Kendrick Lamar - Mr. Morale & The Big Steppers (2022)

Ik blijf toch met gemengde gevoelens zitten.

Zelfs na meerdere luisterbeurten begint mijn mening over dit vijfde studioalbum niet overwegend positief te worden maar blijf ik over een aantal zaken struikelen. Hij mag dit dan bijvoorbeeld wel uitgegeven hebben als een dubbelalbum maar met een speeltijd van een kleine 1:15u is het wel karig voor een dubbelaar hoor, zelfs als we rekening houden met het feit dat de gemiddelde speelduur van een album in deze tijd "maar" 40 minuten is. De eerste 9 nummers behoren tot de "The Big Steppers"-kant, de laatste bij "Mr. Morale". Het verschil is me nog steeds niet helemaal duidelijk en vooral sonisch gezien ligt het allemaal in hetzelfde straatje.

De eerste drie nummers vind ik oprecht gewoon niet zo goed... de producties gaan alle kanten op en vooral bij N95 en Worldwide Steppers gebruikt Kendrick Lamar zijn stem ook niet aangenaam. Uiteraard is het een sterke rapper met goed geschreven teksten maar dat staat in het niets als het gehele plaatje niet klopt vind ik.
Nadien leeft de plaat op door Die Hard en voornamelijk Father Time, die vind ik geweldig! De gastartiesten doen het uitermate goed, de producties zijn lekker sfeervol en vooral bij het laatstgenoemde nummer is de gastheer geweldig op dreef... zoals op Father Time klinkt hij het beste en herinnert hij mij eraan waarom ik hem eigenlijk zo goed vind.

Daarna duikt Mr. Morale & The Big Steppers weer even een paar niveaus naar beneden aangezien we een solotrack krijgen van Kodak Black in de vorm van de interlude Rich. Komaan, Kenny... Kodak Black?! Ik weet vaag dat hij heel wat op zijn kerfstok heeft maar daar gaat het me niet om... het is gewoon een slechte rapper met een vreselijk stem naar mijn mening! Waarom heeft hij net zo'n grote rol op dit album? Want met deze solotrack stopt het niet, hij heeft ook een volwaardige gastbijdrage later op het album en je hoort hem sporadisch langskomen op andere momenten. Kodak Black zal me vrijwel nooit kunnen overtuigen van zijn kunnen, Kendrick gaat hier ook geen verschil in kunnen maken vrees ik.
Rich Spirit is dan weer een continuatie van een irritant stemgebruik door Kendrick Lamar. Het is ook niet dat deze nummers echt slecht zijn hoor, gewoon vaak ontiegelijk saai.

We Cry Together is uiteraard een vreemde eend in de bijt, maar eentje dat me over het algemeen wel kan smaken. Een heel cinematografische Eminem-geïnspireerde track waar we King Kendrick ruzie horen maken met actrice Taylour Paige die de rol speelt van zijn vriendin, een toneelstuk dat wel goed werkt en het enige waar ik me ontzettend aan erger zijn de interludes (of refreinen?) waar ze steeds "Fuck You" naar elkaar roepen.
En dan tenslotte die beat van The Alchemist, hij onderscheidt zich toch wel op een positieve manier van het gros van de beatbakkers op deze dubbelaar. Stel je in godsnaam voor wat Conway en/of Benny met die track gedaan zouden hebben...
De The Big Steppers-helft sluit af met een goede track waar het sowieso leuk is om de Wu-Tang Clan-legende dat Ghostface Killah is langs te horen komen.

Mr. Morale begint aardig met Count Me Out maar de saaiheid zet zich jammer genoeg voort met Crown... maar het is zoals hij zelf aangeeft natuurlijk: he can't please everybody.
Silent Hill is nog wel oké, enkel verpest (zoals eerder gezegd) Kodak Black het toch wat voor mij.
Hierna krijgt zijn neef en eerste artiest bij zijn label (pgLang) Baby Keem een solotrack in de vorm van de interlude Savior. Hij ligt me beter dan Kodak Black maar met zijn debuutalbum van vorig jaar (The Melodic Blue) werd me ook al duidelijk dat hij me niet goed ligt. Het nummer met dezelfde titel dat daarna komt is ook wel leuk, het helpt zeker wel dat Baby Keem enkel het refrein rapt.

Met de laatste nummers van deze dubbelaar zit ik nog het meest gepuzzeld om eerlijk te zijn. Auntie Diaries heeft een sterke boodschap en vooral in Hip Hop is er nog veel werk met de normalisatie van holebi's, het is noemenswaardig dat Kendrick hier aan helpt door middel van dit veel besproken lied. Het is jammer genoeg weer zo verdomd saai aangekleed, de rapper schijnt er weinig zin in te hebben en de productie heeft weinig om het lijf. Tegen het einde vind ik het wel héél sterk worden omdat de beat meer aangekleed wordt en de woordenkunstenaar levendiger over de muziek gaat flowen. Geniaal ook dat hij tekeer gaat tegen de priester met woorden uit de bijbel.
Het doet me ook goed om de blanke fan dat hij een tijd geleden op podium die het van hem te verduren kreeg omdat ze het "n-woord" meerapte aangekaart wordt... sinds dat beruchte moment heeft mijn respect voor hem toch wat slagen gekregen, komt toch racistisch over van Mr. Lamar want hij weet uiteraard goed genoeg welke woorden in die songtekst voorbij komen... dan had je geen blanke fan moeten kiezen.

Dan komen we uit bij Mr. Morale... hier heb ik geen twijfels over hoor. Verdorie wat is Pharrell lekker bezig en de gastheer rapt die beat helemaal aan flarden. Na I Know NIGO! had ik Skateboard P al bijna afgeschreven maar sinds It's Almost Dry is hij VOLLEDIG terug en schijnt hij zijn drumpatronen gevonden te hebben. Ik hoop dat hij dit moment vasthoudt!
Mother I Sober schaar ik over dezelfde kam als Auntie Diaries, sterke teksten maar wederom zo'n saaie delivery op een nog saaiere instrumental (probs wel voor Beth Gibbons!). Ik heb vaak de indruk dat nummers als dit maar door de vingers gezien worden net omdat het Kendrick Lamar is en het daarmee maar als geniaal en diep gezien moet worden, het zou me toch straf lijken dat een andere rapper hier ook zo gemakkelijk mee weg komt...
Kendrick Lamar heeft al niet de meest aangename stem maar op deze manier vind ik het met momenten eerder naar het irritante neigen.
Mirror is dan wel een fijne afsluiter.

Zoals je merkt in mijn recensie zit ik echt met heel uiteenlopende gevoelens als het over Mr. Morale & The Big Steppers én Kendrick Lamar gaat, de gevoelens zijn ook niet altijd even sterk of uitgesproken. Er zijn effectief luisterbeurten waar ik de "saaie" nummers meer kan waarderen en op die momenten hangt mijn beoordeling op een kleine 4*, langs de andere kant zijn er ook luisterbeurten waar ik dit over het algemeen een vermoeiend en saai project vind en dan neig ik eerder naar een kleine 3*. Wel kan ik voor mij persoonlijk zeggen dat dit zijn slechtste album tot nu toe is, absoluut kan het niet wedijveren met de (moderne) klassiekers good kid, m.A.A.d city en To Pimp a Butterfly.

Het is leuk om te zien dat op het internet, maar zeker voornamelijk op MusicMeter, een (mainstream) Hip Hop-album nog eens zoveel aandacht krijgt! Echter blijf ik wel van mening dat andere rappers (en albums) minstens zoveel aandacht verdienen als deze meneer. Velen zien deze man toch als de grote Messias van het genre maar wat mij betreft zijn er tegenwoordig (en in zijn generatie én kamp ook) toch sterkere rappers. Hier willen luisteraars steeds de diepere betekenissen in zoeken en uitzoeken wat de artiest steeds bedoelt... precies dat andere rappers dit niet doen en minder gedachte geven aan hun albums, maar zij krijgen minder ademruimte gewoon omdat ze niet "Kendrick Lamar" heten.
Het lijkt ook dat hij zijn fans en de media maar volledig gelooft en zich inderdaad boven de rest heft (zie ook de cover met doornenkroon). Aan dit fenomeen lijdt Kanye West het laatste decennium (als rapper, niet als producer) ook, dan denken artiesten maar met alles weg te kunnen komen want de luisteraars zien ze toch als soort Messiassen.

Ik zag dit als serieuze competitie voor It's Almost Dry van Pusha T dit jaar maar daar is niets van waar, jammer genoeg. Het zal me zelfs benieuwen of Mr. Morale & The Big Steppers (zijn laatste trouwens bij TDE) mijn eindejaarslijstje wel haalt... we zullen zien hoe ik er in december over denk.

Voor nu wederom de guldenmiddenweg: 3,5*

Na 5 jaar, of 1855 dagen om precies te zijn, is ‘ie er dan: het langverwachte nieuwe album van Kendrick Lamar, de meest gevierde rapper van het afgelopen decennium. Good Kid, m.A.A.d City behoort bij mij tot de allerbeste hip-hopplaten aller tijden en ook To Pimp a Butterfly ontpopt zich jaar na jaar steeds meer bij mij als fenomenaal ambitieus conceptalbum.

Ook deze laatste nieuwe, Mr. Morale & the Big Steppers, is een conceptalbum: een dubbelaar waarbij elk nummer een therapiesessie voorstelt (schijnbaar met Eckhart Tolle) en Kendrick met zijn persoonlijke demonen worstelt, vooral op plaat 1 (The Big Steppers), om uiteindelijk een doorbraak te forceren en persoonlijke groei te bereiken aan het einde van plaat 2 (Mr. Morale).

Een mooi concept op papier, dat echter spaak loopt in de uitvoering door een aantal factoren. Ten eerste klinkt Kendrick zelf op veel van de plaat vooral apathisch en ongeïnspireerd met saaie flows, bijna alsof hij er niet wil zijn en deze muziek vooral gemaakt heeft om de rekeningen te betalen. Ten tweede blijft er instrumentaal erg weinig hangen van dit album, met te veel generieke trap- of R&B-beats en onopvallende melodieën. Ten derde zijn ‘s mans teksten echt niet van het gewoonlijke kaliber, met amper een ‘quotable’ en geregeld bedenkelijke uitspraken, waarover hieronder meer.

Het begint nochtans best veelbelovend met United in Grief: een staccato piano zorgt voor spanning terwijl Kendrick in één strofe (weliswaar in een cliché triplet flow zoals we die de laatste jaren al duizend keer gehoord hebben) in vogelvlucht door een aantal van de thema’s van het album heen fladdert. Dan volgt een lekkere beat switch naar een opzwepend, Afrikaans aandoend ritme waarover Kendrick een sterk refrein rapt. De rest van het nummer gaat over hoe Kendrick van de pijn en trauma’s uit zijn jeugd trachtte weg te vluchten door geld en roem na te jagen, tevergeefs zoals zal blijken uit de rest van dit album. Een prima start.

Dan komen we bij N95, waar Kendrick het idee van een mondmasker als metafoor gebruikt om het materialisme en imagobejag uit zijn omgeving en op sociale media aan te kaarten. Neem dat narcistisch ‘masker’ weg en wat blijft er over? Een lelijke, toxische persoonlijkheid vol onzekerheid die een vals beeld ophangt van zichzelf en anderen moet afbreken om zichzelf beter te voelen. Een interessant idee, helaas vind ik de muzikale uitvoering echt te wensen overlaten. De synths kan ik wel smaken, maar de trap beat uit een drumcomputertje is onorigineel, de ad-libs doorheen dit nummer werken op mijn zenuwen (nooit gedacht dat Kendrick onironisch ’shoo-shoo’ en ‘brrt-brrt’ zou roepen op zijn album), het refrein is stompzinnig, en in de tweede en derde strofe zijn daar weer die triplet flows die heel de rapscène intussen van Migos gekopieerd heeft. Anno 2022 hoef ik dit echt niet meer te horen, zeker niet van iemand als Kendrick die zich anders nooit echt heeft laten leiden door de trends van het moment.

Door naar Worldwide Steppers, een nummer grotendeels aangedreven door een nerveuze, repetitieve bastoon waarop Kendrick in het refrein betoogt dat we allemaal ‘killers’ en wandelende zombies zijn op onze eigen manier. In zijn eigen geval is hij vooral een agressor geweest in zijn relatie met zijn verloofde door toe te geven aan lust en met blanke vrouwen (of ‘bitches’, vindt hij het noodzakelijk ze te noemen) het bed in te duiken. Hier doet hij echter een aantal uitspraken waar ik serieus de wenkbrauwen bij ophaal, zoals:

Writer's block for two years, nothin' moved me
Asked God to speak through me, that's what you hear now

Dit soort megalomane uitspraken zou ik eerder van de mentaal instabiele Kanye verwachten dan van Kendrick. De verdedigers van dit album zullen zeggen “hij legt zijn negatieve kanten bloot op dit album, inclusief zijn ego!” of “het is sarcasme!”, maar als één van die zaken de bedoeling was, dan brengt hij dit in elk geval niet duidelijk over. Op mij komt het eerder over alsof hij zich nu echt zo intellectueel en spiritueel verheven acht als artiest dat hij dit werkelijk gelooft.

Yesterday, I prayed to the flowers and trees
Gratification to the powers that be
Synchronization with my energy chakras, the ghost of Dr. Sebi
Paid it forward, cleaned out my toxins, bacteria heavy

Moet ik dit uitleggen? Wat een pseudo-intellectueel gebrabbel. Dr. Sebi was trouwens een complete kwakzalver, voor zij die er meer over willen weten.

Whitney asked did I have a problem
I said, "I might be racist"
Ancestors watchin' me fuck was like retaliation

Ik hoop dat Kendrick dit oprecht niet meer denkt nu en zich hiervan heeft afgekeerd, want dit is één van de meest waanzinnige rechtvaardigingen voor overspel en een fetisj met blanke vrouwen die ik ooit gehoord heb.

In de laatste strofe richt hij tot slot de lens op de bredere maatschappij, in het bijzonder: de media, multinationals, Hollywood, de muziekindustrie. Hier maakt hij wel terechte punten op veel vlakken, waarvan ik deze opvallend positief vind:

I caught a couple of bodies myself, slid my community
My last Christmas toy drive in Compton handed out eulogies
Not because the rags in the park had red gradient
But because the high blood pressure flooded the caterin'

Als iemand die zelf veel met gezonde voeding bezig is, vind ik het verfrissend om te horen dat een invloedrijk figuur als Kendrick het heeft over de dodelijke effecten van junk food op zijn gemeenschap. Jammer dat hij daar niet verder over uitweidt. Tot slot volgt hij dit helaas nog op met een zin waar ik kop noch staart aan krijg:

The noble person that goes to work and pray like they 'posed to?
Slaughter people too, your murder's just a bit slower

Wat bedoelt hij hier dan mee? Wat doen die mensen dan verkeerd om zo beschuldigd te worden? Scheert hij nu iedereen over dezelfde kam en mag niemand nog ergens kritiek op geven omdat we allemaal om een of andere reden metaforische moordenaars zijn? Dit lijkt diepzinnig, maar slaat voor mij nergens op zonder meer context.

De volgende track, Die Hard, is een stuk toegankelijker en gaat meer terug naar de dagen van gladde West Coast beats en ‘00s R&B. Kendrick rapt over zijn eigen onzekerheden in relaties en de drang om aan zelfverbetering te werken. Geen hoogvlieger, maar een ontspannende, opbeurende track. Niks mis mee.

Met Father Time krijgen we eindelijk een track waar ik onverdeeld positief over kan zijn. Muzikaal rijkelijk bestrooid met strijkers, interessante samples (waaronder eentje die achterstevoren wordt geloopt), en een meer old school ‘90s hip-hop sound. Het refrein van Sampha komt lekker binnen. Kendrick klinkt hier ook eindelijk nog eens alsof hij er echt zin in heeft en zijn boodschap met urgentie over wil brengen. Ik denk dat de verreikende (positieve, dan wel negatieve) invloed van onze vaders in ons leven, zeker voor de mannen, iets is waar we ons allemaal wel in kunnen herkennen. Hij roept finaal ook alle mannen met ‘daddy issues’ op om die niet uit te werken op hun moeders en andere vrouwen in hun leven, maar hen in plaats daarvan te respecteren voor al wat ze doen en bijdragen. Een boodschap waar ik alleen maar achter kan staan en die in de macho cultuur waar Kendrick vandaan komt, waarschijnlijk lang niet genoeg wordt uitgedragen.

Dan komen we aan bij Rich (Interlude), waar Kendrick van alle mensen aan Kodak Black (waarover verderop meer) het woord geeft om een monoloog te houden over zijn achtergrond en persoonlijke reis van armoede naar rijkdom en succes, over steeds nerveuzere piano-arpeggio’s. Over het nummer Rich Spirit zelf heb ik weinig te melden; zowel muzikaal als tekstueel gaat dit nummer grotendeels onopgemerkt voorbij.

We Cry Together moet vooral beoordeeld worden als kunstwerkje, niet zozeer als nummer, want vanuit die lens is bijna 6 minuten bekvechten niet te genieten. In zijn opzet slaagt het op zich wel: de naargeestige sfeer van een extreem toxische relatie neerzetten. Actrice Taylour Paige steelt de show met een ‘performance’ vol overgave. Originaliteitspunten scoort Kendrick hier echter niet mee, daarvoor lijkt dit te veel op Kim van Eminem. Uiteindelijk blijf ik er overwegend koud bij. Wel geinig dat het tapdansen dat geregeld terugkeert op het album en symbool staat voor het “rond het gesprek heen tapdansen” dat we met deze moeilijke thema’s als maatschappij doen, hier ook kan worden geïnterpreteerd als… Wel, luister naar het nummer en je snapt wat ik bedoel.

Purple Hearts past weer in het rijtje Die Hard en Rich Spirit met zijn smooth R&B-achtige beats en vocoder vocals. Kendrick beweert nogmaals dat God door hem spreekt terwijl hij klinkt alsof hij onder de invloed van slaappillen is. Het nummer gaat bijna volledig anoniem voorbij, maar wordt op het einde gered door een leuke strofe van Ghostface Killah, wiens onmiskenbare flow, intelligente teksten en overtuigende ‘delivery’ mij eraan herinneren waarom ik jaren geleden verliefd ben geworden op hip-hop. Helaas is daar niet zo veel van te vinden op dit album.

Plaat twee (Mr. Morale) trapt af met Count Me Out, dat een gelijkaardige a cappella intro heeft als de eerste plaat, maar met andere tekst. De eerste strofe van Kendrick is best aardig gebracht, ook al hoor ik niets in de tekst wat echt tot nadenken stemt, en het kinderkoor er onderheen klinkt plezierig aan de oren. Helaas besluit Kendrick dat het dan voldoende is om half te gaan zingen met autotune over weer een trap beat. Het nummer heeft verder geen interessante wendingen en suddert uit naar het einde toe.

Crown brengt ook geen pit terug in de plaat. Op zich wel een songconcept waar wat uit te halen valt: Kendrick die in zelfreflectie gaat over het feit dat hij niet iedereen kan behagen over een sombere pianomelodie. Helaas gaat dit nummer dubbel zo lang door als nodig, valt het nodeloos in herhaling en zit ik te kijken naar de klok tegen het einde. Dit was beter een interlude geweest.

Van onverschilligheid ga ik naar irritatie bij het volgende nummer, Silent Hill, voor mij hét dieptepunt van het album. Wéér een generieke trap beat (serieus) en een strontvervelend refrein (”pushin’ ‘em all off me like huuuugh”). Kendrick was net uit bed toen dit werd opgenomen afgaande op zijn dictie en de werkelijk nietszeggende tekst.

En dan is er de feature van Kodak Black, iemand waarin Kendrick blijkbaar een bondgenoot ziet ondanks alles wat hij op zijn kerfstok heeft en het gegeven dat die daarvoor nul berouw toont, ook hier niet. Echt onbegrijpelijk voor mij dat je zo iemand (een beschuldigde verkrachter) kritiekloos een platform geeft op je album, zeker gegeven de oproepen tot respect voor vrouwen op o.a. Father Time en Mother | Sober. Kodaks strofe herkauwt de inhoud van de interlude waar hij eerder op verscheen en rappen kan deze man ook al maar amper, dus deze artistieke keuze is voor mij een enorme flater, zonder meer. Ik vind deze tekst uit Element van op de voorganger meer ironisch dan ooit:

Last LP I tried to lift the black artists
But it's a difference 'tween black artists and wack artists

Op naar Savior (Interlude) / Savior dan maar. Hier krijgt Baby Keem, neefje en protégé van Kendrick, een prominente rol te spelen. Op zich heeft deze jongen een pak meer lyrisch talent dan Kodak en ik snap dat Kendrick zijn familie wil steunen, dus ik begrijp dat hij Keem hier aan het woord laat. Tegelijkertijd vind ik zijn hoge stemgeluid en monotone flow als nagels op een krijtbord. Ik kan dan ook niet van de interlude genieten, ondanks het elegante strijkersarrangement er onderheen.

Het nummer zelf is, ondanks het eveneens vervelende refrein van Keem, gelukkig weer wat beter dan het echt ondermaatse materiaal op plaat 2 tot dusver. Instrumentaal zit er wat meer vuur in deze track. Tekstueel wisselt Kendrick terechte kritieken op schijnheilig fake activisme door beroemdheden en kapitalistische bedrijven af met verwarrende boodschappen over hoe hij niet als redder wil gezien worden, ondanks de talloze verwijzingen naar zichzelf als een messiasfiguur op de hoes en in de teksten van dit album. Ook onderstreept hij graag nogmaals dat "I ain't taking shit back / Like it when they pro-Black, but I'm more Kodak Black”. Gemengde gevoelens dus over deze track.

Volgende op de tracklist is Auntie Diaries, waarin Kendrick het over een nog gevoeliger onderwerp heeft, zeker in de Afro-Amerikaanse gemeenschap: homoseksualiteit en transgenderisme. In de eerste twee strofes gaat het over Kendricks lesbische tante die in zijn jeugd een grote inspiratie voor hem was en hoe hij daarover in de knoop lag. In de laatste twee strofes wordt het verhaal intenser, wanneer het gaat over zijn neef Demetrius die een geslachtsverandering ondergaat, door het leven gaat als Mary-Ann en daarover met familie, vrienden en Kerk in conflict komt. Op gegeven moment vernedert de priester tijdens de mis zijn (nu) nicht publiekelijk, waarop Kendrick het voor haar opneemt (mooi ook hoe de voornaamwoorden veranderen op dit punt in het nummer).

Het einde van het nummer is ergens wel een anticlimax: hij wijst erop dat scheldwoorden als ‘faggot’ voor hem in principe onbeduidend zijn als er geen kwade bedoelingen achter zitten. Tegelijk erkent hij daarbij zijn hypocrisie toen hij op tournee een blank meisje op het podium uitnodigde om m.A.A.d City met hem te zingen, maar haar afbrak toen ze het woord ‘nigga’ uit de tekst citeerde. Terecht punt, maar het plaatst wel een cynische domper op de gehele muzikale opbouw die eraan vooraf ging en de positieve pro-LGBTQ boodschap die Kendrick net leek te gaan brengen. Het zou ook sterker geweest zijn als hij voor dit onderwerp artiesten uit die gemeenschappen zelf aan het woord had gelaten, in plaats van als (toch weer) redder voor hen te willen spreken. Daardoor voelt deze song ondanks de positieve intenties na meerdere luisterbeurten toch aan als ‘net niet’.

Het titelnummer Mr. Morale heeft een lekker onheilspellende beat die het nummer draagt. Tekstueel blijf ik weer op mijn honger zitten: Kendrick stelt nogmaals in alle nederigheid dat hij een halfgod is en dat hij zichzelf ziet als iemand die de mensen rond hem moet helpen ‘genezen’ van cyclussen van generationeel trauma (misbruikten die zelf misbruiken), ook al gaf hij een paar nummers eerder aan dat hij zichzelf niet als redder ziet. Wat is het nu? In de outro rol ik ook met de ogen als we naar Eckhart Tolle moeten luisteren die vertelt over “pain bodies”, een theorie met nul wetenschappelijke onderbouw over negatieve energievelden die zich voeden op ongeluk en onze lichamen kunnen overnemen (ja, serieus, Kendrick gelooft hier blijkbaar in).

Mother | Sober is één van de weinige nummers op dit album waar ik de lyrische klasse van de ‘oude’ Kendrick zie terugkomen. Muzikaal krijg ik hierbij vibes van Sing About Me, I’m Dying of Thirst, ook al is het hier soberder (pun not intended) aangekleed. Sfeervolle bijdrage van Portishead’s Beth Gibbons op het refrein. Kendrick schept een beeldend verhaal over misbruik en hoe het hem en mensen rondom hem heeft beïnvloed: zijn moeder, die seksueel misbruikt werd en dat voor hem verborgen hield; zijn leeftijdsgenoten, die hun littekens verbergen met kettingen en tattoos; en hijzelf, die ervoor koos om overspel te plegen in plaats van trauma’s uit zijn eigen jeugd openlijk aan te kaarten in de relatie met de liefde van zijn leven.

Hier komt de ontknoping wel hard binnen: Kendrick verklaart met geheven, lichtjes wanhopige, stem dat de generationele cyclus van trauma, pijn en geweld hier moet stoppen. Metaforisch bevrijdt hij iedereen om wie hij geeft, levend of overleden, van de last die op hun geweten drukt. Ja, zelfs de misbruikers, opdat zij zelf kunnen genezen en anderen niet in dezelfde neerwaartse spiraal duwen.

Afsluiter Mirror onderstreept deze boodschap nogmaals, deze keer puur vanuit Kendricks perspectief: hij kiest ervoor om zijn loodzware, zelf opgelegde verplichting als redder van hip-hop en de Afro-Amerikaanse gemeenschap van zich af te werpen en te kiezen voor zichzelf, zijn familie en zijn muziek. Gegeven hoeveel hij zichzelf ophemelt elders op dit album en de moeite die hij lijkt te hebben om zijn ego los te laten, zal ik dat eerst moeten zien voor ik het geloof.

Eindconclusie voor het volledige album: een aantal sterke tracks (United in Grief, Father Time, Mother | Sober) worden afgewisseld met op papier interessante ideeën die niet of niet goed worden waargemaakt in de uitwerking (N95, Auntie Diaries), een nummer dat me actief op de zenuwen werkt met een problematische feature (Silent Hill) en voor de rest vooral heel veel nummers die ik over een paar weken waarschijnlijk alweer helemaal vergeten ben. De eerste plaat kan er nog mee door, maar de tweede is voor mij - op een paar duidelijke uitzonderingen na - gewoon zwak. Een heel teleurstellend resultaat na een half decennium wachten.

Vooral ook opvallend is dat de inspiratie en motivatie er grotendeels uit lijken te zijn bij de beste man. Als hij het heilige vuur niet meer terug kan vinden, heb ik eerlijk gezegd liever dat hij de microfoon ophangt en zich met andere projecten (zoals zijn platenlabel) gaat bezig houden, want nog meer albums in deze stijl zullen zijn muzikale nalatenschap meer kwaad dan goed doen.

Die coverfoto met intieme inkijk ten huize Lamar. Dubieus. Geen onverdeeld sereen familiemoment, allerminst. Dochterlief heeft hij in de armen, intussen geeft ex-vriendin Whitney Alford de pasgeboren zoon de borst op bed of wiegt en gedoornenkroonde Kendrick Lamar, die kijkt achterdochtig richting de 'sharks' buiten, naar de bedreigingen, de vijanden, met het pistool achter de broeksriem...

Kendrick Lamar presteerde het al eerder, die confronterende full-openheid, over zichzelf, over zijn twijfels en onzekerheden. Was hiermee op zijn vorige platen al de fenomenale woordenkunstenaar-singersongwriter geworden die de al zolang vermaledijde hiphop in 2018, met z'n weer meesterlijke 'DAMN', zelfs de Pulitzerprijs voor Muziek bezorgde. Terechte gebeurtenis zonder meer, Lamar, nu ook de Bob Dylan geworden van de rappers. En op deze 'Mr. Morale & the Big Steppers' doet hij het weer, gebruikt hij zijn kunst als zuiveringsritus voor zijn ooit begane ondeugden. Van Lamar weten we al lang hoe breed hij de wereld deelgenoot kan maken van zijn aandoenlijke kijk op politiek, vooral het Afro-Amerikaanse leven om hem heen in de suburbs van Los Angeles en de morele dilemma's van de daar in armoede en tussen bendegeweld levende jeugd en gezinnen. Het komt ook hier weer royaal aan bod. Heeft deze keer overigens zo maar even vijf jaar de tijd moeten nemen - 1855 dagen kruiptijd, mét writersblock! - om zijn observatietalent op zijn eigenste emotionele leefwereld te richten, even hevig te roeren in zijn innerlijke poel van onrust, zich af te vragen in welke donkere hoekjes er nog vergeten traumapijnen achterblijven en er vervolgens, o wonder, hulpverlening te laten over gaan. Deze plaat, met al zijn blootweg geëtaleerde gebreken, wordt deze keer de kroniek van zijn therapie. De tijd lijkt gekomen voor de man in scherven om alles, zijn eigen onvolkomen zelve, hoe provocerend, ongenuanceerd en tegenstrijdig ook, eruit te laten gulpen in een opwindend, controversieel en introspectief verhaal. Het gaat helemaal in de diepte en het vertelt ons over zijn persoonlijke, ooit tot trauma's verworden pijnen.

Hij geeft zijn biecht de naam 'Mr. Morale & the Big Steppers'. In zijn spiegel ziet hij volop de contradicties tussen de moraalridder en 'the big steppa', de godfather die zo gewild alles in het duister gedaan krijgt, al bescheiden helpend zelfbewust steeds succesvoller wordt, de wereldverbeteraar, de halfgod die zich vaak ook beter dan zijn collega-rappers acht. Hij doet het met de steun en participatie van zijn familie. Gaat daarbij het ongemakkelijke niet uit de weg. Reveleert uitspraken en onthult, tegelijk goed wetende dat ieder windje van de man nadien ook wordt bestudeerd, geanalyseerd, dat elke van zijn acties op zijn actuele deugdelijkheid wordt getaxeerd en uiteindelijk zelfs op verschillende manieren uitgelegd. Maar hij relativeert toch het aureool dat rond hem hangt, deconstrueert zichzelf, doet zelfs een stap terug.

De plaat is dus ondanks zijn toetsen van levenslust en positiviteit allesbehalve een snelle hap. Vaak is ze genant, al die bedoelde of onbedoelde bijtende openheid over zijn eigen lelijkheid en onvolmaaktheid. Net als de maskers die neergaan (song 'N95')! Het wordt daarenboven soms minstens weinig subtiel, (te) stekelig, aanmatigend zelfs gebracht door een man die door zijn vroegere fracturen en lidtekens zelf emotioneel gehandicapt is geworden. Het lijmwerk om de brokstukkenpuzzle weer aanvaardbaar samen te zetten kan nog niet af zijn. Waarom anders blijft hij bij wijlen zo verwarrend. Zeker stevig voer dus voor de analisten, deze Lamar, 18 vette kluifjes voor z'n headshrinks. Hier wordt ongeremd zo veel verteld dat het vaak onontwarbaar complex wordt.

De vooral ingetogen, ingehouden hiphop waarmee hij dit alles levert bevat misschien ook veel minder aantrekkelijke hooks dan voorheen. De beats zijn rusteloos. Maar Lamar gaat, geruggesteund door zijn creatieve, geniale producers en gasten als Beth Gibbons, Summer Walker en Sampha, muzikaal op zoek naar zowat alles wat die verbijsterende op zijn ademhaling stromende lyrics kan versterken. En het loont. Veel schitterende klassieke, orkestrale begeleiding, waaronder heel veel stemmig en zacht piano-minimalisme, jazz, pop, disco, funk, soul, gospel, underground-elektronica en eenmaal zelfs de lyrics volledig ingebed in een ongehoord geacteerd hoorspel ('We Cry Together'). En...dat voortdurend opduikend tapdansen, rondom de brij. Ondanks die diversiteit lopen de songs toch als in één vloeiende beweging in elkaar over.

Om dit diepgravend epos van Lamar zowel literair als muzikaal op zijn waarde te schatten, zullen zelfs veel woorden nog te kort schieten. Maar ook een nog beperkte diagonale vlucht over zijn raadselachtig spiegelende dubbelplaat releveert dat elk nummer zijn janboel is van één lange therapiesessie.

'Stel je open, vertel de waarheid over je laatste vijf jaar', smeekt zijn stille kracht-vriendin-vertelster Whitney in de a-capella-ouverture 'United in Grief'. Wat volgt in de song met zijn gejaagde treinbeats is een voorbode van al die gelaagde gedachtenspinsels van de man, zee van complexe beslommeringen die bij hem sedert z'n jeugd oprispen. Lamar begint bijgevolg somber en getormenteerd. Suïcidale gedachten waren hem vroeger ook al niet vreemd. Hij ging laatst door een moeilijke tijd in die periode van 1855 dagen sedert 'DAMN'. In zijn gearriveerd leventje heeft hij zich net als de anderen in ontmenselijkend materialisme verloren, maar hij heeft in zich toch evengoed hetzelfde basale gemis en verdriet van velen. Hij rouwt anders. Net zoals de songtitel 'United In Grief'... dat rouwen, daarmee moeten we leren omgaan, dat moeten we samen doen.

'Mr. Morale & the Big Steppers', 18 songs dus als een splinterbom vol Life of Lamar. Neem nu alleen al 'United in Grief', wat een rijkdom altijd in één song!
'United in Grief' dus. De weg naar het vinden van gemoedsrust. Over bitches in minirok en de reactie daarop van getraumatiseerde mannen. Door ontrouw terecht ontzet uitschietende helse vrouwen die zelfs eerder agressie terugkrijgen in plaats van begrip. Over het schimmige schuldspel van ooit in duisternis zelfs bij gruwelijke zaken (gangbangs?) betrokken familieleden en vrienden. Over machtswellust van Amerikaanse presidenten. Over samen beter worden door eerst de eenheid te deconstrueren. Over het camoufleren van angst in gouden kettingen. Over het zoeken van therapie. Over bevrijd nadenken over overtuigingen en opgaan in spiritualiteit. Over het onvoldaan terugkijken op het verspreiden van zijn gedachtengoed als educatief lesmateriaal. Over de angstvallige hoop dat therapie en introspectie hem toch wel de volledige duidelijkheid zullen geven. Over bezig zijn met muziek en het tegelijk daarbij verwaarlozen van je geestelijke gezondheid. De angst voor de wereld en al zijn onrechtvaardigheden. Het worstelend wakker worden met weer nieuwe vragen voor die therapeut. Rijk en beroemd zijn en toch even racistisch aangepakt worden door de politie. Hoe je weelde en rijkdom vergaart. Over doneren aan zijn oude school. Een oproep voor een juister, rechtvaardiger internetgebruik. Over de eerste schroom om nieuwe weelde te tonen, de Rolex, zwembaden, auto's. Aankoop van wapens. Een Porche die koop je toch contant. Flitsende aankopen zijn maar compensatie van emotioneel gemis. Over zijn ontmoeting met de schitterende 'Green-Eyes', katholieke fan, even getraumatiseerd als hij, het bezwijken voor de lust en het beider ontsnappen in seks. De moord op vriend Chad Keaton.

'N95' is een conventionele hiphopsong met neef Baby Keem. Lamar zweeft in de clip van de song rond als een Christus aan het kruis. De hang naar materialisme is veel meer dan copycat-gedrag. Verminder je lijstje aan overbodige zaken. Vanaf nu neen aan de geldverspilling aan zinloze luxe. Dan ook die verdwazing door het wifi-gebruik en vervreemding daardoor van de werkelijkheid. 'N95' is een corona-gezichtsmasker. Laat nu toch ook maar eens alle oppervlakkigheid en façades vallen. Het maskeert maar eigen lelijkheid en onechtheid. De wereld kende hevige paniek onder corona, met z'n beurscrash van 2020, z'n daklozen en z'n rijken die nog rijker werden. Wacht die wereld dan op religie en maatschappelijke verandering, het zal niet veel uitmaken, Lamar heeft teveel pijn gezien.

'Worldwide Steppers', over zijn leven in afzondering na 'Damn' en zijn vaderschap. Tal van zelfkasteidende vertelsels, o.m. over zijn seksverslaving en zijn slapen met blanke vrouwen met van de pot gerukte motieven die vooral niet deugen. Zijn naijver en het afschieten van anderen. De song ook die naar de cover verwijst. "Playin' 'Baby Shark' with my daughter, watchin' for sharks outside at the same time".

'Die Hard', met Blxst en Amanda Reifer, waar de therapie Lamar leert accepteren dat hij zijn verleden moet overwinnen om op zijn best te zijn, ook in zijn liefdesleven. Loslaten en beseffen dat een relatie niet per definitie leeg is en een partner niet per se ontrouw. Met hier bij herhaling de 'Hope you see the God in me'-gedachte, zijn eigen christelijke geïnspireerde zegwijze voor: 'zie naast het duivelse ook eens het goede in mij'. Sluit naadloos aan bij 'Mr Morale', de song.

Schitterende vadersong 'Father Time'. 'Tijd met Vader'/'Vadertje Tijd', song met dubbele betekenis. Met fluwelen Sampha en opvallende strijkers en piano. Vader's afwezigheid of juist zijn kilte, z'n competitiviteit, zijn altijd verborgen gevoelens, wijdverbreid vernijnig machismo, in welke mate zal dit zijn weerslag hebben op zijn eigen vaderschap? Dergelijke vaderissues leiden niet onlogisch juist ook vaak tot de bendecultuur onder zwarte jongeren. Die ketens moeten worden doorbroken! Gaat hijzelf daarvoor op aanraden van Whitney te rade bij Eckhart Tolle, spiritueel leraar wiens naam nog opduikt.

Op loslopende pianonoten leidt vriend Kodak Black 'Rich [Interlude]'-'Rich Spirit' in. Verhaalt hoe hij met horten en stoten in zijn opgang als rapper slaagde. De man lijkt nog niet in staat om zijn verleden juist onder ogen te zien. Een performance van een wegens seksueel geweld fel gecontesteerde Kodak Black leidde dan ook tot een controverse waarover de laatste inkt nog niet is geschreven. Verwijt bij uitstek: is dit niet Lamar's eigenste voorbeeld van 'cancel culture'? Dan nog is Black maar een van de zovele foute vrienden uit zijn woelige verleden en had ook dit ongetwijfeld de nodige stressuitlopers tot in zijn therapie.

Na de Florence-sample uit 'June', wordt, onder de chill klinkende toetsen van de jazzpiano, al rappend 'We Cry Together', opgezet, een subliem rollenspel met zo levensecht lijkende emoties dat je het haast niet meer houdt. Lamar gaat samen met actrice Taylour Paige dieper dan op het bot, raast door de hoogten en dalen van een relatie. Wie doet het hen na? Effectief eringeramde, mooiste pleidooisong voor de waarde van door zovelen in de zwarte gemeenschap verguisde hulpverlening in een giftige relationele context.

Weelderige synths en zware drums op het zomerse 'Purple Hearts' dan. Summer Walker en superbe Ghostface Killah zingen mee over liefde, spiritualteit en drugs. 'Purple Hearts', is het de militaire onderscheiding voor de doden en gekwetsten? Of hint het eerder naar die 'paarse drank', drug met zijn gevaarlijke afloop bij verslaafden?

Muzikale hoogvlieger 'Count Me Out', weer de hemelse a capella van de opener en koorzang. Over de wederopstanding van nieuwe generaties op de puinhoop van fouten van de (voor)ouders. Nu moet je eindelijk van jezelf leren houden en dan zo proberen te overleven. Lamar stapt uit de therapie met het gevoel dat hij zich meer zal openstellen in zijn relaties. Op het einde wil hij zijn verantwoordelijkheden (leren) onder ogen zien ondanks al zijn imperfecties.

Het intieme, gevoelig orkestraal opgebouwde pianolied 'Crown', de doornenkroonsong van de Lamar op de cover. De man met z'n normaal lijkend leven, met zijn nochtans zwaar conflictueuze binnenkant, wil zich wel uitsloven in het opnemen van z'n leidersrol, maar benadrukt 51 maal (!) dat hij het niet iedereen naar de zin zal kunnen maken. Prachtige song, tout court.

'Silent Hill', met nogmaals Kodak Black die rapt over zijn geld, problemen en nepvriendschappen. Trapsong ook over de 'stilte' uit de titel, stilte als therapeutisch middel. Wees stil, ik ben gestresst! Kendrick Lamar, 'protecting his soul in the valley of silence'.

'Savior [Interlude], weer ingeleid door spiritueel influencer voor zelhulp Eckhart Tolle. Baby Keem krijgt een fraaie klassieke viool mee, terwijl hij het heeft over zijn opgroeien in problemen en zijn recente overwinningservaringen.

'Savior' met Sam Dew en Baby Keem. Er is geen hedendaagse Messias. Lamar, zoals nog anderen superchristelijk, werpt niettemin massa's vragen op die je in de kerk absoluut niet hoort te stellen. Het nummer met de mooie beat wil aanzetten tot een denkproces. Naast uitweidingen over raciale kwesties, corona, politieke correctheid en zijn eigen troubles geeft Lamar als boodschap voor de loshangende samenleving ook mee dat publieke figuren als hij ook maar gewone mensen zijn. Zelfs 'nachtmerrie Vladimir Poetin' krijgt er zijn persoonlijke vermelding als oorlogsstoker, tegelijk met de (relativerende?) bedenking dat het mensdom, het individu in se ook zo vaak oorlogszuchtig is waar het gewoon neemt van anderen, doden en gewonden ten spijt.

Het in de zwarte mannenwereld gedurfde, liefdevolle transgenderverhaal 'Auntie Diaries', over het taboe, dito de transfobie in familie en zwarte gemeenschap, inclusief bij Lamar zelf, over het (on)begrip voor tante die nonkel is geworden en de geslachtsveranderde 'Demetrius die nu Mary-Ann heet'. Net zoals hij, tot zijn spijt achteraf, aangaand het n****-word al eens ferme controverse uitlokte, doet hij dit spijtig genoeg nu weer in verband met het recht tot gebruik van het denigrerende 'flikker'-woord. Duurt dus wel nog even voor Kendrick zich echt de begeerde bondgenoot van de lgbtq+-gemeenschap mag noemen.

'Mr. Morale', met Tanna Leone en Sam Dew, begint met zijn spijt over het feit dat hij een blanke vrouw ooit op een optreden verbood het n****-word te gebruiken (zie einde van 'Auntie Diaries'). Hij heeft het opnieuw over zijn seksverslaving, zijn ontrouw en het hebben daarbij van wel 'drieduizend vrouwen'. Nu hij in z'n 'ontgiftingstherapie' leerde tegen z'n demonen te vechten, hoopt hij dat de buitenwereld nu ook wat meer het goede, 'de (half)god' in hem zal opmerken. Al geeft hij toe dat het aanhouden van een open geest persoonlijk ongewild ook tot absorptie van negatieve invloeden kan leiden.

Het fraaie, kwetsbare, sombere 'Mother I Sober', met een prachtig gepijnigd klinkende Beth Gibbons, over het misbruik van zijn moeder die hij als vijfjarige niet kon beschermen en haar angst dat haar zoon dit ook zal overkomen. Dit trauma is bij Lamar ook de aanleiding tot zijn seksverslaving en ontrouw. Het weerspiegelt scherp een realiteit van een leefomgeving met een toxische sekscultuur die veel zwarte kinderen geen veiligheid biedt. Die realiteit en 'generatievloek' wil een zelf onvolkomen Lamar afkappen. Andermaal supersterk om het in deze context zo aan te raken.

'Mirror'. Lamar verontschuldigt zich met een veelvoudig "I choose Me, I'm sorry" voor zijn 1855 dagen afwezigheid. Hij was in zijn therapie bezig met zijn persoonlijk groei. De altijd goedbedoelende Lamar breekt los uit alle 'Crown'-verwachtingen. Het alternatief: tracht vooral zelf actief aan een oplossing te werken in plaats van vast te klampen aan de strohalmen.

Terugblikkend, is dit album van Kendrick Lamar misschien minder ook het muzikale juweeltje van voorheen, zijn vrienden-producers en zijn gasten verdienen toch een grote pluim voor de muzikale bravoure, ze houden zijn eer zeer hoog. Daartegenover staat het ook mijlenver af van elke clichéplaat vol verplicht spotgoedkope woordenvulling. Integendeel, dit 'Mr. Morale & the Big Steppers' is literair gesproken zijn opus maximus geworden, over de evolutie van een man verwikkeld in z'n wespennesten. 't Vergt heel wat tijd om je erin in te leven, wat van de wirwar te doorgronden, maar het is ontegensprekelijk de moeite overwaard. Blijft daarbij uiteindelijk toch de vraag: is Kendrick Lamar veranderd? Is hij een sterfelijke man geworden? Is zijn plaat af of is het een work in progress? Staat hij op een kruispunt van wegen? Het antwoord laten we nog in het midden. In alle geval lijkt hij op 'Mr. Morale & the Big Steppers' geheel authentiek en te goeder trouw. Wat hij zeker nergens lijkt te willen is: slachtoffers maken. Door zich bovendien als een der invloedrijkste influencers in een dergelijk kwetsbaar en warrig zelfonderzoek te etaleren, biedt hij ongetwijfeld houvast en perspectief aan velen onder zijn miljoenen adepten. Zijn biecht zal niet alleen levens van even gekwetste individuen als hijzelf ten goede herrichten, hij zal er sowieso ook letterlijk levens mee redden. En dit maakt een dubbelplaat als deze dubbel zo groots.
Well, perfectly done again, OK Lama !

Het heeft even geduurd voordat ik eraan toe kwam om wat over Mr. Morale & The Big Steppers te schrijven, maar dat wil niet zeggen dat de plaat me niet bezig heeft gehouden. Een van de dingen waar ik het meest over na heb gedacht is waarom deze plaat me tegenvalt. Om even het bekende cliché uit de kast te halen: een mindere plaat van Kendrick Lamar is nog altijd een plaat waar veel andere rappers alleen maar jaloers op mogen zijn. Jammer dan dat hij geen andere rapper is, maar K-Dot zelve en dan ligt de lat wel heel erg hoog.

Er zijn een paar oppervlakkigere dingen die me dwarszitten. Die zelfhulpboekclichés en de samples van zijn vrouw en kinderen zijn wel enorm zoetsappig; net zo moralistisch als het zwartwitte moralisme waar Lamar zich tegen uitspreekt. Draaideurcrimineel Kodak Black uitnodigen past weliswaar in het albumconcept, maar is uiteindelijk nogal een dick move en dat brengt me misschien wel bij mijn op één na voornaamste kritiekpunt: ik heb te vaak het gevoel dat ik naar een Kanye West-project luister met Cornrow Kenny op de vocalen. Dan gaat het me om die rommelige vibe – tegen het outsider-art-achtige aan – onder het mom van een eerlijk inkijkje in een getroebleerde geest en allemaal van dat soort clichés. Neerslachtige beat, gekwelde tekst, na een paar verses er een strijkkwartje onder knallen en klaar is Kees. Op zich val ik daar wel voor, maar dat blijft niet heel lang leuk.

Het grootste kritiekpunt hangt samen met die Ye-achtige vibe: het is zo’n verdomd onevenwichtige plaat. Van iemand die zulke hoogstaande, evenwichtige albums heeft gemaakt (hoewel ook To Pimp a Butterfly zijn rommelige kantjes had), is die schommelende kwaliteit moeilijk te verteren. Dat intro van ‘Savior’ emmert te lang door; ‘Rich Spirit’ is te navelstaarderig; ‘Die Hard’ en ‘Mirror’ zijn te gemakzuchtige nummers die ondanks de conflicterende gevoelens die eruit spreken, wel erg gevaarlijk tegen heppiedepeppie-poprap aanschurken.

Daar staan absoluut briljante nummers tegenover, van vertrouwd Lamar-niveau, maar die zijn deze keer behoorlijk in de minderheid. ‘United in Grief’ en ‘We Cry Together’ zijn heel sterk, maar vooral ‘Mother I Sober’ en ‘Auntie Diaries’ springen eruit. Die twee nummers laten de Lamar horen die ik ontzettend bewonder: gelaagde teksten, zonder hapklare boodschappen, waar je dagen over na kunt denken. Bovendien voegt hij echt belangrijke thema’s – seksueel misbruik en homo- en transfobie, ook specifiek binnen de zwarte gemeenschap – toe aan zijn vaste onderwerpen. Daarmee diept hij zijn thematiek echt verder uit.

Dat brengt me weer bij een laatste punt dat me dwarszit: Kung-Fu Kenny doet deze keer nauwelijks iets nieuws. Hij wil heel Mr. Morale & The Big Steppers ophangen aan een therapeutische sessie in muziekvorm, maar zijn vorige albums waren ook al lange biechten. Zijn gecompliceerde relatie tot God, tot zijn publiek, tot de media, tot zichzelf: hij heeft het er allang over gehad. Dat hij nu zijn eigen gezin heeft, dat is inderdaad nieuw, maar thematisch legt dat te weinig gewicht in de schaal om van een echt grote vernieuwing te spreken. Al met al bewijst deze plaat helaas waar ik al een beetje bang voor was, maar waarvan ik heel goed wist dat het er een keer van moest komen: een Kendrick Lamar-album dat niet wederom ijzersterk of zelfs ronduit briljant is, maar al met al gewoonweg best goed. Ik weet dat hij niet mijn redder is, maar ik had stiekem toch meer van hem verwacht.

Heb Kendrick's optreden gezien in Keulen in de Lanxess arena (zeer fijne locatie trouwens). Helemaal eens met -marco-. Ik vond het album al zeer goed, maar vond de live performances van deze tracks ook nog zeer veel toevoegen. Het klopt wel dat het publiek meer los ging bij oude nummers (al hakte bijvoorbeeld N95 er toch ook aardig in), maar dat is een wel zeer veel voorkomend fenomeen (vaak ook omdat de nieuwe nummers minder gekend zijn bij velen).

Het enige moment dat ik het gevoel had dat de flow uit het concert ging was de medley-stijl ergens halverwege waar er slechts stukken werden gespeeld van m.A.A.d city, King Kunta, DNA, etc. Vooral m.A.A.d city halverwege afbreken is natuurlijk absoluut not done.

Maar verder echt een zeer sterk concert hoor. Hulde. Hoogtepunten qua totaalperformance (en daar komen de snippet-stukjes alvast niet voor in aanmerking) waren voor mezelf N95, Humble, Alright, Money Trees, Bitch, Don't Kill My Vibe en Mr. Morale.

Bijna elke keer als ik deze plaat opzet denk ik na enkele nummers: moet er niet een halfje bij? Rond Savior/Auntie Diaries (wat een fletse track..) ga ik echter denken: moet er niet een halfje af? Tot en met Silent Hill is dit opnieuw een ijzersterke plaat van Kendrick met stuk van stuk steengoeie tracks, die bovendien door merg en been gaan hier en daar. Daarna wordt het dus helaas rap minder. Een bijna 7 minuten durende track met niemand minder dan Beth Gibbons wekt hoge verwachtingen, alsof Kendrick zich zelf ook realiseerde dat de tweede helft van de plaat nog een opleving nodig had. Helaas is dit nummer welbeschouwd ook weinig bijzonder of interessant. Er had gewoon wat eerder een punt gezet moeten worden op dit ambitieuze album. De vier sterren blijft wel staan, maar het zijn wel vier sterren met een bijsmaakje, want er had meer in gezeten.