‘Desire’ was, na ‘Blood on the Tracks’, Dylan’s tweede voltreffer op een rij. Hoewel ikzelf de plaat iets lager inschat, was de impact van deze bonte plaat, die dag en nacht verschilde van de veelal kale voorganger, misschien wel groter destijds. De plaat stond enkele weken op 1 in de Amerikaanse Billboardlijst, en ook in het Verenigd Koninkrijk werden hoge toppen gescheerd. Maar dat alles is uiteindelijk triviaal; het gaat er mij om wat de plaat met mij doet. Ze roert me, nog altijd, na al die luisterbeurten, even intens als de eerste keer.
Op ‘Desire’ vraagt Dylan niet om dingen, neen, hij verlangt ze. Hij verlangt naar zijn vrouw (‘Sara’), naar gerechtigheid en gelijkheid (‘Hurricane’), net als vroeger, maar op een geheel andere manier. In de New Yorkse psychiater had hij een nieuwe antagonist gevonden, die zijn songschrijverskwaliteiten naar een hoger niveau stuwde, simpelweg door mee te schrijven en ‘m te motiveren. Toen Dylan voorstelde, na het lezen van het boek ‘The Sixteenth Round’, een boek over Rubin “Hurricane” Carter te schrijven, was Levy’s tegenvoorstel een song over de mobster Joe Gallo. De dag erop kwam Dylan met een tekst, ‘Joey’, waar hij de hele nacht aan door had gewerkt.
De hoes van ‘Desire’ verraadt de oorsprong van dit album; ‘Dylan’ draagt een hoed, frivole, bontkleurige kleren, een zootje, zou je het enigszins kunnen noemen. In het zuiden van Frankrijk was Dylan in 1975 de zigeunerkoning, die op sterven lag, gaan bezoeken. Deze man had vele vrouwen en nog veel meer kinderen, en de kiem van het liedje ‘One More Cup of Coffee’ ligt bij één van de vele zigeunerdochters van de man. Hij had net een hartaanval gekregen, en de eens zo geliefde en machtige man lag daar nu, zwak en alleen, verlaten door vrouwen en kinderen. “Als ze de dood ruiken, zijn ze weg”, zei Dylan hierover.
De opnamen verliepen stroef, net omdat Dylan een radicaal ander geluid wilde. Hij wilde een groots, aanzwellend geluid, veel gypsy-invloeden, de vreemdste instrumenten, zoals Eric Clapton, aanwezig bij één van de sessies, het zag. Dylan was op zoek, misschien wel vooral naar zichzelf; het ging niet goed tussen hem en zijn vrouw, er waren financiële problemen, etc. Op creatief vlak beleefde Dylan echter een hoogtepunt in zijn carrière, en ‘Desire’ is nog steeds één van zijn meest gewaardeerde platen. Ook over deze plaat waren de critici aanvankelijk verdeeld, maar de balans helde toch in het voordeel van Dylan, plus, het publiek stond achter hem en de plaat, zoals de eerder aangehaalde cijfers al aangeven.
Laten we vooral de songs niet vergeten. ‘Desire’ vangt aan met het machtige ‘Hurricane’, waarin Dylan bijt en sneert naar “White America”, en ook op meesterlijke wijze vertelt over de moordzaak. Het vioolspel van Scarlet Rivera, een vrouw die hij zomaar van straat pikte, lukraak als het ware, valt meteen in positieve zin op; dit is één van de succesfactoren van het album, en klinkt nergens ook maar een beetje op iets wat Dylan voorheen heeft gemaakt. Net als ‘Idiot Wind’ is die kwaadheid present, maar nu is Dylan veel concreter. Toch zie ik ‘Hurricane’ meer als een algemeen statement dan een aanvechting van de veroordeling in het bijzonder; Dylan wil hiermee zeggen dat het juridische systeem niet werkt zoals het zou moeten zijn, namelijk onbevooroordeeld en even juist voor iedereen. De impact van het nummer, dat als single werd uitgekozen (omdat het nummer zo lang was, in tweeën gesplitst), zorgde voor een nieuwe rechtszaak. Carter werd echter weer veroordeeld. Pas zo’n tien jaar later zou Carter vrij worden gesproken, door het opduiken van nieuw bewijsmateriaal.
Ook ‘Isis’ duurt tamelijk lang, en zit je makkelijk uit. Het nummer, over een huwelijk met een zekere Isis (één van de belangrijkste godinnen uit de Egyptische Oudheid, symbool voor vruchtbaarheid trouwens), was eerst bedoeld voor akoestische gitaar, maar Dylan vond de take ondersteund door zijn pianospel, treffender. Ik heb zo’n vermoeden dat hij daar goed aan heeft gedaan, en hoe chaotisch en ongeorganiseerd het wel niet kan zijn in de studio met Dylan erbij, hij maakt toch meestal de juiste beslissing. In het nummer wordt ook verwezen naar die link met Egypte: “We came to the pyramids all embedded in ice”, waarna het nummer volgens mij ook verwijst naar de vondst van het graf van Toetanchamon door Howard Carter in 1922. Ik doe een wilde gok, maar vooral de achternaam van de archeoloog doet me denken aan subtiliteit.
‘Mozambique’ begon als een spelletje tussen Dylan en Levy, om te zien wie de meeste woorden kon verzinnen die rijmden op –ique. Uiteindelijk liet men dit gegeven links liggen, om er een serieuzere song uit te puren. Toch gaat de song niet echt ergens over, heb je het gevoel, en zit de geest van het spelen er toch wel in; mooi, want songschrijverij is toch ook nog altijd entertainment. ‘One More Cup of Coffee’ is, zoals eerder gezegd, geïnspireerd door Dylan’s ervaringen met de zigeuners in Zuid-Frankrijk. De zigeunermeid tot wie Dylan zich richt, is ten voeten uit; meer geïnteresseerd in het mythische aspect van het leven dan het alledaagse, eerder streetwise dan bookwise (“You’ve never learned to read or write; there’s no books upon your shelf”), mysterieus en ondoorgrondelijk in hart en nieren.
In ‘Oh, Sister’ ontkracht Dylan een huizenhoog cliché; “Time is an ocean”. Dylan plakt er een stukje aan, en maakt er het volgende van: “Time is an ocean, but it ends at the shore”. En zo is het maar net. Dylan heeft altijd al geweten dat tijd een concept is waarmee gespeeld kan worden, dat rekbaar is maar niet per definitie onbegrensbaar. ‘Oh, Sister’ is veelzeggend (de liefde tussen broer en zuster moet een onvoorwaardelijke liefde zijn), maar tegelijk roept het ook vragen op. Waar gaat dit precies over? Het beste is nog om al die vragen terzijde te schuiven, en gewoon te genieten van de song, en de aparte manier waarop Dylan zijn stem gebruikt, als een oosters instrument.
‘Joey’ is de langste song op de plaat, een episch en meesterlijk verteld relaas over leven en dood van Joey Gallo. In 11 minuten leer je Gallo niet alleen kennen, maar voel je ook met hem mee, ga je hem begrijpen en zelfs waarderen. De tekst van dit nummer is één van de beste die Dylan ooit heeft geschreven, weliswaar met de hulp van Levy, maar toch. Dat er zoveel mensen deze song maar niets vinden omwille van het muzikale karakter of de zang van Dylan, kan ik ergens nog begrijpen, maar de tekst zou toch op z’n minst waardering moeten uitlokken. Of verbazing, want dit verhaal zit toch erg goed in mekaar. Dylan is de lessen van Raeben nog lang niet vergeten, maar pakt het in dezen iets anders en persoonlijker aan.
Een zuiders sfeertje zet op; ‘Romance in Durango’ is begonnen. Ook hier zingt Dylan schokkend, zwevend, en gebruikt hij z’n stem eens te meer als instrument. De omkadering klinkt Latijns-Amerikaans, en Dylan zingt ook, samen met de voortreffelijke mejuffrouw Emmylou Harris (toen nog een mejuffrouw, vooral bekend als tweede stem bij Gram Parsons), enige regels in het Spaans. Emmylou Harris zou uiteindelijk nog een lange, bijzonder mooie carrière bij elkaar schrijven en zingen, maar op de prestatie die ze op ‘Desire’ neerzette, is ze apetrots. De meeste songs die op de plaat staan hoor je zoals ze in de studio zijn opgenomen, met weinig tot geen overdubs, meent ze te weten. Dat strookt ook met de manier van werken van Dylan, die zich nooit wil verliezen in al te veel details en perfectionistisch gedrag. Het is de spontaniteit die ‘m z’n kracht verleent.
‘Black Diamond Bay’, heerlijk ondersteund door Scarlet Rivera (viool) en Emmylou Harris (zang). Deze tekst is ook uiterst geschikt om doodgewoon te lezen, of voor te dragen. Dylan werkt op deze song weer op quasi dezelfde manier als hij op ‘Blood on the Tracks’ deed. Hij leidt de luisteraar om de tuin door het verhaal te vertellen in een venster dat hij aan het eind breekt. In de laatste strofe wordt immers duidelijk dat de strofes daarvoor opgepikt zijn van een nieuwsuitzending, en komt Dylan doodleuk vertellen, terwijl hij een biertje drinkt: “And I never did plan to go anyway, to Black Diamond Bay”.
Afsluiter van de plaat is het majestueuze ‘Sara’, een eerbetoon aan dé vrouw in Dylan’s leven, waardoor het licht in hun huwelijk nog even bleef schijnen. Niemand wist van deze song ook maar iets, tot Dylan een eerste, bijzonder intense versie bracht in de studio, uit het niets, met Sara Lownds in de controlekamer. Gelukkig nemen de muzikanten het bijzonder snel op, en slaagt Scarlet Rivera er zelfs in om de melancholie die in de tekst en de zang van Dylan schuilt, zelfs nog wat te versterken. Dylan sluit dit pronkstuk af met een mooie mondharmonicasolo, en geeft in de tekst ook weg dat ‘Sad Eyed Lady of the Lowlands’ inderdaad voor haar was geschreven, wat veel mensen uiteraard al wel doorhadden, door de duidelijke verwijzing in de titel naar Sara’s meisjesnaam.
Zoals op elke klasseplaat van Bob Dylan, zijn het de teksten die uitblinken. Na de pure protestliederen en folkliedjes in de beginperiode en de surrealistische poëzie van daarna, schrijft Dylan naturalistisch, over concrete zaken, maar toch met dat tikkeltje meer als op zijn eerste paar platen. Enkele grepen uit dit aanbod mogen dan ook niet ontbreken:
“As the island slowly sank;
The loser finally broke the bank in the gambling room;
The dealer said: “It’s too late now;
You can take your money, but I don’t know how;
You’ll spend it in the tomb”.” (‘Black Diamond Bay’)
“Always on the outside of whatever side there was;
When they asked him why it had to be that way, “Well”, he answered, “just because”.” (‘Joey’)
“The police department hounded him, they called him Mr. Smith;
They got him on conspiracy, they were never sure who with;
“What time is it?”, said the judge to Joey when they met;
“Five to ten”, said Joey, the judge says: “That’s exactly what you get”.” (‘Joey’)
“He did ten years in Attica, reading Nietsche and Wilhelm Reich;
They threw him in the hole one time, for tryin’ to stop a strike;
His closest friends were black men, ‘cause they seemed to understand;
What it’s like to be in society, with a shackle on your hand.” (‘Joey’, again)
“Had no idea what kinda shit was about to go down;
When a cop pulled him over to the side of the road;
Just like the time before and the time before that;
In Paterson that’s just the way things go;
If you’re black you might as well not show up on the street;
‘Less you wanna draw the heat.” (‘Hurricane’)
“Sara, Sara’, you must forgive me my unworthiness.” (‘Sara’)
4,5 sterren