, Tennessee met Scott Litt. Hun claim to fame zullen we maar zeggen. Hun laatste album voor I.R.S. ook voor ze naar de big boys gingen. Litt, tot dan al bekend van Carly Simon, Ian Hunter en The dB's, had al met de boys van R.E.M gewerkt in 1986 voor de song Romance voor een bepaalde film, later terug te vinden op Eponymous. Peter Holsapple van The dB's werd vanaf de tour van Green het 5e lid van R.E.M. btw. De samenwerking Litt/R.E.M. beviel blijkbaar zo goed dat ze samen een album opnamen. Het album werd een 'muscular rock beast', mooi omschreven wel. Steviger, meer power in de gitaar, in alles wel eigenlijk. Voor mijn gevoel komt het album ook echt als een moddervette kolos over en dat is geen slecht iets, een zeer gewichtig en volwassen album. Hun meest sociaal-politieke album ook wel en ook Michael was weer zelfverzekerder geworden als frontman. En dat is meteen al te horen in openingstrack Workest Finesong. De powerriffs van Peter Buck en de exclamations van Michael Stipe. Als ik deze nu zo weer eens hoor helemaal niet vreemd dat het een single was. Een massieve rocksong, staat als een huis! Welcome to the Occupation is veel rustiger, maar is zo goed als een perfecte song. Als een rivier, een beetje als Cuyahoga ms ook wel. Heerlijke vibe en drive, heerlijk ritme. Zo mogen ze er van mij wel 1000 maken en het zou me nog niet vervelen. Exhuming McCarthy is ook weer zo'n toptrack, ook weer zwaar politiek getint net als Occupation. Heerlijk vrolijk ook, doet me qua ritme en sound denken aan Stand! van hun volgende album. Perfecte song! Disturbance at the Heron House is voor mij de beste song van het album, een beetje een zelfde song als Occupation, maar met nog meer zeggingskracht. Stipe is hier in topvorm, alles is zo heerlijk effortless, zo fijn vloeiend in muziek en zang. Uptempo, optimistisch ondanks het onderwerp. Alsof ik in een auto met open ramen over de weg scheer, alles in me opnemend, zo'n feel, heerlijk! Strange is de cover van Wire's debuut album Pink Flag. Ik vind R.E.M.'s versie veel leuker en beter, ook al ben ik geen fan van covers op studioalbums. Een beetje een zwaktebod ofzo meestal, maar goed een Bowie deed vaak ook niet anders It's the End of the World as We Know It (and I Feel Fine) is een van de milestones van R.E.M. zoals een LMR en EH ook is. Moet wel een goede song zijn toch? Ja, id een fantastische rollercoastertrack, verveelt nooit en wordt nog steeds beter. Hun Subterranean Homesick Blues, right? Right! The One I Love is hun commerciële doorbraak en hun eerste top 10 hit. Je zou zeggen een lovesong, maar het is eigenlijk meer een misbruiksong gezien 'a simple prop'. Een van de eerste songs van ze die ik leerde kennen via de radio en ik was er van onder de indruk, simpel en toch anthemic! En dan volgt zoals altijd het obligate blokje van mindere nummers Maar Fireplace en Lightnin' Hopkins zakken niet echt door de ondergrens. Die sax in Fireplace verwacht je niet echt, geen idee of ze verder echt zo nog geklonken hebben. Lightnin' Hopkins vind ik nog net wat leuker door Michael's Mike Patton-achtige zang en de woohoo's op de achtergrond. En eigenlijk volgt daarna met King of Birds maar 1 rustpunt op het album, maar wat voor een. Weer die heerlijke Patti/VU vibe. Standing on the shoulders of giants, een mooie vondst van Michael. Na 3 (redelijk) goede songs sluiten we af met het wat mij betreft fantastische Oddfellows Local 151 die ik in het verleden wel eens flink op repeat heb gehad. Duister en geheimzinnig met een refrein dat in de verte aan The One I Love doet denken op een bepaalde manier. Dit is misschien wel een beetje hun HSIN? Tijd om te beoordelen weer Op een bepaalde manier is het niet helemaal een geheel zoals een Fables dat voor mij is, echt meer een vloeiend verhaal is, maar songs 1-7 zijn zo goed en zo heerlijk om te horen en beluisteren dat de voorkeur in dit geval doorslaat naar Document

4,5 *

1. Document
2. Fables of the Reconstruction
3. Murmur
4. Lifes Rich Pageant
5. Reckoning
6. Chronic Town

Samen met Lifes Rich Pageant toch wel mijn favoriete R.E.M. album. Ook de enigste twee, samen met wellicht Automatic for the People uit 1992, die ik over de hele linie goed vind. Op alle andere staan nog steeds fantastische nummers maar bevatten ook minimaal één nummer waar ik niks mee heb. Daar moet ik wel de kanttekening bij maken dat ik me niet meer aan alle latere albums gewaagd heb.
Hier bevalt me de sound ook het best, meer roots invloeden en nog niet zoveel poppy songs. Mede daardoor klinken Document en Lifes Rich Pageant voor mij ook veel meer als een eenheid dan hun meeste latere werk. Een ander punt is dat ik op deze twee platen het gitaarspel van Peter Buck en de tweede stem van Mike Mills het beste tot hun recht vind komen.
Waar ik me wel altijd over verbaasd heb is het enthousiasme voor de opener The Finest Worksong, voor mij samen met Lightnin' Hopkins het minste nummer van het album. Al komen ze beide wel makkelijk aan een voldoende.
Mijn voorkeur gaat hier eerder uit naar songs als het magistrale Disturbance at the Heron House, Fireplace met de prachtige sax op het einde, de klassieker the One I Love en het slotakkoord Oddfellows Local 151.
Hoe dan ook, schitterende plaat.