Het is een grote verrassing dat Michael Gira na een afwezigheid van bijna 15 jaar in 2010 Swans nieuw leven inblaast. My Father Will Guide Me Up a Rope to the Sky is het voorwerk dat vervolgens het bijna satanische drieluik The Seer, To Be Kind en The Glowing Man oplevert. Jarboe laat slechts in het nummer Lunacy van zich horen, de kern bestaat tegenwoordig uit Michael Gira en oudgedienden Kristof Hahn en Norman Westberg. Michael Gira schept een nieuw Frankensteinmonster, waar een breed scala aan muzikanten aansluiten. Hij is voornamelijk de dirigent van dit rariteitenkabinet.
Optredens zijn langgerekte jamsessies, waar de tracks nog in uitgewerkte vorm verkeren, en nog met vlees aangekleed dienen te worden. Het heeft geen zin om je uren in een studio op te sluiten, en daar te wachten tot die chemie en interactie weer aanwezig is. Het wonder openbaart zich op het podium waar de luisteraar in extase toekijkt en lam geslagen de zaal verlaat. In principe dezelfde werkwijze als tijdens de beginjaren van Filth, Cop, Greed en Holy Money, met als grote verschil dat men toen uit walging eerder wegging en dat men tegenwoordig vooral van bewondering spreekt. Het geluid is nog steeds loeizwaar en behoorlijk hard, en zo moet je Birthing ook ondergaan. Een postrock-ervaring met een veelvoud aan noise.
Het mooie van een Swans concert is dat nooit helemaal voorbereid bent, en daarom komt de eerste luisterbeurt van Birthing ook zo heftig binnen. Neem als voorbeeld de jazzy openingstrack The Healers, waar serene hemelse rust en een folk-benadering het krachtige grafstemgeluid van Michael Gira naar een andere dimensie begeleiden. Daar eist hij liefkozend de ziel van zijn ongeboren kind op. Het is nog steeds zo walgend en luguber als vroeger, al biedt hij tevens een beetje schoonheid in de duisternis aan.
Geen liefde of licht, daarvoor is het te donker, te wreed. Ruim twintig minuten aan oorverdovende kwelling en hypnotiserende retro-progrock, een ruis die uiteindelijk in de genadeslag overgaat. Het sluit allemaal feilloos op de neofolk van The Angels of Light aan, niet vreemd dus dat percussionist Phil Puleo ook hier een bepalende factor is. En dan introduceer je tevens de slopende bas van Christopher Pravdica, het slidegitaar-speelveld van Kristof Hahn, de griezelige mellotronakkoorden van Larry Mullins en uiteraard het elektrisch gitaargeweld van Norman Westberg.
En nogmaals, de livebeleving is nog intenser, nog puurder. Swans leeft in het moment, en daar ben je getuige van. Je ervaart dus elke onverwachte wending, en toch voelt het gelijk vertrouwd aan. Het schrikeffect dat de koude douche onderbreekt. Het gedoofde vuur dat bij aanraking nog gemeen nasmeult. Michael Gira in de rol van Messias die de rode zee in tweeën splitst en alwaar je tot de ontdekking komt dat je door bloed omgeven bent. Hij draagt dat personage al tientallen jaren uit en voegt er slechts een nieuw hoofdstuk aan toe.
Het is de opzet om je te hypnotiseren. Dat dit werkt bewijst hij al eerder in het genoemde Lunacy, waar een heksenmantra je in bezwerende staat achterlaat. Datzelfde trucje herhaalt hij in I Am a Tower waar de woorden I, Alone, Will Fix It zalvend, verdovend werken. Om iets te helen, moet het eerst kapot. Ook hier een vrouwenstem om dat helen in werking te zetten. Zijn echtgenote Jennifer Gira vervangt hier zijn vroegere geliefde Jarboe.
Is de toren het in verval geraakte Witte Huis, het paradijselijke onderkomen van de zittende president? Een geraamte zonder inhoud? Michael Gira laat zich er niet over uit, al blijkt dat de song tot stand komt na een vreemde seksueel getinte droom over Donald Trump. Grappig hoe hij die sterrenstatus met een stukje van David Bowie’s Heroes en Lou Reeds Heroin bekroont. Verder verschilt de opzet niet van The Healers, de wond open krabben, met een bijtend middel ontsmetten en vervolgens met een schoon doekje verbinden.
Het titelstuk Birthing staat tevens op het door crowdfunding tot stand gekomen Live Rope. Het is letterlijk de geboorte van nieuw werk, met een lang uitgerekt ambient new age intro. Hoe snel kan je die prille onschuld ontkrachten? Nou, heel snel dus. Michael Gira heeft er amper 22 minuten voor nodig. Genoeg om een mensenleven in zijn puurste vorm te vergallen. De goede man is de zeventig jaar reeds gepasseerd en zal niet rusten voordat hij zijn laatste zaadje aan kwaadaardige energie verspild heeft. Birthing gaat in een ouderwets stukje postpunk over, aanmoedigend positivisme, om in donker metaalgruis weg te zakken. Een goedbedoeld presentje verpakt in zwart cadeaupapier.
Het relatief korte Red Yellow van bijna 7 minuten lang komt wel in de studio tot stand. Hier haalt hij het album Greed nog eventjes aan. Hoe kan het anders in een wereld die door lust geregeerd wordt? De ziekelijke lust om de wereld te beheersen. Michael Gira fluistert zich in echo’s door de track heen. Lust en begeerte. Bassist Christopher Pravdica is verantwoordelijk voor de seks, de glam en de funk, hij zet die lust op de kaart. Gastmuzikant Andreas Dormann laat zijn saxofoon naar overgave smeken, krijst en schreeuwt van zich af.
De spookachtige Guardian Spirit drones en het engelengezang van Jennifer Gira worden door luidruchtige mokerslagen verstoord. Ergens op de achtergrond fluit Phil Puleo er berustende melodielijnen doorheen. Als Michael Gira vervolgens je ziel binnenkruipt, weet je dat het menens is. Hij zal niet rusten voordat hij al het leven uit je gezogen heeft. Een beangstigend horrorscenario met een dodelijke afloop. De in drones gevangen sirenes kondigen het einde der tijden aan. Het is de climax die Swans al vaker heeft toegepast, maar telkens weer roept het een beklemmend angstig effect op.
Na de liefdesverklaring van een dochter aan haar moeder volgt een kakofonische regenbui aan metaalgeweld. The Merge komt grotendeels in de studio tot stand, waar elk aanwezig instrument gruwelijk mishandeld wordt. Een krankzinnig hoorspel met tot het uiterste gaande destructief gitaarspel, geluidsterreur en een onderschikte Michael Gira. Totale overgave met flarden aan overstuurde blazers en de nerveuze, heen en weer wandelende bas, die als een bezeten beest tekeer gaat. De geest van Ray Manzarek legt beslag op de ziel van toetsenist Larry Mullins. We zijn allemaal riders on the storm, al is de storm van Swans een heftige allesvernietigende orkaan.
Het afsluitende (Rope) Away is van een bijna kristalheldere schoonheid. De gitaren staan prominent op de voorgrond opgesteld en benutten nog steeds elke vrijgegeven ruimte. Toch is het vooral een poging om evenwicht te creëren. (Rope) Away is zacht, bijna dierlijk aards. De melodielijnen strekken zich lui en tevreden uit om in middeleeuwse folk klanken te eindigen. (Rope) Away is het overkoepelende thema van de Live Rope concertreeks. Een onderzoekingsfase die uiteindelijk de weg naar nieuwe invalshoeken opent.
Michael Gira heeft aangegeven dat hij in het vervolg niet meer zo groots zal uitpakken. Het kost hem teveel energie, en gezien zijn leeftijd is het logisch dat hij het rustiger aan wil doen. Bij Michael Gira weet je dat echter nooit zeker. Niemand is zo onvoorspelbaar.
Swans - Birthing | Alternative | Written in Music - writteninmusic.com