The Who - Tommy (1969)

Tommy behoort tot mijn rij 5* albums, en gezien het feit ik eigenlijk vind dat ik deze hele rij moet voorzien van wat meer aandacht op de site zal ik er ook aan moeten geloven bij dit meesterwerk van The Who.
Maar toch vind ik dat eerlijk gezegd zo makkelijk niet. Allereerst is dit een album van voor mijn tijd. Het is dan toch een andere beleving van zo'n album. Maar goed dat is geen excuus.
Nog een keer proberen dan: het is een conceptalbum en geeft een verhaal weer. Hierbij is dus niet veel eigen fantasie meer nodig bij het beluisteren van een album. Zo, dan hoef ik ook niet meer op te gaan schrijven waar ik telkens aan denk en wat ik voel.
Zit wat in, maar genoeg geprobeerd om er onderuit te komen, Overture is namelijk al lang van start gegaan in de cd speler. Schrijven zul je!
Overture: tja het zijn vaak van die bombastische openers in de klassieke muziek. En The Who neemt dat letterlijk over: dit is een klassieke opener van een klassieke plaat, rockplaat wel te verstaan.
Een overture als deze eenmaal gehoord en je weet dat je nooit meer los gaat komen van dit album. Magnifiek!
En dan die subtiele overgang naar It's a Boy met die fantastische blazerspartij. Hoe kort het nummer ook is, op mij maakte het toen ik het voor de eerste keer hoorde een verpletterende indruk.
1921 is ook al zo'n pakkend nummer. Dit wel eens meegezongen onder de douche? Zeker eens doen! De hele opbouw hiervan verraadt al dat dit wel eens zeer geschikt zou kunnen zijn voor een Broadway (of weet ik welke nog meer) musical-bewerking die er later dus ook kwam.
Op Amazing Journey horen we uiteraard weer schitterend drumwerk. Het is een perfecte opmaat voor het nummer Sparks met al zijn psychedelische geluiden. Duidelijk een kindje van zijn tijd (we spreken immers 1969). De tempo-wisselingen in dit nummer vind ik overigens top.
Eyesight To The Blind (The Hawker) is lekkere rock. Nergens over the top, maar gewoon recht voor zijn raap in alle eenvoudigheid.
Op Christmas trekken ze net even meer uit de kast. Hierin weer veel wisselingen en het overbekende See Me, Feel Me laat al van zich horen.
Cousin Kevin vind ik vooral zo mooi vanwege de zangpartijen. Het klinkt wat gedateerd misschien, maar ik vind de ingehouden manier van samenzang er echt enorm bovenuit springen. Nergens krijgt het een schreeuwerig toontje, wel degelijk een eventuele valkuil voor nummers als deze.
The Acid Queen is natuurlijk een klassiekertje alleen hoor ik dit liever door een zangeres vertolkt worden. Tina Turner in de film of Cheryl Freeman die haar longen uit d'r lijf zingt in de Original Cast Recording musical versie, het maakt mij niet uit, maar daar spettert dit nummer veel meer.
Er is ook nog zoiets als een Underture. Tien minuten lang plaatsnemen in een rollercoaster is vergelijkbaar. Absoluut een hoogtepunt op deze plaat.
Het 24 seconden durende Do You Think It's Alright? heeft duidelijk een Beatles touch, maar duurt te lang om er echt iets over te melden. Snel door dus naar het ook niet al te lange Fiddle About; nummers die de voortgang van het verhaal moeten waarborgen en op zichzelf staand dan ook meer een verbindingsrol vervullen.
Pinball Wizard is uiteraard van een geheel ander soort. Dit is, ja daar komt ie weer, een klassieker pur sang. Niks meer of minder over willen zeggen lijkt me zo.
There's A Doctor is wederom een nummer die anderen onderling met elkaar weet te verbinden.
Muzikale thema's keren weer samen in Go To The Mirror Boy!. Ook hier weer het See Me, Feel Me. Nog steeds vind ik dit een uiterst pakkend nummer van ongekende pracht. Ook hier valt de ingetogenheid me weer op.
Tommy Can You Hear Me? heeft weer die mooie samenzang en is een vrolijk klinkend nummer die weer de opmaat vormt voor het bevrijdende Smash The Mirror.
Sensation heeft wederom prachtige blazerspartijen. Het is ook wel weer zo'n kenmerkend sixties-nummer, maar ja dat is niet iets wat we anno nu tegen ze moeten gaan gebruiken natuurlijk, bovendien is er niks mis mee.
Het 12 seconden durende Miracle Cure is uiteraard al weer voorbij voor je het door hebt. Sally Simpson daarentegen is dat niet. Het is een nummer dat altijd nog lang blijft hangen bij mij. Het swingt in elk geval heerlijk.
I'm Free hoort denk ik toch ook wel bij mijn favoriete nummers op dit album. Je voelt het einde ook sterk naderen.
Maar we zijn nog niet helemaal bij dat einde, want daar is nog het prachtige Welcome. Dit nummer wint meer en meer kracht hoe vaker ik het hoor.
Tommy's Holiday Camp komt daardoor net even te storend over na een prachtnummer als Welcome. Uiteraard past het in de gehele verhaallijn, maar dat wil niet zeggen dat ik er dus automatisch ook maar over moet gaan staan jubelen. Maar ach, wat zijn nu die 57 seconden waard?
We're Not Gonna Take It is een perfecte afsluiter van dit concept-album.

Normaal gesproken ben ik niet echt een liefhebber van concept-albums, maar voor deze maak ik graag een zeer grote uitzondering, het krijgt niet voor niets 5*.
Ik heb de musical-versie in het theater ook bezocht en ik was bang voor een teleurstelling maar dat viel me 100% mee. Het was mooi om dit verhaal ook eens opgevoerd te zien. Of het verhaal an sich me wat doet? Niet zo heel erg geef ik eerlijk toe, maar dat boeit me niet als daar een soundtrack als deze bij hoort

Tommy komt voor mij over als verhaal over een kind welk gebukt gaat onder de nodige psychische druk en geestelijke dan wel lichamelijke mishandeling.
Hij is de persoon die juist wel zintuigelijk waarneemt, maar de wereld rondom hem heen sluit de ogen voor het duidelijke zichtbare leed wat hem wordt aangedaan.
Tommy is de schuchtere jongen die zich steeds meer afsluit van de buitenwereld en een muur rondom zichzelf bouwt.
Tot hier lijkt de verhaallijn aardig op The Wall van Pink Floyd, de hoofdpersoon hier heeft tevens te maken met het ontbreken van een vaderfiguur in zijn eerste levensjaren.
Net als bij Pink Floyd wordt er flink geëxperimenteerd met de nodige drugs, al worden ze hier meer open in het verhaal verwerkt.
Maar dan komt de omslag; vanwege een bepaald talent of gave ziet men de hoofdpersoon opeens wel staan en wordt hij als een soort van Jezus neer gezet.
Of dit autobiografisch is, weet ik niet.
Daarvoor ben ik te onbekend met de achtergrond van Pete Townshend.
Ik kan mij wel een voorstelling maken van een schuchter, getreiterde jongen die zich vanwege zijn gitaarspel en podiumpresentatie ontwikkeld als held.
Tijdsgenoten The Beatles en Eric Clapton werden vergeleken met God of Jezus, dus die link met de Messias en zijn volgelingen is ook te verklaren.
Helaas moet ik hierdoor wel net te vaak aan Life of Brian van Monty Python denken, maar dat is mijn probleem.
Feit is wel dat ik Tommy meer een geheel vind als The Wall, en daardoor prettiger te beluisteren, zonder skipmomenten.
Pink Floyd had al een aantal legendarische albums op hun naam staan, en ik heb altijd het idee gehad, dat hij daarom zo succesvol was.
Tommy is een ander verhaal.
Tommy heeft de hippiecultuur, maar ook de angst voor dreigende oorlogen in zich.
Tevens wordt het gevaar van het massaal volgen van een groot leider in de verhaallijnen benoemd.
Helaas probeert Townshend later in interviews het geheel uit te leggen met de nodige aanpassingen, had voor mij niet gehoeven, de fantasie van de luisteraar mag ook geprikkeld worden.
En dan het muzikale gedeelte.
The Who weet vooral live goed hard uit te pakken met de nodige vernielingen om het effect te benadrukken; hier op Tommy zit het allemaal precies tussen de lijntjes, maar de kracht zit hem in de wel hoorbare dreiging.
Je wacht op de explosie, die maar niet wil komen.
Het uitstellen van klaarkomen.
Vaak werkt het niet, maar juist hier is dat wel het geval, The Who weet hun muzikaliteit te benutten zonder de voorheen aanwezige poespas.
Mooi album.
Boudewijn de Groot heeft deze ook thuis in zijn verzameling, al zal hij het natuurlijk ontkennen, maar luister eens naar het begin van Sparks, en leg dit langs zijn hit Jimmy, en je weet wat ik bedoel.

Tommy van The Who is één van mijn favoriete conceptalbums aller tijden. De muziek zit uitstekend in elkaar en kenmerkt zich door de vele overgangen, tempowisselingen en prachtige melodieën. Het gitaar-, drum-, bas- en zangwerk is nagenoeg perfect. Vooral het drumwerk van Keith Moon is een waar genot om naar te luisteren en het voegt echt wat aan de muziek toe.

Wat ik ook geweldig vind aan Tommy is hoe bepaalde melodieën en thema’s steeds terugkeren in andere nummers. Het verhaal pakt mij eerlijk gezegd niet helemaal, maar met zulke sterke muziek maakt dat weinig uit. Het album staat vol met ijzersterke rocksongs die goed in elkaar overlopen, waardoor het album als één geheel aanvoelt. Bij het openingsnummer, Overture, krijg ik al kippenvel. Er is ook sprake van genoeg variatie en rustpunten, waardoor het album heerlijk wegluistert van begin tot eind.

Ik heb een stapel The Who platen in huis, LPs of cds, maar vaak uit de kast komen ze niet. Dat geldt dus ook voor Tommy. Er staan een paar nummers op, die weliswaar mooi in het verhaal van de opera passen, maar waar ik niet zo goed naar kan luisteren. Wat een serieuze luisterbeurt, na vele jaren, wel opleverde, is dat de rest van de 20+ nummers niet meer en niet minder dan ***** opleveren.

Voor mij onderstreept The Who een paar zaken op dit album. De kunst van Pete Townsend om fantastische songs te schrijven en uit te werken. De kunst van de band om een trio bezetting buiten alle proporties op te rekken. Niet uniek in die jaren, Cream, Hendrix, maar er komt meer bij. Townsend en Entwistle zijn geen buitengewone zangers. Hun harmonieën zijn geweldig. Tel dat op bij de goede rhythm and blues stem van Roger Daltrey en perfectie staat op de hoek te wachten. Het ritmische gitaarspel van Pete Townsend is onovertroffen op dit album en stelt Entwistle and Moon in staat om er op los te gaan waar dit zo uitkomt. En laten we wel wezen, het verhaal van Tommy Walker is ook aangrijpend en gaat over veel schijven. Zeker voor 1969.

Voor mij begint Tommy in 1969 met de eerste single 'Pinball Wizzard', in mindere mate gevolgd door 'I'm Free' en helemaal met 'See Me Feel Me', de hit in 1970. Allemaal singles. Daarna volgde 'We're Not Gonna Take It' van de Woodstock soundtrack. Dat er ook een LP was, is iets dat pas vele jaren later serieus tot me doordrong. LPs waren voor mij grotendeels een onbereikbare prijs. Die singles zijn dan ook nummers die The Who mede hun plaats aan het Britse pop pantheon van de jaren 60s hebben geschonken. Met The Kinks strijdt The Who toch voor eeuwig om plaats 3 daar.

Tommy is dus veel beter dan ik ooit had gedacht. Als die fiddling about uncle en Mrs. Walker er niet op hadden gestaan, was dit een ***** album geweest. Daarom is het een halfje minder. Verder ben ik zwaar onder de indruk en is dit niet de laatste keer dat ik Tommy gespeeld heb.

Het hele verhaal staat hier op WoNo Magazine.

Op 23 mei 1969 verscheen het eerste klassieke album van de Engelse rock band The Who, “TOMMY”. Het album gaat over Tommy Walker, een doof, stom en blind kind van een in de eerste wereldoorlog vermiste kapitein van het Britse leger. Als hij 4 jaar later terug keert, heeft zijn vrouw een andere geliefde en deze wordt door de kapitein voor de neus van zijn zoon vermoord. Tommy krijgt van zijn ouders te horen dat hij het gebeuren moet vergeten, “hij heeft niets gezien en gehoord” en zo wordt Tommy doofstom en blind. Het verhaal wordt aan de hand van 24 tracks verteld, grotendeels geschreven door gitarist Pete Townshend. Met de duur van 74 minuten werd het een dubbelalbum, maar dat stond een grote verkoop hit niet in de weg. De gezongen tracks worden smaakvol afgewisseld met instrumentale delen, waardoor het verhaal diepgang krijgt en ook de bijpassende emotie. “PINBALL WIZARD”, over de grote hobby van Tommy, het spelen met een flipperkast en “I’M FREE” verschenen op single, maar een nummer als “THE ACID QUEEN” is ook een veel gedraaide song en het laatste deel van het album, “WE’RE NOT GONNA TAKE IT”, dat op single verscheen als “SEE ME, FEEL ME” is een klassieker in het oeuvre van The Who. De opvolger van “TOMMY” was het song gerichte “WHO’S NEXT” en ook dat album groeide uit tot een klassieker van de band met naast Townshend natuurlijk ook zanger Roger Daltrey, bassist John Entwistle en drummer Keith Moon in de gelederen. Anno 2018 leven alleen Townshend en Daltrey nog.

Ook dit raakt me niet. Wel jammer, want enkele jaren geleden kocht ik vol trots de lp op een rommelmarkt. Maar met ongeveer 1500 albums kun je niet alles echt de kans geven. Voor deze marathon is Tommy een paar keer gedraaid, maar het raakt me geen seconde. Mijn vrouw loopt wel eens voorbij als ik dit soort plaatjes draai. Soms vindt ze het goed, maar vaker trekt ze haar neus ervoor op en noemt ze het 'ouwelullenrock'. Hier moet ik het toch wel met haar eens zijn. Ik lees ook de vergelijkingen met The Wall. The Wall vind ik nog emotioneel, afwisselend en het heeft vele hoogtepunten. Tommy vind ik eigenlijk maar een beetje suf. Ik geef toe dat mijn dubbel-lp kraakt als een kampvuur, maar dat verhuld niet dat de muziek wat simpeltjes overkomt. Ik mis de felheid van My Generation. The Who wil hier met een toegankelijke rockopera voor de dag komen. Te toegankelijk wat mij betreft. Dat dit album dan ook nog eens een uur en een kwartier duurt, werkt ook zeker niet in het voordeel van Tommy. Het verhaal doet me niks. Alleen de prachtige lp hoes blijft over.

Tussenstand:
1. A Quick One
2. My Generation
3. The Who Sell Out
4. Tommy

Het is een wat vreemde opening voor een review van Tommy, maar ik houd niet zo van The Beatles. Ja, er zitten leuke nummers tussen, maar iedere keer als de liefhebbers mij om de oren slaan met de kwaliteiten van de Fab Four, is mijn tegenwerping dat The Beatles Tommy niet geschreven hebben. Tommy was tevens ook het enige album van The Who dat ik volledig kende, maar ik ben mede door de fantastische film toch altijd groot liefhebber van deze rock opera.

Ook vandaag de dag vind ik het nog steeds knap gedaan. Zonder grootse orkestraties of toetsen, slaagt de band eraan krachtige en aanstekelijke thema's terug te laten komen waarbij het me vooral opvalt hoe krachtig die akoestische gitaarpartijen hier toch eigenlijk zijn Townshend heb ik nooit gezien als een bijzonder sologitarist, maar zijn slagpartijen zijn wonderbaarlijk goed. Vooral op Sparks, Underture en Pinball Wizard is het absoluut genieten. Tegen het einde zakt het album een beetje weg, maar met de mooie afsluiter zit ik er weer helemaal in. Absoluut een waardige klassieker!

Tussenstand:
1. Tommy
2. A Quick One
3. My Generation
4. The Who Sell Out

Mijn probleem met Tommy is dat ik deze oorspronkelijke plaat pas leerde kennen ná Lou Reizners orkestrale versie op de dubbelelpee met het London Symphony Orchestra en naast de Who zelf ook een serie gastzangers (onder andere Steve Winwood, Sandy Denny, Maggie Bell, Rod Stewart, Ringo Starr, Richie Havens en Richard Harris); Roger Daltrey had in 1973 nog een kleine hit met I'm free van dat album. En dàt project is in muzikaal opzicht net wat uitgesprokener : melodieën worden iets verder doorgetrokken, zanglijnen worden zwaarder aangezet, arrangementen zijn voller en suggesties worden accenten. Dus toen ik jaren later voor het eerst de versie van de Who hoorde vond ik die in eerste instantie vooral droog, kaal, onuitgewerkt, bijna schetsmatig. Inmiddels heb ik hem wel zó vaak gedraaid dat die beperkte aanpak me niet meer stoort en dat ik de directe en strakke benadering van de Who juist steeds meer ben gaan waarderen (hoewel ik nog steeds bij sommige passages niet alleen Daltrey of Townshend maar ook één van de bovengenoemde andere zangers of zangeressen eroverheen hoor brullen).
        Als rockplaat van de Who dan (dus niet als orkestraal werkstuk, en ook niet als soundtrack bij Ken Russells film, en ook niet als musical, en zéker niet als de soundtrack bij een produktie van Les Grands Ballets Canadiens, en ook los van z'n mythische status als ongeveer de eerste "rockopera" en als de plaat die van de Who definitief supersterren maakte) vind ik dit nog steeds een indrukwekkend werkstuk, met zeker op de eerste helft een overdaad aan sterke en afwisselende nummers en zóveel inventiviteit in de arrangementen dat je soms bijna vergeet dat het grootste deel daarvan gebruikmaakt van niets anders dan gitaar, bas en drums. Jammer dat de vierde kant een beetje inzakt, iets waarvan in mijn optiek wel meer dubbelalbums last hebben (The white album, The lamb lies down on Broadway, The wall, Sign o' the times, allemaal platen waarvan ik het laatste kwart een stuk minder interessant vind), dat verhindert voor mij net de maximale score. Neemt niet weg dat bij mij, net als bij Richard Barnes in zijn essay bij de 1995-release van Tommy, de haartjes in mijn nek overeind gaan staan bij de eerste tonen van Overture – hetgeen misschien ondanks alles toch ook het gevolg van die orkestrale versie uit 1972 is.
        (Ik ontdek overigens net dat die versie een paar jaar geleden ook op CD is verschenen. Meteen besteld – als die dan weer "over" de oorspronkelijke plaat van de Who komt draai ik wel weer de live-versie van Tommy bij Live at Leeds, ook briljant.)

Ik vrees dat ik indertijd de verkeerde beslissing heb genomen om eerst Tommy de film te zien en dan pas dit album aan te schaffen. Ik was namelijk al grote fan van Who's Next (de opvolger van Tommy) en in de lokale Kringloopwinkel kwam ik toen de film tegen en ik was meteen verkocht. Die gastoptredens van Elton John, Eric Clapton, Tina Turner, ... Er zat fut in, er zat power in, er zat energie in! Niet veel later kocht ik deze versie (niet doorhebbende dat er zowel een Tommy uit 1969 is en ook eentje uit 1975) en dat zijn toch elementen die ik eerlijk gezegd bij de "gewone versie" mis. De kwaliteit van de nummers blijft uiteraard zonder al te veel problemen overeind staan en zo'n Pinball Wizard is in zijn originele versie ook nog altijd een dijk van een nummer, maar ik word echt niet warm van deze versie van The Acid Queen bijvoorbeeld. Zou ik datzelfde gevoel hebben gehad als ik de oerversie eerst had gekend? Misschien had ik dan nog altijd de filmvariant leuker gevonden, maar 100% zeker weten doe ik dat uiteraard niet. Hetzelfde geldt eigenlijk ook wel wat voor de speelduur van Tommy. Op zich ben ik wel gekend met dit soort "verhalende albums" (Thick as a Brick van Jethro Tull zal daarin altijd mijn nummer 1 zijn), maar met 75 minuten blijk ik wel ruimschoots mijn limiet bereikt te hebben. Ik zou eigenlijk eens moeten checken of ik er mijn aandacht bij kan houden wanneer ik enkel de filmmuziek zou horen, dus zonder beelden, zoals ze in 1975 is uitgebracht. Die release heb ik echter niet in huis, dus dat zal ooit eens voor een andere keer zijn.

Gisteravond onderweg naar een etentje hoorde ik op de radio de single-versie van See Me, Feel Me. Daarom vandaag weer zin in Tommy. En dat was weer een fijne belevenis. Een lekker licht (in de positieve betekenis van het woord) stuk muziek.

Ben dus fan van deze Tommy, en nog meer van Quadrophenia. Maar de rest van hun oeuvre doet mij gek genoeg weinig. Live at Leeds vond ik als tiener opwindend, maar doet mij nu niets meer. De andere versies van Tommy ook niet. En zelfs het algemeen gelauwerde Who's Next vind ik vrij matig.