De Filosoof schreef:
Wat de jaren na 1981 betreft ken ik geen voorbeelden van volwassen pop of rock: misschien moeten we concluderen dat die vanaf de jaren tachtig – voor zover het niet teruggrijpt naar eerdere vormen dus ‘retro’ is zoals in met name de jaren ’90 – vooral seniel en daarmee opmerkelijk kinderlijk is geworden.

Poek schreef:
Ik denk dat de reactie "OK boomer" hier erg op zijn plaats is.

trebremmit schreef:
Maar na 81 kwamen er toch nog genoeg revoluties in de popmuziek, wat te denken van o.a hiphop, new wave en house?

De Filosoof schreef:


Revoluties waarvan? Ik herinner me opeens dat er onlangs een documentaire op TV was die vertelde dat disco een vehikel was voor de homo-emancipatie: homoclubs waren in de jaren ’70 verboden maar homo’s kwamen bij elkaar in dansclubs waar muziek werd gedraaid dat disco werd genoemd. Later sprong de commercie op het fenomeen. Pop was vanaf het begin een ‘bevrijding’ van jongeren maar ook een postmodern theater van fluïde identiteiten waarin kleur, seksualiteit en gender niet duidelijk bepaald zijn (van Little Richard tot Prince) en elke zichzelf respecterende artiest een kameleon is. Je zou misschien kunnen zeggen dat homo’s en zwarten in het kielzog ervan door middel van disco en hiphop emancipatie zochten als ‘echte’ homo en/of zwarte (in plaats van als closet-kunstenaar die zijn ware identiteit als privé afschermt). Maar we zitten dan nog steeds in de jaren ’70 met de jaren ’80 als de omslag naar commercie.

madmadder schreef:
Gewoon nog een boomerpost, het kan niet op.

De Filosoof schreef:
Me dunkt dat jullie reacties een typisch hedendaagse, postmoderne houding etaleren zoals je die ook aantreft bij Leo Blokhuis en de Top 2000: een carnavalslied of een prelude van Chopin, een folksong van een eeuw oud of de laatste hit van Bruno Mars, het is allemaal inwisselbaar en het enige onderscheid dat je kunt maken is of je wel of niet mooi vindt. Elke context – van welke tijd is het een uitdrukking – of diepgang – wat is de betekenis ervan – is losgelaten. Een kenmerk van het postmodernisme is immers dat causaliteit (het ene brengt het andere voort) is vervangen door een stroom van willekeurig naast elkaar geplaatste beelden of tekens waarbij niets een betekenis heeft buiten zichzelf (what you see is what you get), hetgeen men de ‘methode van fragmentatie’ noemt.

Dat is zeker hoe wij esthetische producten zijn gaan ervaren – ook ik – maar het is filosofisch interessant om er toch betekenis achter te zoeken (want een metafysisch beginsel dat de oude Grieken leerden is dat niets uit niets ontstaat). Dat heb ik geprobeerd door pop te duiden als een jongerenrevolutie (die begon met de ‘rock ‘n’ roll zoals van Elvis Presley) en in de vorm van de popgeschiedenis, onderverdeeld in levensfasen (ook een belangrijk Grieks leerstuk: alles heeft een begin, een midden en een einde) en een revolutionaire en een postrevolutionaire periode. In jullie reacties kan ik geen tegenargument ontwaren. Is volgens jullie pop nooit een revolutie geweest of is het een eeuwige revolutie? Jullie zijn er niet duidelijk over. Mij komt het voor dat jullie geen idee hebben wat pop met revolutie te maken heeft, hetgeen een empirisch argument oplevert voor mijn argument dat we in de postrevolutionaire periode zitten.

Het concept van een eeuwige revolutie – als jullie daarvoor zouden willen kiezen – is overigens bedenkelijk: de machthebbers in Iran of Cuba elimineren dissidenten uit naam van zo’n eeuwige revolutie – andersdenkenden zouden reactionairen zijn die moeten worden opgeruimd als de revolutie moet slagen – en we zien dat we in de pop juist niets meer uitsluiten maar alles vreedzaam naast elkaar zetten. De enige eeuwige revolutie is de moderniteit als zodanig maar die is uiteindelijk toch gestopt door middel van zijn laatste revolutie: het postmodernisme als het nieuwe dat alles dus ook het oude omarmt.

Je zou ook kunnen denken dat pop (ik bedoel daarmee dus de rock ‘n’roll-revolutie van de jaren ’50 en ’60: in de eerste post doe ik een suggestie wat er in de jaren ’70 is gebeurd) meedrijft op de bredere culturele stromingen (impressionisme, expressionisme e.d.) maar de popgeschiedenis valt niet toevallig samen met de periode van het postmodernisme (en zolang die domineert is pop nog niet dood). In feite grijpt rock ‘n’ roll terug naar de Dionysus-cultus uit de oudheid, zoals ik zei. Romantici van begin 19de eeuw riepen deze god al aan maar met rock ‘n’ roll bereikt de cultus het grote publiek. Het is interessant deze kort nader te beschouwen.

De Dionysus-cultus is een religieus ritueel uit de oude oudheid (volgens Nietzsche maakte Socrates er een einde aan). Nu is de Dionysus-viering in wezen de viering van het leven en zijn cyclus van geboorte en dood (in die zin een eeuwige revolutie dat omwenteling betekent zoals de Aarde om de Zon) en tegelijk keert Dionysus zelf aldoor terug in nieuwe vorm. Jezus Christus is in wezen een zoveelste variant van Dionysus en Pasen als christelijk lentefeest – het belangrijkste christelijke feest – is een dionysische viering van het nieuwe leven (de opstanding uit de dood). Het christendom is hooguit een brave – symbolische – versie: in de Griekse versie worden de deelnemers zelf Dionysus (Jezus leert z'n volgelingen hem na te volgen) door zich in extase te drinken en zingen en met iedereen seks te hebben. Net als rocksterren heeft Dionysus een schare vrouwelijke volgelingen (groupies) en net als bij The Rolling Stones is het symbool van Dionysus een erecte penis. Maar Dionysus is niet macho: hij is de belichaming van alles wat leeft en in extase verkeert, hij is half man half vrouw, half Grieks half barbaars, etc. Ex-tase betekent overigens buiten jezelf zijn: op zijn feest verliest men z’n individualiteit om – via Dionysus – een te worden met het al en met iedereen. Ik ga er wat uitvoerig op in om jullie te overtuigen van het gelijk van Jim Morrison: rock ‘n’ roll is de Dionysus-cultus en Jim Morrison bij uitstek de belichaming van Dionysus in zijn tijd en daarmee de ultieme rockster.

Het interessante is dat er iets heel postmoderns zit in Dionysus: net als Apollo is hij een god van de muziek maar de extase en goddelijke inspiratie van Dionysus staat tegenover de rationele ordening van Apollo (zoals bij Pythagoras’ muziekleer). Dionysus ontregelt en brengt chaos waarin iedereen zijn vaste identiteit verliest, alles absorbeert en weer uitspuugt. Het dionysische is het in de huid kruipen van de ander, het meebewegen, het is de dans terwijl het apollinische de verstarring is tot de ideale vorm. De ideale rock- of popster is gelijk Dionysus niet verstard maar beweeglijk en niet vast te pinnen op een identiteit maar hybride: hij is half man half vrouw (androgyn), half zwart half blank (of een blanke die klinkt als een zwarte zoals Elvis Presley) en niet hetero- of homo (maar biseksueel). In dat opzicht bevat de notie van disco als vehikel voor de homo-emancipatie wellicht iets reactionairs: de Verlichte moderniteit is gebaseerd op categorisering, bv. die van al het leven door Linnaeus waarna men ook bv. rassen en seksuele perversies ging categoriseren met onder meer de categorie homoseksueel als resultaat. Net als het postmodernisme dat alles fluïde acht met categorieën als (slechts) rationele constructies wil rock ‘n’ roll niet categoriseren maar elke categorie (elk hokje) overstijgen (‘trans’-X) ten behoeve van z'n Dionysus-cultus. En zo kon het gebeuren dat een oeroude, religieuze cultus van extase – wellicht nieuw leven ingeblazen door de gospel in de VS – de jongeren kon aangrijpen en hen de waanzin en diens kracht gaf (van oudsher is religieus vuur de brandstof voor elke revolutie) om het establishment omver te werpen en de cultuur voor enkele decennia te domineren.

Juul1998B schreef:

Kan aan mij liggen, maar ik heb echt werkelijk geen idee waar je het over hebt. Ik denk dat je bij het verkeerde forum zit. Dit is geen religie

Chameleon Day schreef:
Dat valt wel mee hoor. Gewoon aandachtig lezen. De aandachtsboog wat oprekken. Die vergelijking met Dionysus vind ik een aardige. Al deel ik de bevindingen van onze MuMe-filosoof niet. De Dionysuscultus - of iets wat je daarmee zou kunnen vergelijken - heeft imo echt geen enkel zittende culturele macht (‘establishment’) omver geworpen.

Hier meer info over Dionysus en de veelzijdige symboliek die hem wordt toegedicht.

Als ik een Dionysus-achtige in de pop/rock muziek zou moeten aanduiden, dan zou ik niet Jim Morrison noemen, maar eerder Bowie.

Brendan Perry heeft trouwens ook een ode gebracht aan de Dionysus-cultus met het laatste album van Dead Can Dance.

De Filosoof schreef:
In jullie reacties kan ik geen tegenargument ontwaren.

madmadder schreef:
Gewoon nog een boomerpost, het kan niet op.