Leonard Cohen - Songs of Love and Hate (1971)

Op de Greatest Hits LP van Leonard Cohen die ik op een kille herfstavond in de platenkast van mijn vader vond staat het nummer Famous Blue Raincoat waar ik eerst helemaal niks aan vond, maar wat langzaam beter werd dan mijn favoriet op het eerste oor So Long, Marianne.

Jane came by with a lock of your hair,
she said you gave it to her

De onheilspellende tekst van Famous Blue Raincoat deed me naar dit album grijpen, want ik was er heilig van overtuigd dat dit album méér was dan alleen Famous Blue Raincoat, ik hoopte zelfs op een album van het kaliber Songs of Leonard Cohen.

Er was inderdaad meer, neem nu Diamonds in the Mine, wat word ingeluid met een olijk sixties melodietje, ook de voor Cohen karakteristieke achtergrondzangeresjes laten weer van zich horen, alles in deze beschrijving lijkt erop te wijzen dat dit een normaal, braaf liedje is, ware het niet dat Cohen zijn stem compleet vervormd, als een soort van beest klinkt dat wil ontsnappen, maar een strop om zijn nek heeft.

Ook Let's Sing Another Song, Boys is weer een raadselachtig nummer, het is nog nooit gebeurd dat een zanger mij met een outro van anderhalve minuut slechts la, la, la zo erg weet te boeien, of zelfs overompelen eigenlijk.

Als ik deze LP nog een aantal keer draai, kom ik tot de conclusie dat dit Cohen op z'n best is, en dat ik dit waarschijnlijk nog vaak zal draaien. Het zijn 'songs' waar menig zanger van het type Assurancetourix(de bard uit Asterix & Obelix), menig singer-songwriter die geen plaat vol boeiende nummers kan uitbrengen en menig pop-idool nog veel, erg veel van kan leren. En ik beloon Leonard Cohen met een hoge score.

Geen fratsen, dat scheelt. Het was ooit de reclameslogan van een bekende supermarktketen, maar ik kan me er met name voor wat betreft folkmuziek helemaal in vinden. Hoe simpeler hoe beter, vind ik doorgaans. Een gitaartje en een stem zijn voor mij meestal genoeg. De rest is overbodig. Het is vast niet toevallig dat ik Bryter Layter de minste van Drake vind.

Hoewel ik hier graag, zoals het recensietopic mij eigenlijk voorschrijft, een enorm verhaal bij zou willen tikken, kan ik hier eigenlijk vrij kort over zijn. Soms blijft deze plaat binnen de afbakeningen van mijn folkstraatje, soms niet. Echt vaak grijp ik dan ook niet naar deze plaat. Als ik Cohen wil draaien, kies ik eerder voor The Songs of Leonard Cohen. Ik had deze nog op 4* staan, maar dat moesten er eigenlijk 3.5* staan.

Want dit is een aardige plaat, met Famous Blue Raincoat als fantastisch hoogtepunt. Wat een prachtig, meeslepend, triest en melancholisch hoogstandje blijft dat toch. Kippenvel, niet als cliché, maar gewoon echt letterlijk. De opener en afsluiter van deze plaat zijn goede, bovengemiddelde folkchansons. Daar staat tegenover dat een nummer als Diamonds in the Mine voor mij de plank nogal mis slaat. Echt veel meer kan ik er helaas niet van maken.

Pfff, dit blijft een geweldig mooi album van Cohen. Zo'n beetje mijn favoriet van hem. Love Calls You by Your Name is zo hemeltergend mooi gezongen, net zoals de meeste andere nummers hierop. Bijna onmogelijk om 2 favorieten te kiezen.. Nou vooruit: tracks 2 en 5 en ik verhoog een half.

Ik zie voor me..

Het beeld van een vrouwtje, in een donker huis, de gordijnen dicht alleen het licht van het schemerlampje verraad dat ze wat schuchter haar zilver bestek staat te poetsen. Voorzichtig en met veel precisie.. het afschermen van de wereld alsof die elk moment haar mooie vorken, lepels en messen van krassen en vuil wil voorzien. Het bestek gaat weer in een donkere la en 1 keer per jaar, misschien met kerst, wordt het tevoorschijn gehaald en wordt er intens van genoten. een beetje een bevreemde, materialistische manier van doen waar ik al snel een minachtend gevoel bij krijg...

Zelden draai ik dit album van Leonard Cohen... en toch behoort het tot, wat mij betreft, 1 van de mooiste albums ooit gemaakt. Het heeft iets heiligs, er zit zoveel warmte en liefde in maar het is ook allemaal heel breekbaar en pijnlijk. Het poetische, donkere geluid van deze plaat geeft het geheel iets onmenselijks en bijna goddelijks mee. Ik durf deze plaat dan ook niet op een gewone woensdag middag op te zetten, bang dat het de magie weg haalt. dit album draai ik dan ook alleen op vinyl, (het idee alleen al om dit via mp3tjes te moeten luisteren) en alleen op bewuste momenten, thuis en alleen als zich het moment zich voordoet mag dit album van stal, worden gehaald.

Misschien verschil ik toch niet zoveel van die vrouw met haar zilver bestek...

Wat een dreiging, wat een doodsverachting, wat een gekweldheid... Weinig platen weten bij mij zo'n gemoedstoestand op te roepen als deze; het soort toestand waarin ik verkeer na het uitlezen van een boek van W.F. Hermans, mijn favoriete schrijver. Een half uur voor mij uit kijken en zwarte gedachten langs laten komen, over me heen laten spoelen, dat is het enige wat ik dan nog kan. Maar wel de mooiste zwarte gedachten die bestaan.

Soms moet je ergens gewoon niet vrolijk van worden. Ooit is het klaar met die "lekker vrolijke muziek" en zie je de mens als een klein hoopje uitgekleed niets. Dat doet Leonard hier ook: de typische, weelderige (liefdes)lyriek van hem is uitgekleed tot de rand van ellende en waanzin die altijd in zijn werk aanwezig is geweest.

Zo begint "Avalanche" erg stemmig en weinig opgewekt dit album: muziek om je cavia bij te wurgen, of je polsen door te snijden. Het is zwelgen in zelfmedelijden, maar dan heeft het bijna iets narcistisch. Leonard neemt hier een soort groteske vorm van martelaarschap op zich: "Jij bent de heilige vrouw, jou heb ik heilig gemáákt tenminste? Ga van je voetstuk af. Ik ben de enige die zo ongelukkig mag zijn en dat jij pijn hebt, tja, het stelt niets voor bij die van mij, het is zelfs een reflectie van mijn pijn. Ga ergens anders zielig doen."

"Last Year's Man" is een nummer dat ik al jaren met me meedraag en dat ik altijd heb gezien als een soort post-apocalyptisch nummer. Soms maakt iemand zijn eigen einde der tijden mee en de ik-persoon in "Last Year's Man" heeft dit gedaan. De tekst is zo ontzettend rijk dat ik er dingen in kan blijven ontdekken: "Some women wait for Jesus and some women wait for Cain": sommige vrouwen willen een brave, nette, maar ook wat saaie man en sommige vrouwen willen een klootzak van een vent, omdat ze dat zo spannend vinden. Hier ligt de sleutel tot mijn opvatting van het nummer: het gaat om het niet leren van je fouten. Jezus ('s mans aanwezigheid is opvallend: Leonard is joods en joden geloven dat de Verlosser nog moet komen) was de huwelijksreis, Kaïn gewoon een man, leer het nou eens verdomme. Nadat Leonard zijn tekst op heeft en het duidelijk is dat er iemand z'n wereld is vergaan, fluisteren de dames achtergrondzangeres nog wat "aahs" en "oohs", maar dat maakt alles nóg pijnlijker. Een zeldzaam deprimerend nummer, maar ik vind het Leonards mooiste lied.

Had ik het over muziek om je polsen bij door te snijden? In "Dress Rehearsal Rag" staat een verwilderde man voor de spiegel en kijkt terug op zijn (in zijn ogen) mislukte leven, al lijkt hij succes gekend te hebben ("I thought you were the Prince of all the wheels in Ivory Town"). Alle bonnetjes opgemaakt maar het mocht niet baten en die slagader in je arm, dat is je laatste bonnetje. Ga maar snel je prijs ophalen, maar wacht, dit was alleen de generale repetitie. En we kunnen nog even doorgaan met ongelukkig zijn...

"Diamonds in the Mine" past perfect bij Leonards gedichtenbundels "Flowers for Hitler" en "The Energy of Slaves". De tekst is gestript tot surrealistische slogans vol sarcasme en bijtende spot. Leonard gaat ook nog qua zang compleet over the top en doet dat glorieus: hij is een glorieus wrak van een mens, of wacht, een Glorieus Wrak, een Trots Aangespoelde Zeehond, dat is hij hier. De ironie wordt nog extra onderstreept door de vrolijke, reggae-achtige ritme en slaggitaar van het lied.

"Love Calls You By Your Name" is een eerbetoon aan de vrouw, de hoer, de heilige maagd, de Maria-substituut, de loopse teef: "The women in your scrapbook who you still praise and blame", een paradox van de verliefde man, in de beste traditie van Petrarca. Maar wacht, liet ik me echt zo meeslepen? Hinkte ik alleen een beetje of was ik echt lam? Dan kun je je eenzaamheid wel aan iedereen laten zien, maar het is een geweer dat je niet kunt richten. Je kunt er mee schieten, maar je zult geen doel raken. Nee, dan is eenzaamheid nog maar een pose. De onmacht tot het schrijven vanuit een depressie misschien?

"Famous Blue Raincoat", er is al zoveel over geschreven, maar Leonard richt zich hier aan de minnaar van zijn (ex-)vriendin. Het schijnt dat er een woord voor is: kutzwager, de man die het met een vrouw heeft gedaan waar jij het ook mee gedaan heeft. Dit verbroedert blijkbaar, want Leonard ziet in hoeveel goeds hij haar gedaan heeft. Hij heeft een deel van haar pijn weggenomen, iets dat Leonard nooit kon, maar hij vraagt zijn broeder, zijn moordenaar (zien we hier Kaïn weer terug?) vertwijfeld: "Did you ever go clear?". Deze term is ontleend aan Scientology, een religie waar Leonard ook nog kort mee heeft geflirt. Is ze echt van al haar duivels verlost en als dat zo is, is dat een goede zaak of niet?

"Sing Another Song Boys" ontaardt in een jubelend lalala-koor, maar het is jubelen met je benen in een berenklem. "They'll never ever reach the moon, at least not the one we're after": let op het verschil in onderwerp, zij zullen de maan niet bereiken, die maan waar wij achteraan zitten. Is er sprake van concurrencie, of van een kleine splintergroepering die nog wel in de hoge idealen (van het hippiedom allicht) geloven? Nee, het liedje vol idealen is oud en bitter, het stinkt en moet begraven worden.

O, en dan komt uiteindelijk nog de Grote Heilige Vrouw, Joan of Arc heet ze hier, in het gelijknamige nummer (ze kwam trouwens nog even buurten in "Last Year's Man"). Hier toont Leonard zich wederom enigzins schatplichting aan Petrarca: vuur staat natuurlijk voor verlangen, dat de vrouw (ze schijnt Nico te zijn) natuurlijk warm kan houden, maar ook kan verteren. Het heeft iets van stoerdoenerij: je wil niet van me houden, maar míjn verlangen zal jóúw einde zijn. Ondertussen vreet het vuur Leonards eigen hart op. Maar is dat zo'n probleem? Is het geen klein offer om het in de lawine kapotgevroren hart weer te ontdooien? Jawel, maar mag het een onsje minder? De laatste woorden van het album zijn al vaak genoeg geciteerd, maar ik zal het nogmaals doen: "Me, myself, I long for love and light, but must it come so cruel and oh so bright?"

"Songs of Love and Hate" is een hellegat waarin alles verbrandt wat je er in schuift.

Ik vind de eerste twee platen van Cohen prachtig. Heb deze al heel lang in bezit en met aardige regelmaat geluisterd in de verwachting dat ik dit ook heel mooi zou gaan vinden maar na al die jaren kan het me matig bekoren. Het begint mooi met Avalanche maar het gebrek aan melodie begint me na een tijdje tegen te staan. Als Leonard op een gegeven moment ook wat vals begint te zingen, begin ik het zat te worden. Doe mij maar weer wat liedjes uit een kamer of het geweldige slotstuk van zijn oeuvre. Deze laat ik voorlopig even links liggen.

Nee, dit album ontbeert toch duidelijk de magie van z'n twee voorgangers. Er staan voor mij eigenlijk maar twee echt goede nummers op, Dress rehearsal rag (spannende en onheilspellende akkoordenreeks, mooie tekst vol "self-loathing" – excuus, ik kan daar geen mooi compact Nederlands equivalent voor verzinnen) en Famous blue raincoat ("And Jane came by...", magische regel in een sowieso zeer beeldende en suggestieve tekst op een prachtige melodie), en Love calls you by your name zit daar kort achter.
        Van de merendeel van de rest word ik echter niet warm of koud. Van Avalanche ben ik nooit kapot geweest, tótdat ik de versie van Nick Cave hoorde, en die vond ik zó overdreven en nadrukkelijk (alsof de tekst zelf niet al dramatisch genoeg is) dat ik daarna het origineel alsnog meer ben gaan waarderen, maar nog steeds vind ik het niet het meesterwerk dat velen hier erin horen. Diamonds in the mine vind ik echt ontzettend vervelend met dat lelijke bluesgitaartje in m'n ene oor en dat suffe dameskoortje dat ik in m'n geestesoog op de achtergrond loom zie meedansen op dat lelijke percussieritme, en het enigszins richtingloze Sing another song, boys doet me te veel denken aan So long, Marianne (althans totdat het na 4½ minuut verzandt dat ge-la-la-la inclusief galmend dameskoor).
        Tekstueel haalt Cohen moeiteloos z'n gebruikelijke niveau, maar de melodieën laten hem te vaak in de steek, en dan helpt het ook niet dat de nummers vaak te lang duren zodat hun beperkte melodieën uiteindelijk onder de uitgerekte speelduur bezwijken. Het is zijn natuurlijk maar cijfertjes, maar op de eerste plaat duurden de nummers gemiddeld 4:06, op de tweede 3:29, en op deze derde maar liefst 5:32 – van puntigheid kun je Cohen hier moeilijk betichten, en wat ik hoor aan kwaliteit is voor mij te dun uitgesmeerd.