The Smile - Cutouts (2024)

Als muzikanten zó in hun kracht staan dat ze in staat zijn om in hun meest creatieve periode iets extra’s toe te voegen, is er iets bijzonders gaande. Bij Radiohead was dit het geval toen Amnesiac binnen een jaar tijd na Kid A volgde. Thom Yorke en Jonny Greenwood herhalen dit nu met hun succesvolle ‘andere band’ The Smile, waar het tweetal met drummer Tom Skinner samenwerkt.

A Light for Attracting Attention, het debuut van The Smile, stond hoog in de toenmalige jaarlijst en het eerder dit jaar verschenen Wall of Eyes eist zeker eind dit jaar ook een plek op. Met het beklemmende traumawerkstuk Bending Hectic overtreft The Smile de eerdere singles. Ruim 8 minuten aan onderhuidse spanning die naar een explosieve climax toewerkt. Cutouts komt in dezelfde periode als Wall Of Eyes tot stand, is ook gedeeltelijk in de heilige Abbey Road Studio opgenomen, waar The London Contemporary Orchestra aanschoof om die muur aan geluid nog dikker te accentueren.

Dat het gezelschap in hun vrije tijd, ik kan het niet anders verwoorden, zich in het schrijven van filmmuziek verdiept, komt bij het schitterende Foreign Spies wel overduidelijk naar voren. Hier drukken schelle keyboardpartijen hun stempel op de sound, ze laten de track heerlijk in de experimentele fase aarden. Hier is het mediterende spanningsveld genoeg. Foreign Spies is vintage seventies toetsenwerk, met een verkennende bas die er vrolijk doorheen huppelt. De vreemdeling die op verkenningstocht gaat en in een zelfdestructieve wereld belandt. Het bevat elementen van het speciaal voor de BBC gearrangeerde Horror Vacui, een breed uitgemeten orkestraal epos waar Jonny Greenwood een donkere kant van zichzelf belicht. Foreign Spies is de vertaling van klassiek naar pop, al is pop hierbij wel een heel breed begrip.

Het startpunt van Zero Sum ligt in de digitalisering van onze gegevens. Qua stijl en invalshoek verwijst deze elektro funker naar het fameuze OK Computer. Big Brother in de Windows 95 gedaante. Vintage eighties new wave volgens de principes van Thom Yorke en Jonny Greenwood. Tom Skinner pakt fascinerend door met Afrikaanse ritmes. Zero Sum is sexy dansbaar, aanstekelijk en bijna een heuse popsong. Ook hier verkeert Jonny Greenwood in topvorm. Met zijn buitenaardse gitaarloopings voegt hij met bravoure weer iets extra’s toe, sterker nog, hij verfijnt het eerder aangegeven Kid A en Amnesiac werk. Alsof die twee kunstwerken door architecten van een nieuwe verflaag worden voorzien. Verwijt ik Thom Yorke dat zijn aandeel op de eerste twee The Smile platen te dominant is, hier trekt Jonny Greenwood dat eventjes recht.

We maakten al eerder kennis met Don’t Get Me Started. Thom Yorke als overkoepelende krachtbron, die de swing van Jonny Greenwood langzaam in beweging zet. Toch moet hij hier in Tom Skinner zijn meerdere erkennen, hij is de katalysator, de voedende brandstof, de intercity die de locomotief als het ware voorbij draaft. Zonder zijn ritmische experimenteerdrift zou het jazzy Don’t Get Me Started ergens in het luchtledige blijven hangen. Gedirigeerde pianotoetsen remmen het stuurloze samenspel tussen drum en gitaar bij Eyes & Mouth af. Een track waar ze al vanaf de wereldwijde kennismaking van The Smile aan sleutelen en waarmee ze hun eerste spraakmakende concert in Magazine te Londen mee afsloten. Blijkbaar voldeed deze uitvoering nog niet aan de wensen en brengen ze het nummer nu tot alle tevredenheid uit.

Bij de dromerige psychedelische jaren negentig interactie van Instant Psalm ervaar je die unieke live ervaring, waar een jamsessie tot een gestructureerd geheel samenvloeit. Hier vormt het trio een herhalende soepelheid waar The London Contemporary Orchestra met gemak overheen schildert, de leegte in vervoering brengt en er een driedimensionale eenheid van maakt. Dit biedt het vermogen om als luisteraar in de track te kruipen. Juist deze toevoeging geeft het kleur en vooral een warmte die eerder bij Radiohead met fragmentarische geluidseffecten werd benadrukt. Juist die echtheid aan instrumentatie maakt er een puur geheel van. Ik ben wel nieuwsgierig hoe ze dit live omzetten. Niet geheel The Smile eigen, maar ook overduidelijk door een band als Elbow beïnvloed.

De exotische Colours Fly sabeldans tango vaart als een spookschip recht op zijn doel af. Het trotseert de golven in een barre tocht waar saxofonist Robert Stillman er een Blackstar twist aangeeft. Het is hierdoor een onbewust eerbetoon aan die allerlaatste David Bowie meesterzet, voor hij ons in verwarring en verdriet achterliet. Colours Fly schuurt, piept als een oliearm gevaarte. Laat deze gastartiest zich in het vervolg definitief bij het The Smile gezelschap voegen, hij is van onschatbare (meer-)waarde. De kosmische ambient van No Words is alles behalve een instrumentaal tussenstuk. Ook hier die angst en onvrede, hulpeloos toekijken naar een zelfdestructieve planeet. Thom Yorke laat zijn persoonlijke problemen los en richt zich op de maatschappij. Misschien vreemd, maar hierdoor wekt hij dus de indruk dat hijzelf lekker in zijn veld zit. De krautrockwalmen zijn niet ver weg, samen met de rondspokende echo’s in de tweede stem geven ze het een berustend retro tintje, alsof het aardse geweten over de schouder meekijkt.

Door de aanwezigheid van The London Contemporary Orchestra en de nachtkroeg piano valt het verstillende Tiptoe zowat onder illustratieve triphop te catalogiseren. Dat Thom Yorke een groot liefhebber van dit subgenre is, bleek al eerder toen hij zijn medewerking aan het elektronische UNKLE verleende. Hier is het echter de zwakke broeder tussen de sterke overmacht van het overige negental. Het mist de emotionele beladenheid, de nervositeit. Thom Yorke in de gedaante van musicalster, bijna tegen perfectie aanleunend. Juist die aspecten worden hier zo gemist, terwijl zij juist die de onvoorspelbare grimmige dwarsheid van de geluidscollage-kunstenaars normaal zo kenmerken.

Het broeierige The Slip blijft een beetje in die triphop hoek hangen, alleen klopt het hier wel allemaal. The Slip is een panische kijk op het verval van de aarde, de teloorgang van een wereldrijk. Het is een knock-out, de genadeslag, waar het smerige Jonny Greenwood rockgitaarspel het beste in Thom Yorke oproept. Voor mij de eerste keer dat ik The Smile aan The Bends van Radiohead kan linken, het bevat flarden Just, samen met Zero Sum ligt de The Slip crossover funkrock dicht bij een standaard rocksong, al kan je in het geval van The Smile nooit van standaard spreken.

Het traditionele bijna akoestische Bodies Laughing leunt op een klassieke basis en geeft weer een nieuw stukje veelzijdigheid van The Smile bloot. Het idee ontstond al tijdens de opnamen van In Rainbows, maar bleef vervolgens lang op de plank liggen. Ze verraden hiermee de oorspronkelijke opzet van de song en hoe deze zich verder ontwikkelt. Cutouts wekt de indruk dat ze veel meer de complexiteit vermijden en dus dichter bij de basis blijven. Songs in wording die in hun kaalheid al genoeg zeggingskracht hebben. Soms zit het zelfs ergens tussen The Bends en OK Computer in. Voor de eerste keer sinds tijden geloof ik dat een Radiohead reünie de logische vervolgstap zal zijn. Cutouts heeft met vlagen de magie van de twee voorgaande platen en is vooral een zeer geslaagde aanvulling, een kanttekening die dieper in het opnameproces duikt.

The Smile - Cutouts | Alternative | Written in Music - writteninmusic.com

A Light for Attracting Attention en Wall of Eyes bleek te bewijzen dat The Smile niet zomaar een projectje was. Deze albums deden niet onder voor Radiohead wat mij betreft.

We worden verwend, want album nummer drie is na negen maanden al een feit in de vorm van Cutouts.

Waar ik bij de twee voorgangers gelijk laaiend enthousiast was, daar vrees ik dat dit album toch iets minder makkelijk valt bij mij.
Jazeker, het is spannend en uitdagend en zeker ook herkenbaar. Mooie orkestrale inkleuring hier en daar, en toch deden de vorige albums me meer. Uiteraard kan het nog komen. Maar dan wil ik toch aanhaken bij een eerdere opmerking van mijn kant bij Wall of Eyes:


Groots wil ik The Smile nog steeds noemen, maar Cutouts slaat nu wel heel erg door naar muziek voor het hoofd, mijn hart slaat iets minder op hol deze keer. Fraai?! Jazeker, maar die dikke 4,5* zoals bij de vorige twee deel ik nu zeker (nog) niet uit.

The Smile zakt langzaam onderuit in niveau en klinkt soms wat gezapig en saai. Gelukkig had ik bij de eerste twee nummers sterke koffie bij de hand, anders was ik zo weer in slaap gevallen. Daarna volgt gelukkig soms wat meer originaliteit, dynamiek en/of schoonheid. Maar het hoge niveau van hun debuutalbum wordt zelden gehaald. Ik vind Cutouts zelfs wat minder dan Wall of Eyes, wat mij over het geheel genomen ook al enigszins tegenviel. Helaas.

Ergens hierboven sprak ik al de verwachting uit dat dit derde Smile-album niet alleen hun laatste maar ook hun beste werk zal blijken. Of dat eerste het geval is, zal de tijd moeten uitwijzen. Dat het tweede klopt ben ik zeker wel geneigd te zeggen, al is het wellicht nog veel te vroeg voor zulke uitspraken, met dit album amper een dag uit. Voor mij vormt het ieder geval vanaf het eerste gehoor een prachtige synthese van de eerste twee Smile-albums. ALFAA was heerlijk verslavend, maar (waarschijnlijk door Nigels aanwezigheid, en een paar meegebrachte Radiohead-restjes) net iets teveel 'Radiohead light'. Terwijl The Smile vanaf het allereerste begin live had laten horen echt een zeer onderscheidende dynamiek te hebben, een opzichzelfstaand beestje te zijn. Op WOE kwam dit veel krachtiger naar voren. Als geheel een sterker geheel ook dan ALFAA, al draaide ik hem wel een stuk minder. Daarvoor had het teveel een specifieke sfeer waarvoor ik maar net in de stemming moest zijn, geen album om zomaar op te zetten (wat ook juist als aanbeveling gezien kan worden). Cutouts combineert het eigenzinnige en onderscheidende van WOE met het verslavende contrastrijke van ALFAA, de lucht die die plaat ook te bieden had. Daarnaast hebben ze een paar van hun meest magnifieke nummers (waarvan sommigen al gespeeld vanaf hun allereerste optredens) tot dit vermeende slotstuk bewaard. In elk nummers leidt een onweerstaanbare melodie je zoveel onverwachte kanten op, terwijl het toch nergens in gefreak ontaardt, alles 'klopt' helemaal op een manier die nooit te verzinnen zou zijn (maar dit drietal zomaar uit de mouwen lijkt te schudden) en zal, daar durf ik de klok wel op gelijk te zetten, steeds meer uitgroeien tot muziek die zich met het leven gaat verweven (zoals twee van deze heren al een decennium of drie bij mij flikken). Waanzinnig ook weer hoe de paar eerder uitgebrachte nummers (die ik met moeite elk niet meer dan twee keer los beluisterd had) zoveel rijker klinken in de albumcontext. Dat viel te verwachten, is bijna altijd zo, maar toch, wát een verschil. De opbouw van zo'n plaat vol contrasten - van spooky naar funky, van ijzingwekkend naar warmbloedig, van bevreemdend naar ontroerend; en altijd als een rode draad het samenspel dat wonderlijk genoeg steeds zo complex en simpel ineen kan zijn - blijft een delicate toverkunst die deze heren dan ook als geen ander verstaan.

Covid-times 2020. Met de verrassende transformatie van Radiohead tot de supergroep The Smile, bleek onmiddellijk dat ook dit nieuwe trio - een bevrijde Thom Yorke en Jonny Greenwood, samen met de jonge jazzman Tom Skinner van Sons of Kemet - weer op een groeiende vulkaan van creativiteit was aanbeland. Op korte tijd spuwde hun krater al de twee meesterwerken 'A Light for Attracting Attention' en 'Wall of Eyes' de ether in. Het veelvuldig en met veel fun experimenteren van drie overgetalenteerden met uiteenlopende muzikale interesses, het smeedde stevige banden en evenwicht en het zette de discussie 'gelegenheidsband' versus Radiohead alvast probleemloos opzij als 'niet aan de orde'. Nu, pas enkele maanden na 'Walls of Eyes' komt ook 'Cutouts' eruitgestuwd, met songs waarvan de meeste weliswaar live al lang het levenslicht zagen tijdens het sessiën en touren voor de eerdere albums, maar die toen gewoon nog niet waren opgenomen. Onder het toeziend oog van producer Sam Petts Davies werden de tien ervan die instinctmatig bij elkaar pasten nu samengelegd en in Jonny Greenwood's studio en Abbey Road van hun finishing touch voorzien.

Naast input van jazz-improvisatie bevat 'Cutouts' opvallend meer dan voorheen synths en electronica. Dit laatste wordt in de briljante opener, met Skinner zelfs gewoon helemaal op de bank, bijna als een statement duidelijk. Die fantastische dromerige single 'Foreign Spies', waarin, helemaal wegzwevend in zijn etherische Vangelis-universum van synths, Yorke's hemelse falset werkelijk een schitterende entrée mag maken. Zingt hij daar nu werkelijk over een mooie wereld of is het eerder over de paranoia alsof al die schoonheid dreigt te worden ingepalmd? In alle geval, wat grijpt die Yorke je hier toch weer bij het nekvel met zijn stem. Maar het weze duidelijk, Greenwood heeft een even groot aandeel in de song, het is een klassieke compositie van hem, 'Horror Vacui' uit 2019, die er het uitgangspunt van vormde. Sowieso, wat een schitterend voorbeeld van artistieke samenwerking is het geworden en we zijn nog maar aan song één.

Want net zo'n prachtige klepper is 'Instant Psalm'. Die walmt met veel Radiohead-allures traag voorbij in een zalig bedwelmende psychedelische roes vol strijkers. "We overflow in a hurricane...", het begin van Yorke's bespiegelingen over steeds krachtiger orkanen, over leegte, eenzaamheid en authenticiteit. Een geheel goedaardige rocktrip volledig opgetrokken in Oosters aandoend instrumentarium, met Skinner feilloos meewandelend in zijn drumlijn. Het lijkt zowaar 'Sergeant Pepper' wel.

Die haastige improvisatie van adhd-gitaar en dito strakke percussie waarmee de ook al uitmuntende single 'Zero Sum' aftrapt, die staccatozang...! Is hier dan soms dEUS aan het jammen? Het wordt een op en top door Skinner geïnspireerde Son of Kemet-song, waarop Greenwood zijn allerbeste riffing loslaat. Hectisch, dynamisch en volspeed, compleet met diepe sax, trekt 'Zero Sum' helemaal de straat op. Met weer een volkritische boodschap over kapitalisme en de haves en de have-nots, over de almachtige superrijken die blind geloven dat geld en technologie ('Windows 95') de klimaatcrisis wel zullen oplossen.

Het aangrijpende 'Colours Fly' is met zijn geagiteerd flitsende marspercussie, zijn oriëntaalse gitaren en orkestraties daaropvolgend weer zo volritmisch en trippy als wat. Met een mooie hoofdrol ook voor de sierlijke basklarinet van Robert Stillman. De onstopbaar opstijgende chaos en de hoge declamaties van een zwalpende Yorke doen de 'Colours Fly'-jam culmineren in één gelukzalige harmonie van samenzang.

Hun eigen live-favoriet, sfeervol en transcenderend, is 'Eyes & Mouth'. Met zijn ongelooflijke, afro-getinte mathrockdrums, repetitief hoogoplopende gitaarnoten, zijn jazzy invallende piano en een Yorke die hier in koorsamenzang met zichzelf improviseert over transformatie. Nog een juweeltje.

Even de riem eraf leggen met 'Don't Get Me Started', die eerste single met zijn opzienbarende animatievideo. Opstarten met spaarzaam cirkelende keyboardpiano en Yorke eindeloos wegechoënd tussen de akkoorden. Dan verhaasten de gedempt inrollende drumroffels het nummer tot het wegdrijft in een wolk van sfeervolle ambient.

Donker pianogetokkel en ineens twee voldramatische vioolnoten die er als een donker overscherend wolkendek filmisch overheen gaan. Vintage Greenwood. Dit is het weirde 'Tiptoe' dat zich traag en loungy het nachtcafé insleept. Wijfelende jazzpiano daar, kwetterende stemmen in een verre duisternis en Yorke's zwevende falset er mooi overheen.

Grandioze single 'The Slip' die neemt heel precies, als het ware in één lange drumsolo, de percussie van Skinner als patroon. Waarna de mannen gedrieën gezwind en groovy op pad trekken. Yorke ontwikkelt iets als een pompende Jamaicaanse basdans op die lekkere jazzdrums en zijn vreemd croonen etaleert zich als een in alle toonaarden spiegelsamenzang. Aan bod zijn hier zijn gekende thema's rond klimaat, dreigende kernoorlog, nucleaire winter en het immer verantwoording ontvluchtend wereldleiderschap. Verderop komen dan, zelfs tot aan de finale noot, zowaar ook meer dan fraaie strepen Radiohead-rockgitaar de song insnijden. Weer een ferme compositie die herhaaldelijk de repeatknop vraagt.

'No Words'. Metalen keyboardaanslagen als ver doordrammende kerkklokken monden uit in een chaotische maalstroom van funky, nerveus achtervolgend bas- en drumwerk. Met zijn drieën katapulteren ze zich de eindeloze kosmos in, helemaal naar die weg van Yorke naar de hel die geplaveid is met goede intenties. De dolle rit van 'No Words' komt uiteindelijk als een afremmende locomotief toch veilig tot stilstand.

De afsluitende single 'Bodies Laughing' begint nog atmosferisch hoog in de sterren. Spaans krassende akoestische snaren rollen dan uit voor een vers deprimerend verhaal van een verheven helder zingende Yorke. Over een moderne wereld zonder empathie en vol inhoudsloos gelach. Een laag meevliegend koortje in treurige oh- oh-oh-modus onderstreept zachte neerslachtigheid. Een song pakkend in al zijn melodieuze rijkdom.

Greenwood had het er in Pitchfork ooit over dat hij met The Smile platen wilde maken die 90 procent zo goed zijn als die van het qua productiviteit supertrage Radiohead, maar die twee keer zo vaak uitkomen. Welnu, wat er ook met het al jaren sluimerende Radiohead gebeurt, met 'Cutouts' illustreren The Smile nu al voor de tweede keer die dubbele waarheid. 'Cutouts' is een volbloed op zich staand werk en allesbehalve het plak- en knipwerk zoals sommigen het uit de plaattitel lijken te moeten afleiden. Hier is een triumviraat van briljante musici aan het werk die elkaar heel ontspannen gevonden hebben in wat intussen zelfs het beste deel van de officieuze trilogie is geworden. Hier een bovenmatig boeiend album dat, boostend in het momentum van de creativiteit en ondanks alle beladen lyriek, ook constant luchtig en vrolijk klinkt. Of The Smile er nu mee balladeert, hyperkinetisch rondstuitert of wat dan ook 'Cutouts' piekt overal in al zijn gelaagde melodieuze schoonheid. In dit stadium kijkt het trio dus absoluut nog niet neer op het eind van zijn latijn. Naar verluidt verloor Yorke er zijn vale grimlach door en zag hij van achter de wolken zelfs al weer een echte 'Smile'. Je dus verder vooral nergens voor haasten, jongens!

Geen twijfel, de beste van the Smile. Superieure bas, drum excelleert en Jonny op gitaar is nog meer op dreef!! Af en toe een strijkertje. Eyes & Mouth is een genot, eindelijk op plaat. Toonsoort Colours fly boeiend. Fijne afwisseling en vakmanschap. Mooie tijden om zoveel muziek van de heren te verkrijgen, prima afsluiter.

Net als bij Wall of Eyes, had ik wat tijd nodig voor dit album. Bij Cutouts zelfs iets langer. Eigenlijk wilde ik eens kritisch zijn. Twee albums in één jaar. Kom op zeg. En alles wat Thom aanraakt kan toch niet in goud veranderen.... Maar damn...het begint er toch echt op te lijken. Het is wederom een groei album van jewelste. De nummers variëren op prettige wijze waarbij klassieke, electronische, jazz elementen voorbij komen. Af en toe zijn er weer van die heerlijk nerveuze ritmes die mij ook in het RH repertoire aanspreken. Deze zijn op zeer fijne wijze door Tom Skinner uitgevoerd. Ik weet dat er MuMe gebruikers zijn die moeite hebben met het ophemelen van alles wat naar RH riekt...maar ze maakten al één van de albums van het jaar voor mij...nu moet ik alleen nog bedenken of Cutouts hier overheen komt ....het zal toch niet?

Man O man.. Ik ben een liefhebber van Radiohead van het eerste uur. Toen kwam Thom Yorke solo en toen via The Smile. De eerste 2 cd's van The Smile waren op momenten intrigerend en mooi, maar...na 3 of 4 x draaien weg er mee. Maar deze Cutouts?? Top. Ik durf hem weer aan te bevelen aan vrienden. En ik hoop hem nog veel vaker te draaien maar ik onderzoek nu de nieuwe Cure. Het eerste nummer luister ik, het is ...flabbergasting.