The Sound - Jeopardy (1980)

The Sound is de band die in de jaren 80 het meest indruk op mij heeft gemaakt. En dan met name de twee eerste lp's, deze en From The Lion's Mouth. Dit debuut heeft een lekker droog geluid, melodieën die blijven hangen en fantastische basloopjes die de sound grotendeels bepalen. Ook de teksten zijn uitstekend, waarin Adrian Borland het heeft over sociaal onrecht, maar vooral over zichzelf: hij was manisch-depressief en hoorde stemmen. Ze hebben van het publiek nooit de erkenning gekregen die ze verdienden, terwijl critici ze in één rij met U2 en Echo & The Bunnymen plaatste en Adrian Borland een van de grootste songwriters van zijn generatie noemde. Alleen in Nederland zijn ze doorgebroken en ik heb ze tot mijn grote geluk dan ook vele keren live gezien. 4,5*

Groeiplaat die bij hetzelfde gevoel te weeg brengt als het debuut van de Comsat angels;beklemmend,donker met hier en daar een zonnestraal die doorbreekt.Misseles,I can't help myself en het titelnummer maken bij mij de meeste indruk.Uistekend wave-album dat eigenlijk niet veel minder is dan zijn opvolger. :

The Sound - Jeopardy

Ik heb dit lange tijd verreweg het minste album van The Sound gevonden. Hoewel ik het nu veel meer waardeer dan eerst, weet ik nog steeds niet waar ik hem zou plaatsen in mijn rangschikking van Sound-albums. Dit album is namelijk heel anders dan de rest van wat The Sound gemaakt heeft. Misschien komt het doordat toetseniste Bi Marshall na dit album uit de band stapte; misschien komt het doordat Adrian Borland al gauw zijn interesse verloor in het maken van politiek geëngageerde post-punk liederen. In ieder geval heeft The Sound nooit meer zo’n album als dit gemaakt. Dat verklaart ook waarom ik het eerst het minste album vond. Jeopardy was het album dat mijn interesse voor The Sound creëerde; From The Lion’s Mouth is het album waardoor ik ’verliefd’ werd op The Sound. Toen ik eenmaal die liefde koesterde voor The Sound hun emotionele muziek met de atmosferische keyboard-klanken van Colvin Mayers en de naar de keel grijpende gitaarsolo’s van Adrian Borland, kon ik niet meer veel waardering opbrengen voor het veel rauwere, eenvoudigere Jeopardy.

Nu ik een paar jaar verder ben en zowat al het werk van The Sound en Borland van buiten ken, begin ik dit album steeds beter te vinden. Jeopardy klinkt namelijk als het soort album dat een sociale impact kan / had moeten hebben als albums zoals The Doors en Nevermind. De muziek en de teksten roepen een drang tot revolutie op. Vaak zit ik te denken aan hoe dit album in deze tijd zou passen. In een wereld waarin kritiekloze, ergerlijk positieve muziek de boventoon voert, is onderhand wel eens behoefte aan een band die zegt: ’zoals we het nu doen is het niet goed, maar we hebben wel de kracht om onszelf te verbeteren’. Want dat is de boodschap die The Sound en vooral dit album uitdraagt. Je doet deze band te kort door ze weg te zetten als een negatief, depressief bandje. Ten eerste is dit niet zomaar bandje, maar een heuse band, en ten tweede is deze band zeer positief, maar dan wel met een kritische (realistische!) houding.

De drang om te veranderen is het doorlopende thema van dit album en het wordt op verschillende manieren benadert. Opener I Can’t Escape Myself is niet zomaar een ’emo-liedje’ over zelfhaat; het is een opzwepend nummer over de revolutionaire drang om jezelf te veranderen: I’m sick and I’m tired of reasoning, just want to break out, shake off this skin. Ook al is de conclusie van het nummer dat je met jezelf moet leren leven, dat hoeft niet te betekenen dat je niet moet proberen jezelf te veranderen. De boodschap is realistisch: verander de wereld door met jezelf te beginnen. Nummers zoals Heartland, Heyday en Resistance zijn directer in hun boodschap. De teksten zijn recht voor hun raap, maar van hoge kwaliteit, met prachtige, inspirerende zinnen als: You’ve got to lose yourself before you find yourself back in exile, You’ve got to believe in a heartland, Can’t believe they put you down in your heyday en Gotta take some action to change my fate.

Tevens recht voor de raap is de aanklacht tegen kernwapens in Missiles. Als een van de donkerste nummers van de plaat schetst het de nachtmerrie waaraan we moeten ontsnappen; een gevoel dat, naar ik vernomen heb, nogal aanwezig was in de vroege jaren tachtig. De vraag die Borland hier stelt prikt door alle politieke wartaal en excuses heen: who the hell makes those missiles? Het is een zeer universele vraag. Het heeft natuurlijk vooral betrekking op kernwapens, maar hij valt op veel meer toe te passen. Eigenlijk is de kern gewoon: waarom willen we onze medemens kwaad doen? Alhoewel uitgebracht in 1980, is dit nummer dus nog steeds relevant. Stukken relevanter dan de als-ik-de-baas-zou-zijn-van-het-journaal-moraal die in deze tijd overheerst. Nummers zoals Missiles zijn te schaars. Neem nou de gitaarsolo van dit nummer. Naar mijn mening zijn er teveel egotrippers onder rockgitaristen, die lof toegezwaaid krijgen puur om de vingervlugheid die ze in hun solo gooien. Adrian Borland gebruikt zijn gitaarspel echter als een verlengstuk van zijn teksten: de gitaarsolo van Missiles schetst een wereld die barsten begint te vertonen; compromisloos schetst het de horror die door hebzucht en onbegrip in de wereld gebracht wordt. Een ander voorbeeld van zo’n gitaarsolo die simpel maar indringend is, is Borlands solo in Words Fail Me, die het al opzwepende karakter van het nummer versterkt met een heerlijk, scheurend gitaargeluid.

Misschien kom ik in deze recensie over als een persoon die de toekomst van zowel de maatschappij als de muziek somber inziet, maar ik zie mezelf, net als Borland, niet als een pessimist. Ik schaar me voor de volle 100% achter de boodschap die dit album zo overtuigend uitdraagt: we moeten erkennen dat er dingen moeten veranderen en vervolgens met goede moed aan die veranderingen beginnen. Populaire muziek is een reflectie van de tijdgeest en deze tijdgeest is te positief; er is weer een album zoals Jeopardy nodig dat ons daarop wijst. Jeopardy zelf, hoewel al ruim 30 jaar oud, heeft echter ook nog steeds meer dan genoeg overtuigingskracht om ons die boodschap mee te geven.

Wat was echter de nalatenschap van Jeopardy voor The Sound? Niet ontzettend veel, naar mijn mening. Jeopardy staat vrij los van de andere Sound-albums. Ik merk het alleen al aan de manier waarop ik me in politieke wateren begeef, als ik dit album beschrijf: dit album heeft echt een niet-te-omzeilen boodschap voor de maatschappij. Afgezien van latere Sound-nummers als Skeletons en New Dark Age, keerde die politieke lading niet meer terug. Adrian Borland gaf als verklaring dat hij geen boodschappen door de strot van zijn luisteraars wilde duwen: als iets eenmaal goed is gezegd, dan moet je het daarbij laten. Hier ben ik het roerend mee eens. Met Jeopardy heeft The Sound haar boodschap overtuigend genoeg gebracht; ik ben blij dat ze hierna een andere weg zijn ingeslagen, want dat heeft hen een briljante en diverse carriere opgeleverd.

Qua geluid (pun unintended) veranderde er ook veel. Jeopardy is energiek, maar is ook koud, smerig, benauwend en heeft een hol geluid (iemand een betere term?). Dit geeft echter een prachtig uniek geluid aan het album. Het voelt soms alsof je een rat in een riool bent, waar af en toe wat licht, in de vorm van Bi Marshalls keyboard-klanken, naar binnen valt. From The Lion’s Mouth is warmer en zweveriger. Hier bedoel ik dus niet mee dat Jeopardy negatiever is, maar dat moet volgens mij al duidelijk zijn. Adrian Borland toont op Jeopardy al zijn buitengewone talent als tekstschrijver. Hij weet in simpele taal zeer serieuze onderwerpen aan te pakken en er tegelijkertijd toch een poëtisch randje aan te geven. Dat is een talent wat zich door zijn carriere heel snel zou ontwikkelen. Ook als componist hoor je hem duidelijk steeds beter te worden. Waar de nummers op Jeopardy enigszins eenvoudig klinken (wat de boodschap goed dient), creëerde hij later een grote schat aan compositorische meesterwerken, waardoor je hem met recht een genie kan noemen. Borlands muziek zou meer de persoonlijke richting van I Can’t Escape Myself en Hour Of Need opgaan, maar niets aan de indringendheid verliezen die Jeopardy zo eigen is. Wie eenmaal, geboeid geraakt door Jeopardy, aan de rest van het oeuvre van deze man en deze band begint, zal zeker nog veel verrast worden, maar veel kans niet meer afhaken.

Jeopardy klinkt net als Warsaw (de voorloper van Joy Division) een stuk sneller.
De klaagzang van Borland is al hoorbaar, maar zal zich later meer ontwikkelen.
Behalve Joy Division hoor je ook de invloeden van Wire en misschien nog wel meer, Gang Of Four Terug.
In Heartland pompt een snel werkende aorta met een hoge bloeddruk de stroperige vloeistof door het lichaam.
Adrenaline overheerst.
Jeopardy komt net te laat uit.
Echo & the Bunnymen hebben hun debuut al uit gebracht, waarbij ook duidelijk raakvlakken te horen zijn.
U2 komt rond dezelfde periode met Boy, en zal zich al snel eerst als lievelingetje van de journalistiek ontwikkelen, om vervolgens al snel bij het grote publiek aan te slaan.
The Cure en Simple Minds hadden hun eigen geluid al ontdekt.
En Ian Curtis had het aardse reeds verlaten.
Adrian Borland had niet de uitstraling van een frontman.
Hij zag er meer uit als het iets te gezette verlegen jongetje uit de straat.
Iemand die tijdens de gymles als laatste werd gekozen bij het samenstellen van een team.
Niet een schreeuwerd die zich op de voorgrond weet te mengen.
Natuurlijk had hij wel al snel een rol als idool.
Maar dan meer bij een depressieve student die zichzelf opsluit op zijn kamertje, zich richtend op de studie.
Hopend op ooit iets van zijn leven te maken.
Eigenlijk heb ik The Sound pas echt ontdekt via een platenzaak, een aantal kilometers verder op.
Daar lag Jeopardy en ook From the Lions Mouth in de periode dat er moeilijk aan deze albums te komen was.
Toen ik From the Lions Mouth wilde afrekenen, vroeg de eigenaar nog, of ik deze echt wilde kopen.
Hij had er zichtbaar moeite mee om ze af te staan, terwijl hij vertelde zelf thuis nog van beide albums twee exemplaren had staan, voor eigen gebruik.
Een en al passie, met tranen in zijn ogen.
Ik voelde mij net een jong volwassene, die voor de eerste keer met een vriendinnetje ging stappen.
Zorg je goed voor haar, doe geen verkeerde dingen, en breng haar om half twee weer thuis.
De woorden van een bezorgde vader.
Jeopardy en From the Lions Mouth waren zijn puberende dochters.
Een aantal jaren later werd de platenzaak door een groter concern over genomen, en voor de oude eigenaar was geen plek meer.
Nieuwsgierig nam ik een kijkje.
En jawel, hij lag er nog.
Jeopardy.
Geen mooi emotioneel verhaal bij de kassa.
Gewoon wat geblader in de bakken achter de toonbank.
Een wat boze blik, omdat het album nog in guldens geprijsd was.
Moest hij verdorie ook nog gaan rekenen.
Een ding werd mij pijnlijk duidelijk.
De status van groot bekende artiest heeft Borland nooit behaald.
Hij zal altijd die cultheld blijven.

Zomaar eens opgezet na vele jaren, waar ik ze natuurlijk zeer te kort mee doe:
Ja deric raven, wat een tijd was dit om je eerste schreden te zetten in de wereld van de betere popmuziek. The sound deed niets onder voor de andere bovengenoemde namen. Ik vind dat de muziek van the Sound zeer tijdsbestendig is gebleken. Ik ben weer opnieuw onder de indruk van de stem van Borland, je hoort er helemaal in terug hoe eerlijk, wars van poses hij was. En getalenteerd vooral.

Ik heb de jaren '80 hartstikke bewust meegemaakt, hongerig om "alles" te weten van de muziek die ik hoorde en/of waarover ik las. In de eerste helft van het decennium waren radio, Oor plus later Aardschok de media die mij de weg wezen.
Tegelijkertijd miste ik veel: zoals The Sound, dat ik slechts van lezen kende. Maatje JeKo groef en graaft vaak een spade dieper en verder: zo zie ik op zijn Discogs dat hij zes elpees van The Sound heeft staan. Bovendien is zijn voorkeur voor tegendraadse muziek groter dan de mijne.
45 jaar later is daar mijn kans om iets van mijn achterstand in te halen. In mijn chronologische reis door new wave bevond ik me in oktober 1980 bij verzamelaar Life in the Gladhouse van Modern English. Ik steek over naar november en Jeopardy van The Sound.

Zovele jaren later is daar als voordeel dat veel informatie op internet is te vinden. In dit geval vond ik dat zanger-gitarist Adrian Borland al in 1977 debuteerde met (het Wimbledonse) The Outsiders en Calling on Youth. Een plaatje dat zowaar op streaming staat en ik ook maar eens moet gaan proberen. Ze maakten twee elpees, waarna Borland in '79 The Sound begint. EP Physical World verschijnt nog datzelfde jaar.

Op Jeopardy richt hij zich nog altijd gitaarliedjes, dankzij Bi Marshall klinken echter ook desolate toetsenpartijen die veelal de gitaarlijnen volgen. Met mijn voorkeur voor uptempo werk vind ik I Can't Escape Myself een wat moeizame opener, waar ik vermoed dat JeKo daar anders in zit. Of zoals Arbeidsdeskundige (niet meer actief op MuMe) in 2020 schreef: "De wanhoop druipt van dit album af. De muziek is donker, puur en oprecht. Hierdoor weet het mij tot diep in mijn ziel te raken."
In mijn oren sprongen andere nummers er onmiddelijk uit: het nerveuze Heartland, anti-oorlogslied Missiles (momenteel weer akelig actueel...), de geflopte single Heyday doet denken aan Echo and The Bunnymen maar dan ruiger, het felle Resistance zette ik als vertegenwoordiger van dit album op mijn afspeellijst met new wave en in Unwritten Law komen gitaar en melancholie perfect samen.
Daartussen klinkt soms verlatenheid, herinnerend aan Ian Curtis. Doomwave noemden wij dat destijds: Hour of Need groeit bij vaker draaien, net als Night Versus Day.

In commercieel opzicht was The Sound geen hoogvlieger, zij het wereldberoemd in Nederland waar mijn persoontje desondanks slechts via verhalen in Oor werd bereikt. In hun eigen land geen enkele single- of albumhit, tot 2024 via een verlate notering voor opvolger From the Lion's Mouth.
Bij Jeopardy noteer ik zeven favorietjes. Binnenkort JeKo eens vragen hoe hij erin zit.
Dankzij het bericht van Alicia van vier jaar geleden ontdek ik de achtergrond van de hoes en daarmee het werk van de gebroeders Stenberg: dank! Zie ook deze blogspot voor meer van hun grafische kunst.

Mijn reis door new wave vervolgt in Polen met de groep Maanam en hun titelloze debuut, waarvan ik aannam dat dit uit november 1980 stamt. Eens nader bezien of dat klopt, maar één ding is zeker: een onbekend pareltje!