Black Sabbath - Sabbath Bloody Sabbath (1973)

Wat mij betreft van dezelfde kwaliteit als voorganger Vol 4: een paar aardige nummers (Sabbath Bloody Sabbath, Sabbra Cadabra, Killing Yourself To Live) maar een 'wow'-gevoel krijg ik er niet van.

Sabbath Bloody Sabbath was het derde Sabbathalbum dat ik kocht, inmiddels een jaar of 8 geleden denk ik. Bij Elpee in Groningen, toen ik met mijn ouders aan het winkelen was in Groningen. Ik weet nog dat ik in de auto terug naar huis bijna niet kon wachten om de cd uit de verpakking te halen om hem te gaan draaien.

Als fan van Black Sabbath is het achteraf makkelijk praten dat de aanschaf van dit album een goede keuze was, maar in het geval van SBS is dat ook echt zo. Het is, met het debuutalbum, Mob Rules en Vol.4, een van de albums die ik zeker niet zou achterlaten als ik naar een onbewoond eiland zou worden verbannen.

Het titelnummer begint meteen al met een prima riffje, en wordt alleen nog maar beter als drums en (een indrukwekkend dreunende) basgitaar invallen. Verder valt op dat Ozzy zich hier de longen uit het lijf zingt, en daarbij ook hoger zingt dan ooit tevoren.
A National Acrobat, hier een live-opname van een van de weinige keren dat dit nummer live gespeeld is, is al even imposant. Het nummer begint met een speels riffje, slaat dan om in een dreigend stuk (en wat haalt Ozzy hier weer eng hoog uit), en eindigt met een uptempo stukje, dat naar een climax toewerkt. Fluff is dan een beetje een anticlimax. Veel toetsen en pingeltjes, weinig opbouw. Wellicht leuk als slaapliedje, maar als rustpuntje op een Black Sabbathalbum geef ik toch de voorkeur aan iets als Planet Caravan of Solitude.
Sabbra Cadabra is stiekem gewoon een liefdesliedje, maar dan wel in een hele mooie hard rockende verpakking. Niet een van de hoogtepunten van het album, maar dit nummer mag er zeker zijn. Als ik het goed heb, speelt Rick Wakeman van Yes mee op Sabbra Cadabra.

Kant B van de LP begint net als de kant A met een knaller, in dit geval Killing Yourself to Live, compleet met wazige toetsenpartij in de intro. Bij de overgang van couplet naar refrein wordt steeds het gaspedaal nog een beetje dieper ingedrukt. Hier een live-opname van dit nummer inclusief bewegend beeld en een zanger die zijn hoge noten niet altijd haalt.
De volgende nummers vind ik niet echt heel denderend. Who Are You is het eerste nummer dat door Ozzy werd geschreven. Qua muziek is het vooral synthesizers en andere instrumenten waarvoor je plectra of stokjes nodig hebt. Dat kan goed uitpakken, maar dat doet het hier niet. Looking for Today is een dertien in een dozijn rocknummer over de vergankelijkheid van roem.
Sabbath Bloody Sabbath gaat gelukkig niet als een nachtkaars uit. Want Spiral Architect is een topper. Mijn vader riep meteen toen hij het hoorde dat hij dit nummer, of in ieder geval de intro, op Pinball Wizard van The Who vond lijken. Dat laatste nummer moet ik nog een keer luisteren om zelf een oordeel te kunnen vellen, maar de beste man is niet onnozel, dus hij zal gelijk hebben. In ieder geval is Spiral Architect een vrij traag en redelijk rustig rocknummer. Hier een live-opname uit 1975 van dit nummer.

Op Sabbath Bloody Sabbath slaat Black Sabbath nieuwe, melodieuzer, wegen in zonder overigens aan kracht in te boeten. Juist deze combinatie maakt deze plaat voor mij een van Sabbath's beste albums.

4.5*

En wat een album is dit toch! Op Who Are You na allemaal (ijzer-) sterke composities, vol met afwisselende melodieën, fraaie riffs van Iommi, en opvallend goede zang van Ozzy. In tegenstelling tot de eerste albums is de sound overall minder zwaar, waarmee de band aantoont ook zonder die sound te kunnen en een steengoed afwisselend rockalbum aflevert.

Een flink aantal echt memorabele songs staan op dit album: de titelsong natuurlijk, A National Acrobat, mijn favoriet: het swingende (!) Sabbra Cadrabra, Killing Yourself to Live & last but not least Spiral Architect. Bijna het hele album dus...
Mocht je niet zo van de zware sound van de eerste albums van Black Sabbath houden, dan is Sabbath Bloody Sabbath een dikke aanrader. Mocht je daar net als ik erg van houden, dan is dit ook een dikke aanrader!

Sabbath Bloody Sabbath is een album van Black Sabbath wat mij zeker weet te boeien. Het is het vijfde album in een sterke reeks met Ozzy als leadzanger.

De plaat opent gelijk al goed met de gelijknamige titelsong. Een klassieker die goed afwisselt in rustige momenten met versnellingen erin waarbij Tony zijn kwaliteit maar weer eens laat zien.
A National Acrobat bouwt goed op al weet het nummer me aan het begin nog niet echt te boeien. Naar het einde toe krijgt het nummer meer melodieën en wordt de song fantastisch afgerond. Ook op deze plaat is er weer een instrumentaal nummer te vinden en deze keer zeer geslaagd met Fluff. Even ontspanning tussendoor met een rustig melodieus gedeelte.
De nummers op de plaat vallen op door de sterke afwisselingen in geluid. Dan worden er weer wat versnellingen uitgegooid en wordt er bijvoorbeeld weer een piano toegevoegd. Het geeft de verandering in Black Sabbath aan maar doet de kwaliteit zeker niet dalen. Zowel Sabbra Cadabra als Killing Yourself to Live klinken erg goed mer diverse gitaarsolo's tussendoor van Tony Iommi. Alleen Who Are You? valt wat uit de toon met vreemde elektronische geluiden. Gelukkig maken de twee afsluiters van het album dat weer goed. Black Sabbath bewijst maar weer eens een band te zijn die kwaliteitsmuziek kan blijven maken en daarin kleine veranderingen in kan toepassen.

4*

Black Sabbath weer op de juiste weg. Het fijne geluid van Vol. 4 is gebleven, maar Iommi en co weten duidelijk beter wat ze moeten doen en dat resulteert wederom in fijne songs, een heerlijk geluid en dus een sterk album. Hier gelukkig geen missers als Changes, al zijn er een paar nummers die me minder trekken. De gave songs hebben absoluut de overhand, waarbij ik A National Acrobat, Sabbra Cadabra, (het erg vreemde, maar erg lekkere) Who Are You en natuurlijk Spiral Architect het best vindt. Black Sabbath heeft hier misschien wel het beste geluid, maar net niet de iconische nummers. Maar wat je hoort, is subliem hier. Ozzy op z'n best. Iommi met een geluid om je vingers bij af te likken en een sterke mix en afwisseling van doom, psychedelica en progressieve klanken.

Tussenstand:
1. Paranoid
2. Sabbath Bloody Sabbath
3. Masters Of Reality
4. Black Sabbath
5. Vol. 4

Hey, een album waarop het experimenteren wel werkt! Vol 4 beviel me maar matigjes door de wat meer opgewekte sfeer en het feit dat er van alles geëxperimenteerd werd, maar er weinig boeiende nummers te horen waren. Sabbath Bloody Sabbath voelt ook meer aan als een progrockalbum dan een protometalalbum, maar het loopt in ieder geval allemaal erg goed. Spiral Architect lijkt qua intro wat op Question van The Moody Blues en heeft ook wat raakvlakken met The Who, maar het klinkt wel echt fantastisch. Mogelijk een van de beste Black Sabbath nummers ooit. Opener Sabbath Bloody Sabbath heeft ook een weergaloze riff die lekker afwisselt met de wat meer zweverige stukken. Of Fluff nu wel of niet nodig is op het album maakt me in dit geval niet zoveel uit, het is in ieder geval niet zo zinloos als FX van zijn voorganger. Wat mij betreft een van de beste albums van de band so far.

Voorlopige tussenstand:
1. Master Of Reality
2. Sabbath Bloody Sabbath
3. Paranoid
4. Vol 4
5. Black Sabbath

Dit album strijd voor mij samen met Master Of Reality om het beste BS-album uit het Ozzy-tijdperk. Waar op Master Of Reality het oergeluid van de band wordt geperfectioneerd, laat Sabbath Bloody Sabbath horen hoe het experimentele geluid, dat op Vol. 4 zijn intrede deel, geperfectioneerd wordt. De twee albums (MOR en SBS) klinken ook nog eens totaal anders, terwijl er nog geen 1,5 jaar tussen zit.

Het titelnummer is werkelijk briljant! Iommi tovert hier de ene na de andere überriff uit zijn gitaar. Het beste Sabbath-nummer ooit. Andere favorieten zijn het progressieve Spiral Architect en Killing Yourself To Live. Maar eigenlijk staat er geen zwak nummer op deze plaat. Nee, ook Fluff niet.

Score: 95/100

Best een pittig tempo houden ze toch aan met vijf albums in vier jaartjes tijd, maar tussen deze Sabbath Bloody Sabbath en voorganger Vol. 4 zit toch een dik jaar. Het hoogtepunt op dit album blijft voor mij het titelnummer dat er onmiddellijk staat maar als een nachtkaars uitgaat door die minder gesmaakte fade-out.

Acht nummers met tevens gastrollen voor een nieuw instrumentarium voor Black Sabbath begrippen in de vorm van keyboards, (dwars)fluit van Tony I. en strijkers maar ook met een gastrol voor Yes toetsenist Rick Wakeman op het nummer Sabbra Cadabra. Fluff is een liefelijk instrumentaaltje en met de ogen toe zie je haast jonge konijntjes in de lentezon rondhuppelen in een idyllische settting. Bizar maar waarom niet? Het vormt een ferm contrast met het vlijmscherpe Sabbra Cadabra, hoogtepunt nummer twee voor mij, zelfs met het piano / toetsen intermezzo van Mister Wakeman. Who Are You (te spacey) en Looking for Today (te lovely in de chorussen) ... gaan het ene oor binnen en het andere weer uit. Spiral Architect met strijkers is na al die jaren nog altijd subliem, hoewel ik daar een The Who vibe voel...

Na al die jaren in het onderbewuste te sluimeren was dit een verrassend aangename nieuwe kennismaking met hun vijfde, met een aantal fikse geweldige nummers, met een aantal ongewone Black Sabbath stukken en met een Ozzy die mij nog altijd bevalt, hét element van verrassing ten persoonlijke titel. Ik blijf bij mijn initieel aantal sterren.

Ik verbaas me er elke keer weer over hoe goed deze plaat is. In plaats van afgeschreven te moeten worden als een one trick pony die niets anders meer kan verzinnen dan voortborduren op het principe van de definitieve monotone riff die met Sweet leaf toch eigenlijk al was gefinaliseerd, komt de band hier op de proppen met een uiterst gevarieerde en professionele plaat vol verschillende gitaar- en toetsengeluiden en -kleuren, zeer goed gezongen, met een ruimtelijke en volle sound, afwisselende composities, en functioneel gebruik van synths (nou ja, afgezien van die fliebertjes op Who are you dan) en zelfs strijkers. Het titelnummer gaat voor mij met het openingsnummer van het eerste album de strijd aan om het predikaat van het ultieme Black Sabbath-nummer, Sabbra cadabra bevat één van de meest effectieve wendingen ooit in een rocksong, en in het slotnummer horen we hoe je strijkers op natuurlijke en ongekunstelde wijze kunt inzetten zonder aan geloofwaardigheid te verliezen. Petje af, ook voor het fraaie artwork.

Toen ik als tiener ergens rond 1981 Sabbath Bloody Sabbath uit de fonotheek in ons dorp leende, zorgde ik er wél voor dat ie op mijn kamer verstopt achter andere platen stond. Mijn ouders mochten deze duistere hoes, met daarop een door een angstdroom geteisterde man, niet zien. Dat zou ongetwijfeld tot gemopper leiden. Of meer.
Het was de enkele hoes, dus géén klaphoes. De mysterieuze foto op de binnenzijde daarvan kende ik nog niet.

Al vond ik de voorzijde heftig, de muziek viel dan weer tegen. Die kwam op mij over als weliswaar somber, maar ook vrij ingetogen. Deze puber ging voor harder en sneller met huizenhoge gitaarmuren. Laat dat nou níet de filosofie van de plaat zijn. De eerste riff in de titelsong is zeker heavy, maar al in de brug erna klinkt een jazzy gitaargeluid. Iets wat ik al wist van deze verzamelaar. Het hierop volgende A National Acrobat lijkt qua riff op het vorige nummer; ook dit is een prima lied, maar de tweede midtempo op rij.
Het akoestische Fluff vond ik prachtig. Als laatste van kant A klinkt dan eindelijk iets wat uptempo is. Toch vervalt Sabbra Cadabra na enige tijd alwéér in een trager tempo en het eindigt niet met een heftige slotclimax maar met piano en klein drumroffeltje.
Wat ik als puber wel lekker vond waren de gitaarsolo’s, soms zelfs drie tegelijk, zoals in Killing Yourself to Live. Buitenbeentje Who Are You? met zijn oersynthesizer (een Moog bespeeld door zanger Ozzy Osbourne) en hypnotiserende-onheilspellende melodie vond ik verrassend pakkend. En toch. Werd het een keer uptempo (Looking for Today), dan was de riff mij niet hard genoeg.

Ik heb het album een jaar of drie later nogmaals uit de bieb geleend, omdat mijn opname op cassettebandje niet goed meer was. Met andere verwachtingen luisterend, beviel de plaat iets beter. Bovendien viel mij op hoe goed Osbourne bij stem is: de man zingt hoger dan ooit zonder aan kracht te verliezen. Vermoedelijk had ik indertijd zo’n 2,5 ster gegeven.

Inmiddels ben ik dan eindelijk genoeg gerijpt om dit album te waarderen. Verdwenen is mijn hang naar harder-is-beter.
Het vinyl draait nu in zo’n speciale gekleurde versie. Dat laatste hoeft van mij eigenlijk niet, overbodige luxe; maar met de klaphoes in handen begrijp ik waarom gitarist Tony Iommi in zijn biografie Iron Man om de bandfoto grinnikt: het moest er mysterieus, Middeleeuws uitzien met dat hemelbed; jammer genoeg zie je rechts van de eiken kast een stopcontact…

Hij vindt deze plaat mét het album Heaven and Hell het hoogtepunt van hun discografie. Dit ondanks een schrijfblokkade. In Californië lukte het Iommi niet om met nieuwe riffs te komen, vertelt Osbourne in zijn bio I Am Ozzy, eveneens lezenswaardig. Dit werd verergerd door de afhankelijkheid en passiviteit van de andere bandleden, zoals Iommi zijn lezers fijntjes voorhoudt.
Desondanks kwamen de ideeën in Engeland wél. Iommi beschrijft ook hoe hij experimenteerde met keyboards, doedelzak, sitar en meer. Dat kostte veel tijd, mislukkingen gingen subiet de prullenbak in.
Wat resteerde werd dit album, achteraf gezien hun meest progressieve. Dit ondanks een uitputtend tourleven en het intensieve gebruik van cocaïne. Dat hun manager de band verwaarloosde, begon hen ook te dagen. Deze Patrick Meehan liet niet na zich op de hoes als director te laten noteren: centjes centjes centjes…

In 1983 of '84 gaf Osbourne in een interview in Oor af op Iommi, omdat deze er met zijn (drie)dubbele gitaarsolo’s op uit zou zijn geweest indruk te maken op anderen. Bij die woorden moest ik vooral aan dit album denken, met alle details en laagjes. De wrijving die er toen tussen de twee was, is lang voorbij. Het is Osbourne duidelijk geworden dat de riffman uitzonderlijk goed werk leverde en bovendien veel breder dacht dan alleen gitaren.
Zo is het orkest in afsluiter Spiral Architect, mijn persoonlijke favoriet, Iommi’s idee. Wat ik indertijd al prachtig vond, was het applaus aan het einde, waarna het lied kort terugkeert en wordt weggedraaid. Dat bleef hangen in de jaren erna!

De duistere voorzijde van de hoes was mij indertijd beter bijgebleven dan de achterzijde: daarop echter zie je hoe de man op bed inmiddels wordt getroost door engelachtige vrouwenfiguren, terwijl een enorme manspersoon beschermend aan het hoofdeinde staat. Een tweeluik dus, fraai geschilderd door fantasy-artiest Drew Struzan. Hier veel meer daarover.

Een album dat qua imago niet duister is, zoals ik eerst dacht. In muzikaal opzicht behoefde het de nodige draaibeurten, in mijn geval verspreid over enkele decennia. Nu het is gerijpt, geef ik Sabbath Bloody Sabbath vier sterren.

In haar vijfde uiting toont Black Sabbath dat het kruit nog helemaal niet is verschoten. Sabbath Bloody Sabbath is kwalitatief consistenter dan haar onmiddellijke voorganger en vindt een uitstekende balans tussen allerhande progressieve uitstapjes en memorabele, sfeervolle songs. De groei van de verschillende bandleden als professionele muzikanten is hier duidelijk hoorbaar.

De opener is direct een hoogtepunt, zowel op dit album als in het gehele oeuvre van de band. Een scheurende, instant-legendarische riff en een Ozzy die zich opvallend goed staande houdt in de hogere vocale registers stelen de show. Als een achtbaan gaan we van de ene in de andere intrigerende passage over. A National Acrobat pikt het stokje naadloos over en volgt enigszins dezelfde formule, tot de opvallende wending in de slotfase, waar de spanning steeds verder opgevoerd wordt tot een abrupte finish je doet smachten naar meer.

Fluff heeft haar naam niet gestolen: dit lieflijk walsje gedanst door akoestische gitaar, piano, klavecimbel (allemaal gespeeld door Iommi nota bene) en bas is een klassieke troef uit de Sabbath-trukendoos om je als luisteraar helemaal zen te krijgen na het afgelopen gitaargeweld. Het is het muzikale equivalent van een netjes onderhouden Engelse bloementuin die zich na een aprilse plensbui reikhalzend opent naar de zon die haar eerste stralen door het grijze wolkendek boort. Het is de opmaat naar het heerlijk vuige, rockende Sabbra Cadabra. Rick Wakeman van Yes voegt op de piano en Moog een verfrissende muzikale dimensie toe. Geleidelijk gaat het nummer over in wat als een geïmproviseerde maar strakke jam aanvoelt, vooraleer drummer Bill Ward er een uitroepteken achteraan mag zetten.

De tweede helft van het album wordt geopend door het stevige Killing Yourself to Live. Opnieuw tast Ozzy de grenzen van zijn stembanden af: de hoge uithalen in het refrein worden bijna geschreeuwd, wat het nummer de nodige dosis venijn meegeeft. In de tweede helft krijgen we een tempowisseling naar een bijna funky passage vooraleer het tempo en de spanning geleidelijk terug worden opgeschroefd tot de laatste noot.

Tot dusver kent het album eigenlijk geen missers. Helaas worden we hierna getrakteerd op het duffe Who Are You?, aangedreven door een repetitief synthloopje dat voor mysterieus en sfeervol moet doorgaan, maar al heel snel vooral saai en uiteindelijk irritant wordt. Een kleine zijsprong naar een wat symfonisch aandoende passage ongeveer halverwege is nog het meest interessante wat het nummer te bieden heeft. Looking for Today stoort minder, maar is in vergelijking met het overige songmateriaal op dit album opvallend lichtvoetig en bijna vrolijk te noemen. De handklapjes en fluit helpen daarbij niet echt. Het refrein is ook best zwak. Gelukkig maakt de solo in de laatste minuut nog een en ander goed.

Spiral Architect voorkomt dat het album als een nachtkaars uitgaat. Van de spookachtige intro tot de beeldende teksten en de smaakvolle strijkersarrangementen, dit is Sabbath op zijn sfeerscheppend best. Een creatief, ambitieus en geslaagd experiment.

Jammer dat dit album in de tweede helft wat steken laat vallen. De rest van het album kan namelijk de eerste (en m.i. beste) twee platen gerust naar de kroon steken. Lof ook voor de iconische, duivelse hoes.

1. Black Sabbath
2. Paranoid
3. Sabbath Bloody Sabbath
4. Master of Reality
5. Vol. 4

Vooral veel melodieën