Het is een bekende uitdrukking die afkomstig is uit het Latijn. Brood en spelen. Geen idee wat daar interessantdoenerij is, en Remco heeft wel degelijk een punt. Namelijk: populariteit zegt niks over kwaliteit. Veel zeer populaire zaken zijn zeer oppervlakkig. Voldoet Adele in een behoefte? Misschien, maar zijn punt is dat er al sinds mensenheugenis een behoefte is geweest aan oppervlakkig vermaak, bij de oude Romeinen al: brood en spelen.

Je kan ook even moeite doen om daadwerkelijk te lezen wat ie zegt in plaats van meteen aan te slaan op een stukje Latijn.

Ik weet wel degelijk dat het interessantdoenerij is, en dat heeft niet met een punt te maken dat jij graag ziet in Remco's bijdrage.

Je leest hier lekker dit, en je leest lekker dat, en dan:

"Ik denk dat de meeste onder ons wel begrijpen wat mijn punt is en voor degene die het begrijpen, "beati pauperes spiritu"
en als we toch in het latijn bezig zijn "Panem et circenses".

hierbij al de link om het eenvoudiger te maken:
Panem et circenses - Wikipedia - nl.wikipedia.org

"een uitdrukking die slaat op de praktijk om de gunst van het volk te winnen door oppervlakkige behoeften van het volk te lenigen, namelijk eten en vermaak."

Dan wil je gewoon jezelf interessant voordoen.

Mij best als dat niet zo gezien wordt door Arrie, of door wie dan ook, maar draai er gewoon niet omheen. Het is interessantdoenerij.

Prima, maar je gaat nu alleen maar in op zogezegde interessantdoenerij die al dan niet aanwezig is, in plaats van op het daadwerkelijke punt.

Mijn punt was de interessantdoenerij, dus ga ik precies in op mijn punt.

Er zijn as we speak 163 miljoen views op de YouTube. Da's veel maar geen miljardenpubliek. Waar tover je de overige 837 miljoen luisteraars vandaan?

Ik haal daar inderdaad mijn neus voor op want populariteit is niet hetzelfde als kwaliteit. Justin Bieber is populairder op Spotify dan Radiohead en Tool bij elkaar. Who cares? Het maakt zijn muziek niet beter (of slechter).

En wat betreft jouw poe-poe over vernieuwing, vernieuwing is een uiting van groei. Adele mag natuurlijk precies hetzelfde blijven doen, maar dan wordt het een product, en dat is niet automatisch kunst. De fijnproever, soms ook wel snob genoemd, ziet graag ontwikkeling en waardeert het nemen van creatieve risico's. Ik ben zo iemand (bite me).

Met excuses aan kleine man voor de interessantdoenerige buitenlandse woorden.

Wauw, veel van deze discussie bestaat toch echt gewoon op mensen op hun woorden afrekenen. Someone like you heeft enkel op spotify al meer dan 1 miljard listens, dus hier toch even een rechtzetting in naam van John Self. Voor de rest zou het misschien wel leuk zijn om te kijken of Adele op dit album nog steeds "precies hetzelfde" doet. De recensies lijken te beweren van niet, en vooralsnog is er veel giswerk hier in deze discussie.

Dat Someone Like You een miljard listens heeft, betekent natuurlijk nog niet dat Adele een miljardenpubliek heeft, laat staan dat de nieuwe single dat heeft. Voor het aantal mensen dat naar Someone Like You luistert moet je het nog delen door het gemiddelde aantal listens per persoon, wat over een periode van 10 jaar is. Het daadwerkelijk aantal mensen dat naar dat nummer heeft geluisterd zal dus echt wel flink lager liggen dan een miljard. Als je technisch wil gaan doen...

De single is in ieder geval wel precies hetzelfde. Als ze op het album nieuwe dingen doet, ben ik inderdaad wel benieuwd. Zo vind ik Send My Love (to Your New Lover) net één van haar leukste nummers van de laatste plaat.

Wat zegt wel wat over kwaliteit dan?

Nouja, dit topic is een objectiviteit vs. subjectiveit-discussie en ik zit dan in het subjectiviteit-kamp, dus kwaliteit is een subjectief iets. Natuurlijk zijn er objectieve zaken te meten, naast verkoopscijfers ook zuiverheid en dat soort dingen. Je kan zeggen dat Adele objectief gezien een goede zangeres is. Maar het uiteindelijke oordeel of muziek goed is ligt bij de luisteraar.

Ik ben het er wel mee eens dat als muziek een miljoenenpubliek bereikt, dat je dan kan zeggen dat het in ieder geval een bepaald doel bereikt en een groot publiek aanspreekt, en daar zit een kwaliteit in. Tegelijkertijd hangt dat ook heel veel samen met factoren als promotie etc. Maakt het de muziek beter dan muziek die dat publiek niet bereikt? Dat zou ik dan weer niet zeggen. Dus ja, lastig allemaal.

De discussie bij ABBA was wat mij betreft niet dat populariteit gelijk zou staan aan kwaliteit. Maar Voyage zou volgens sommigen objectief een zwak album zijn en daarom wereldwijd matige waardering krijgen. De populariteit van het album werd dus aangehaald om dat te weerleggen.


Door over brood en spelen te beginnen ter vergelijking met het succes van Adele's single wek je nochtans de indruk het standpunt te verdedigen dat kwantiteit in dit geval ook een gebrek aan kwaliteit inhoudt. Al even belachelijk.

Mijn opmerking kwam hier via een omweg terecht. Heb nu enkele reacties gelezen op wat ik schreef. Ik heb het niet over kwaliteit vs kwantiteit. Maar over de vaak subjectieve normen die critici gebruiken om hun mening te legitimeren. Voor de volledigheid hier de tekst die door sommigen hier nogal uit zijn verband wordt gehaald.

"ik zie bij de meningen over dit album hetzelfde als bij dat van Taylor Swifts laatste. Ik lees over het ontbreken van ontwikkeling. Dat zal ongetwijfeld slaan op hun muzikale ontwikkeling. De vraag is of die dwingende regel, dat je moet doen wat je fans of de zich critici noemende critici van je verwachten, überhaupt een criterium is. Want het is wel een erg makkelijke. Niet de nummers op zich doen er toe maar of er sprake is van wat anderen zien als een logische stap in je ontwikkeling. Wat voor mij neerkomt op oppervlakkige, veel te makkelijke beoordelingen en op dwangzucht. De artiest moet de kant op die van ze verwacht wordt.

Zowel Adele als Swift hebben hun albums gemaakt, niet om muzikaal vernieuwend te zijn maar omdat ze iets te vertellen hebben over hun persoonlijke leven. Veel critici lijken een Daffodiel te willen testen op zijn vermogen om er met 300 mee over de baan te gaan. Of om dronken te worden van een alcohol loos pilsje. Ze slaan de plank heel erg mis.

Kwaliteit is subjectief, het is afhankelijk van de parameters die je gebruikt om tot een oordeel te komen. Er is maar een criterium voor muziek en dat is of het je aanspreekt. Als ik zie dat haar single een miljardenpubliek bereikt en dit album wekenlang aandacht krijgt denk ik dat Adele net als Swift in een behoefte voorziet. Daar kunnen de zich critici noemende dames en heren misschien hun neus voor ophalen, het feit is er."

Recensies zijn dan ook subjectief. Als ik als recensent voor het vierde album op rij hetzelfde hoor, dan benoem ik dat. Het zou niet de enige factor zijn om het album te beoordelen, maar als een recensent geen subjectieve normen kan gebruiken, wat moet die persoon dan überhaupt schrijven? Het gaat verder niet zozeer om muzikaal vernieuwend te willen zijn, maar om iets nieuws toe te voegen binnen je eigen oeuvre. Taylor doet dat overigens zeker wel, bij Adele heb ik daar meer m'n twijfels over op basis van de leadsingle. Dan is het dus niet gek om als recensent te zeggen dat het niets toevoegt.

Verder is het me niet duidelijk waarom recensenten zich überhaupt iets aan moeten trekken van de verkoopcijfers. Ik zou er m'n neus niet voor ophalen als recensent, maar het zou mijn mening ook niet veranderen. En die mening kan prima zijn: 'niet slecht, maar wel meer van hetzelfde'.

Een beroepsmatig recensent of platform bevindt zich volop in het mediacircus en houdt altijd wel rekening met de eigen toko en de smaak van het publiek. Positieve aandacht legt een basis voor succes en vestigt reputaties. Het succes wordt zichtbaar in verkoopcijfers, kijk-en luistercijfers of bezoekersaantallen.

Een recensie schrijven vind ik zelf gemakkelijker dan een plaat sterren toekennen. Waarom is de ene plaat 4 sterren waard en een andere 4,5 sterren. Ik doe het zelf ook, maar beargumenteer het zelden.

Omdat de ene plaat gewoon goed is en de andere heel erg goed.

Ik ben blij dat berichten van mij en de anderen naar hier zijn verplaatst. Zelf had ik dit topic nog niet gevonden (zit te weinig op het forum), maar vind dit echt een interessante discussie.

Het is duidelijk dat het muziekliefhebbers toch bezig houdt en dat er geen kant en klaar antwoord is op de vraag of je muziek subjectief of objectief kan en mag beoordelen. Dit gaat ook in de meeste gevallen dus gepaard met de vraag of iets kwalitatief of minder kwalitatief is, hetgeen zorgt voor de meest pittige discussies tussen liefhebbers van een bepaald artiest/genre en degene die dit minder kunnen appreciëren.

Graag wil ik jullie zonder enig opdringen, dit is mijn mening en ik zou graag ook andere ervaringen/ visies lezen, mijn bevindingen hierover geven.

Zelf ben ik opgegroeid in het tegenovergestelde van een culturele familie. Mijn ouders hielden zich niet bezig met muziek, film, culturele uitstappen of eender wat. Door mijn broer en mijn eigen vroege interesse werd muziek het huis ingebracht, zij het wel op een kinderlijke manier met top 40 lijstjes, kinderprogramma's en easy house muziek. Pas tijdens mijn tienerjaren werd ik wat onderricht in culturele zaken owv school. Maar zoals het bij de meeste wel op school was, was dit niet bepaald heel diepgaand. pas tijdens mijn universiteit kwam ik owv mijn architectuuropleiding terecht in een meer cultureel en ook esthetisch gerichte groep mensen. Laten we zeggen dat ik in mijn eerste jaren heel veel heb moeten inhalen op vlak van deze onderdelen. Waarom is het ene kunstwerk / ontwerp of whatever wel kwalitatief en het andere niet. Dit zorgde voor veel frustraties bij mijzelf, maar ook bij andere medestudenten bij wie er een achterstand was. Dezelfde vragen werden er toen gesteld. is de beoordeling subjectief of objectief.
Het antwoord ligt volgens mij ergens in het midden, zoals bij zoveel zaken. Je kan een product of creatie niet enkel objectief beoordelen alsook niet enkel subjectief.

Mijn inziens, (en dit is mijn mening die een gevolg is van mijn achterliggende ervaringen en dus niet persé waarheid zoals eerder aangehaald) kunnen we de beoordeling dus opsplitsen in volgende twee zaken op vlak van muziek (maar ook alle andere producten waarbij zintuigelijke waarnemingen betrokken zijn, gaande van film, kunst, voedsel,...):
1)
Er zijn parameters die gebruikt worden om iets objectief te beoordelen, gaande van originaliteit, uitvoeringstechnisch, procesmatige totstandkoming, maar ook de relatie van het gebrachte product tov eerder uitgebrachte producten waarmee we ook voor een deel de originaliteit betrekken, maar ook de linken maken tussen details van eerdere vergelijkbare producten. Wel kan ik zeggen en dit zijn de uitspraken van sommigen waarmee ik het grootste probleem heb, dat de populariteit van een product/creatie bepalend is in de objectieve beoordeling. De populariteit van een product is gevolg van bruikbaarheid, betaalbaarheid en marketing alsook de tijdsgeest waarin het product de markt ingebracht wordt.

2)
Het subjectief gegeven. Waarom vind ik iets goed en waarom niet? Waarom die objectievere 4* af en toe een 5* wordt en af en toe ook maar een 3*.
Volgens mij heeft dit met twee belangrijke elementen te maken.
a. Het 'verleden' of Het voorgaande traject:
b. Het 'nu' of De ogenblikkelijke situatie waarin de luisteraar zich bevindt.

a.-> met het 'verleden' of het voorgaande traject verwijs ik dan naar alle (in dit geval muzikale) achtergrond die iemand opgebouwd heeft in zijn voorgaande leven. Welke muziek werd er met de paplepel aangebracht, welke muziek heb ik toevallig ontdekt door vrienden, enz. Vaak speelt nostalgie hier ook een groot aandeel in.

b.-> met het 'nu' of de ogenblikkelijke situatie bedoel ik natuurlijk de stemming, locatie en/of recente ontwikkelingen waarmee iemand te maken heeft. Bij mijzelf merk ik dat zelf het moment op de dag bepalend kan zijn voor de ervaring van een nummer. 's avonds in het donker klinkt alles een stuk beter dan midden door in de hectische dag.

mvg,
RD

Naast mijn voorgaande post, waarop ik enkele interessante visies hoop te lezen. En graag ook van mensen die zich hier niet in kunnen vinden. We leren allemaal elke dag bij en onze mening veranderd in de loop der jaren. Wil ik wel even reageren op enkele foutieve aannames die gemaakt werden op posts van mijzelf.

Kronos opmerking:

Door over brood en spelen te beginnen ter vergelijking met het succes van Adele's single wek je nochtans de indruk het standpunt te verdedigen dat kwantiteit in dit geval ook een gebrek aan kwaliteit inhoudt. Al even belachelijk. [/quote]

Ik heb nooit beweerd dat kwantiteit automatisch gepaard gaat met een gebrek aan kwaliteit. Ik heb gezegd dat kwantiteit (en in dit geval dus populariteit) niet gebruikt kan worden om aan te tonen dat iets kwalitatief is. Er zijn mijn inziens veel zaken die populair zijn maar kwalitatief laag zijn, maar er zijn natuurlijk ook producten die kwalitatief hoog zijn en populair zijn en alles hiertussen.
Het feit dat ik dit standpunt in een Adele topic gebruikt heb is zelfs eerder toevallig aangezien hier de populariteit door anderen naar voren werd geschoven om zich te sterken in hun positieve beoordeling.
Zelf ken ik niet genoeg van het werk van Adele om me hier een voldoende kritische en onderbouwde mening over te geven.

Kleine man's opmerking


Het feit dat ik latijn gebruikt heb om mijn standpunt te verdedigen was louter toevallig. Het citaat schoot me toevallig te binnen en gaf vrij goed weer wat ik wilde zeggen. Zelf is mijn latijn vrij beperkt dus je zal ,behalve deze ene keer, me dit vermoedelijk niet meer zien doen. Maar ik vind het wel jammer dat er niet ingegaan wordt op het inhoudelijke punt dat ik trachtte te maken, maar enkel op het 'interessantdoenerig gewauwel' waarvan ik beschuldigd wordt. Ik voer graag een debat aangezien niemand en ikzelf dus ook niet de waarheid in pacht heb, maar dan graag wel op een fatsoenlijke manier zonder direct op de man te spelen.

Verdere persoonlijke discussies ga ik niet meer aanhalen en hoop dan ook op nog een goeie inhoudelijke discussie waarvan iedereen kan leren/groeien.

Wat ik heb gelezen was je reactie op wat John Self schreef. Dat bericht staat hier inmiddels ook en heeft niks te maken met populariteit naar voor schuiven om zich te sterken in zijn positieve beoordeling.

Jouw vergelijkingen zijn naast de kwestie. Ten eerste omdat sommige zaken die je aanhaalt, in tegenstelling tot muziek, objectief beoordeeld kunnen worden op hun kwaliteit (voeding -> gezondheid, kledij -> ethiek) en ten tweede omdat de kwaliteit van andere zaken die je aanhaalt (voorbeelden van vakantie- en avondbesteding) net zo subjectief is als die van muziek.

Inzake objectiviteit en subjectiviteit blijf je dan ook in het luchtledige praten. Populariteit als objectief criterium aanhalen is een probleem maar 'originaliteit', 'uitvoeringstechnisch' en 'procesmatige totstandkoming' (?) zouden 'objectieve parameters' zijn.

Leg dat maar eens uit.

Allereerst wil ik nog even benadrukken dat ik de waarheid niet in pacht heb, maar tracht na te denken over dit thema met de kennis en bedenkingen die ik in mijn leven heb opgedaan. Daarnaast ben ik blij dat je in discussie wil gaan over dit thema aangezien ik voel dat we op dit moment nog ver uit elkaar liggen en we alleen maar kunnen leren van elkaar.

Verder ga ik in op je opmerkingen:
Zoals ik het begrijp, beweer je dat bepaalde zaken zoals voeding en kleding (volledig?) objectief te analyseren zijn? Mijn eerste vraag aan jou is of je dan beschouwt dat deze enkel en alleen maar objectief te beoordelen zijn of naast objectief ook subjectief? Indien je beweerd dat ze alleen maar objectief te beoordelen zijn, kan ik dezelfde bedenkingen stellen als jij doet bij muziek. Voedsel en kledij zou theoretisch ook puur een subjectief gegeven kunnen zijn. Maw. als we bepaalde groepen moeten geloven zijn alle wetenschappelijke feiten te betwisten. Eerlijk gezegd wil ik niet afzakken tot deze geloofswijze, want dan kunnen we alle moraal overboord gooien.
Ik geloof niet in een zwart witte wereld. Elk object, product, visie,... kan volgens mij objectief en subjectief beoordeeld worden. De mate waarin objectiviteit of subjectiviteit aanwezig is verschilt natuurlijk. Een wiskundig bewijs of de beoordeling of iemand een moord gepleegd heeft berust zich meer op objectiviteit dan muziek of kunst natuurlijk.

Uiteindelijk beweer je dat mijn vergelijking incorrect is, omdat deze niet overeen komt met jou klassering van de aangebrachte zaken binnen twee kolommen 'objectiviteit' en 'subjectiviteit' waarover natuurlijk deze hele discussie bestaat. Indien we alle argumenten direct afschieten omdat het niet overeenkomt met je eigen visie kan een debat niet ontstaan...



Natuurlijk ben ik hier niet in detail ingegaan omdat ik hier geen 200 pagina's tekst wil schrijven die gebaseerd is op onderzoek dat ik momenteel nog niet gedaan heb. Die tijd heb ik niet. Maar om iets dieper in te gaan op het feit waarom ik 'Populariteit' niet beschouw als een objectief gegeven wil ik het volgende opperen. Populariteit is onbestaand op het moment dat een product is afgerond. De beoordeling van de populariteit gebeurd pas in een tweede fase waarbij het meervoud van individuen een al dan niet objectieve/subjectieve mening geeft over het product. Daarnaast wordt de populariteit van muziek vaak uitgedrukt ifv streams op Spotify of YouTube waarin geen rekening gehouden wordt met de vraag of de luisteraar effectief het nummer goed vindt of niet.
De andere criteria zijn wel van toepassing op het moment wanneer het product is afgerond. Originaliteit is een betwistbaar begrip, maar wordt in de kunst gebruikt als tool om een product te vergelijken met een ander. Indien we dit niet aanvaarden zijn we terug bij het nihilisme en zijn we uitgepraat. Idem voor vb het uitvoeringstechnische. In de loop van de geschiedenis hebben we gemerkt dat bepaalde eigenschappen meer uniek zijn in zijn soort en ook moeilijker naar uitvoering. zoals vb een zuivere stem, of het gevoel voor ritme op een bepaald instrument. Daarom hechten we ook meer waarde aan deze uitvoering. Deze eigenschappen kunnen getraind worden zoals vb een sporter kan trainen om sneller te lopen, maar zijn ook gebonden aan talent. In sport is dit makkelijker te meten (snelste wint), maar ook in muziek kan men de waveforms analyseren zoals men dit in de wiskunde doet alsook de ritmische perfectie. Natuurlijk doen we dit als individu niet omdat één nummer analyseren een ontiegelijk werk zou zijn. Desondanks leren we in ons leven dit aan te voelen zoals een baby die lacht zodra het ontdekt dat het met een stok op een trommel te slaan een ritmisch geluid kan creëren tov de dagelijkse chaos aan geluiden.
Objectiviteit in muziek kan dus volgens mij vaak teruggeleid worden tot de moeilijkheid of uniekheid in zijn soort.

Als laatste zou ik graag jou standpunt weten inzake deze punten, zelf blijf je voorlopig aan de oppervlakte met betrekking tot je mening en wijs je enkel onduidelijkheden aan in mijn visie.

Geen idee hoe je dat haalt uit wat ik schreef. Mijn bedoeling was om snel even duidelijk te maken dat je vergelijkingen niet opgaan. Je kan een mening hebben over of bepaalde voeding al dan niet gezond is, maar of bepaalde voeding uiteindelijk (on)gezond is hangt niet af van je mening.

We hebben het hier over muzieksmaak. En natuurlijk kan je bepaalde kenmerken van muziek objectief beoordelen. Bijvoorbeeld, deze muziek is sneller, deze muziek is trager. Maar dat zegt allemaal niks over kwaliteit. Kwaliteit van muziek is een ervaring en dus onvermijdelijk volstrekt subjectief.


Je haalt allerlei zaken door elkaar. Natuurlijk kan populariteit geen objectieve graadmeter van kwaliteit zijn. Maar originaliteit net zomin. Een product als muziek is nooit afgerond maar ontwikkelt zich in de beleving van de luisteraar. Dat is geen nihilisme maar subjectivisme inzake muziekbeleving (of kunstbeleving).


Als jij van moeilijke of unieke muziek houdt zal jij dat als een kwaliteit ervaren. Dat maakt van al de zaken die je uitvoerig beschrijft nog geen objectieve kwaliteiten.

Kronos Dus de uniekheid van een perfecte stem of de perfectie van het bespelen van een instrument heeft helemaal geen waarde in kwaliteitsbeoordeling? Ik zeg hiermee niet dat het alles of veel bepaald, zelf hou ik ook niet van het perfecte maar wel hou ik over het algemeen meer van een zanger met talent dan mijn oma die amper uit haar woorden komt. Je kan toch niet beweren dat dit naast de subjectieve beleving geen invloed heeft.

En het product zelf is zeker afgerond. Het kan natuurlijk hierna een verdere individuele invulling geven, maar het product op zich verandert niet.

Hangt er vanaf aan wie je het vraag natuurlijk. Wat je zelf bevestigt door te vervolgen met 'zelf hou ik van'.

Alsof daar een norm voor is. Jij houdt misschien van een zuivere stem, een ander prefereert de schorre zang van Tom Waits. Niemand kan er een objectieve kwaliteit op plakken.


Het product muziek op zich bestaat zelfs niet. Een partituur is geen muziek. Geluidsgolven zijn geen muziek. Een geluidsdrager is geen muziek. Muziek ontstaat pas in de beleving van de luisteraar.

correcte opmerking, maar mij gaat er niet om dat de perfecte stem of whatever veel invloed heeft, het gaat erom dat er beweert wordt dat dit 0,000% invloed heeft.

Het kan invloed hebben. Maar misschien raakt de doorleefde stem van een oma die amper uit haar woorden komt mij meer.

Tom Waits blijft een zanger die ondanks zijn schorre zang nog steeds ritmisch geluiden tracht voor te brengen die in zekere zin toonvast zijn. Er ligt veel tussen een perfecte stem en een onhoorbare toon die mensen hoofdpijn geeft. Maar als we hier geen waarde aan mogen koppelen in beoordeling. De invulling van wat iemand een mooie stem vind is natuurlijk subjectief.

Dit kan je op alles toepassen elk object elke vezel in de wereld. Zoals ik eerder zei: als we die richting uitgaan is er geen basis meer om discussie te voeren.

Dus dat is jou (en terechte) subjectieve invulling...

Als een toon onhoorbaar is vraag ik me af hoe je er hoofdpijn van zou kunnen krijgen. En ik zou niet weten wat een perfecte stem is.

Maar goed, je schrijft het zelf al. Of je een stem al dan niet mooi vindt is subjectief. Voor zover er iets als objectieve kwaliteit van een stem zou bestaan doet die dus niet ter zake. Het is wel zo dat meer mensen houden van Adele haar stem dan van death metal grunts. Een bepaalde kwaliteit in het stemgeluid van Adele is dus populairder. Maar met populariteit als graadmeter was een probleem, toch?


Precies. Over kwaliteit in muziek valt niet te discussiëren. Daar gaat de discussie nu net over. En die kan blijven duren zolang jij blijft doen alsof er iets bestaat als objectieve kwaliteit van muziek. Je schreef dat je nog iets kan leren maar ik heb de indruk dat je beter iets zou afleren.

Volgens mij is de kwestie hier van filosofische aard. Laten we daarom om te beginnen te rade gaan bij de grootste moderne denker, Immanuel Kant (1724-1804).

Smaak is subjectief en hangt samen met de bevrediging van een behoefte. Ik merk op dat die behoefte vaak evolutionair is gevormd: bv. kinderen houden van zoetigheid omdat zij die energie nodig hebben om te groeien en niet van bitter dat in de natuur vaak voor giftig staat terwijl volwassenen misschien geneigd zijn naar het omgekeerde bij wijze van acquired taste. Maar ook individuen verschillen in smaak al naargelang hun behoefte: de een houdt van aardbei en de ander van vanille. Het kan zelfs bij het individu zelf verschillen: ik kan bv. frikandellen lekker vinden maar na een paar frikandellen te hebben gegeten kan ik waarschijnlijk even geen frikandel meer zien.

De vraag hier is natuurlijk of dit ook voor muziek geldt: is het slechts een kwestie van smaak, al naargelang je behoefte? Welnu, als ik beweer dat iets mooi is dan zeg ik niet dat ik iets lekker vind maar impliceert dat een plicht voor iedereen om hetzelfde mooi te vinden dus dat het object of voorstelling iedereen een gevoel van genot zou moeten geven: iets schoonheid toekennen is immers een (reflectief) oordeel dat het geval onder een algemene wetmatigheid brengt en is dus niet een gevoel maar een reflectie op het gevoel (zoals ook een rechter de casus dus het bijzondere beoordeelt met betrekking tot de wet dus het algemene). Omgekeerd wekt het schone wel het gevoel van welbehagen (genot) op en net als bij smaak berust ook het esthetische oordeel op doelmatigheid – ik beoordeel het object of voorstelling met betrekking tot een doel – maar dat doel is niet mijn behoeftebevrediging (eigenbelang) maar het goede: het schone is het symbool van het zedelijke en mijn esthetisch oordeel is aldus vrij van (eigen)belang bij het object of voorstelling. Waar de vrije wil zich naar de voorstelling van de morele wet richt om mijn handelen te bepalen, ongeacht de gevolgen van dat (goede) handelen in de wereld, wil die vrijheid haar doel van het goede toch ook verwerkelijken in de wereld en het schone is precies die voorstelling van het doelmatige in formele zin (het beschouwt het zintuiglijke alsof het doelmatig is). Daarom ondersteunt kunst van oudsher de religie die de wereld voorstelt als een schepping met een (eind)doel.

Waar het verstand kennis levert van de wereld als verschijning en de rede de morele wet geeft, vormt het smaakoordeel de brug vanuit de rede naar het verstand door middel van de verbeeldingskracht (de fantasie) die een object of voorstelling beoordeelt naar haar innerlijke doelmatigheid. Dat oordeelsvermogen is eigenlijk wat we ‘het gezonde verstand’ noemen en vereist dus geen speciale kennis van het object of voorstelling maar is een spel tussen algemene kennis (het verstand) en de verbeelding: het schone is de harmonie tussen het verstandelijke en de verbeeldingskracht (en daarmee de eenheid van noodzaak/determinatie en spontaniteit/vrijheid). In die zin kan over goede smaak worden getwist terwijl tegelijkertijd de mogelijke betekenissen van een werk nooit uitputtend kunnen worden beschreven zodat mijn interpretatie van het werk kan verschillen van jouw interpretatie. Overigens, van het schone, dat betrekking heeft op het begrensde, onderscheidt Kant het sublieme (verhevene), dat betrekking heeft op het onbegrensde als een andersoortig esthetisch oordeel: het sublieme kan niet worden gevat (begrepen) door het verstand (als doelmatig) en verbindt de verbeelding met de rede. Het sublieme geeft dan ook geen welbehagen maar onbehagen in de vorm van overweldiging en bewondering (dezelfde achting als die we voor de morele wet voelen). Bv. de storm (het woeste dat chaos brengt) maar ook abstracte kunst of horror wekken het gevoel van het sublieme op.

Je zou ook kunnen zeggen dat in het schone kunstwerk de wil, die zich naar het goede richt als ze vrij is, op het zintuiglijke wordt geprojecteerd zodat bij Kant het doelmatige waarop het esthetisch oordeel ziet nog steeds uitdrukkelijk subjectief is – in tegenstelling tot bv. het organisme dat we een objectieve doelmatigheid toekennen in ons reflectief oordeel – maar het is wel een algemene subjectiviteit waardoor ik mijn oordeel ook bij anderen veronderstel (zoals ook het verstand berust op een algemene subjectiviteit zodat het voor iedereen dezelfde wetten aan de natuur oplegt en wetenschappelijke kennis dus voor iedereen dezelfde is). Bij Hegel wordt die vrijheid nog sterker aangezet en worden het subjectieve en objectieve verbonden in het absolute: het kunstwerk is het zichtbaar gemaakte wezen (Idee) waarin de geest zich herkent ofwel de eenheid van het zintuiglijke en het ideële (zoals Kants oordeelsvermogen de mens als redelijk wezen tot een eenheid maakt dus zich niet op schizofrene wijze zowel in het rijk van de causaal bepaalde natuur als in het morele rijk van de vrijheid bevindt). Juist die eenheid of zelfherkenning is vrijheid: het kunstwerk is de zintuiglijke uitdrukking van de geest die als zelfbepaling vrij is en zich als vrijheid herkent in het kunstwerk. De kunstenaar drukt aldus zijn wezen, dat is vrijheid, uit en realiseert als het ware zo zijn vrijheid.

Nu gaat dit natuurlijk vooral over schone kunsten zoals beeldende kunst. Muziek is een bijzondere kunstvorm omdat het niets voorstelt: het is slechts beweging (om welke reden emotie en dans zo wezenlijk lijken voor muziek). Volgens Hegel drukt muziek aldus de bezieling van de geest in de vorm van een beweging van het lichaam in zichzelf uit. Volgens Schopenhauer drukt muziek de eeuwige, metafysische Wil zelf uit die de grond vormt van de wereld met al z’n verschijningsvormen (waardoor muziek meer dan andere kunstvormen iedereen kan beroeren). Voor Schopenhauer was muziek daarom de hoogste kunstvorm. Voor Kant was muziek echter de laagste kunstvorm omdat muziek volgens hem slechts een spel van affecten is – een taal zonder woorden – en wordt de rede niet betrokken. De vluchtigheid van muziek staat ook haaks op het permanente van kunst en Kant vergelijkt muziek met parfum: het kan aangenaam zijn maar het dringt zich ook op aan de anderen in de omgeving en is dus vooral geschikt om de stemming erin te houden op een feest. Kant erkent wel de mathematische dus verstandelijke basis van muziek maar hij ontkent Leibniz’ stelling dat de muziekervaring (onbewust) tellen is: het doel van de ervaring is slechts genot (muziek heeft geen redelijk doel).

Niettegenstaande Kants lage dunk van muziek waarvan hij twijfelde of het überhaupt kunst kan zijn, denk ik dat zijn esthetische opvattingen evengoed toepasselijk zijn op muziek. Goede, ‘schone’ muziek is muziek waarin het noodzakelijke (de ambacht van het componeren) samenvalt met het spontane of vrije scheppen. Muziek is in hoge mate gebonden aan regels maar is wellicht ook de meest vrije kunstvorm, omdat het niet is gebonden aan een voorstelling, zodat (goede) muziek in die zin beslist het magische karakter heeft van een vrije expressie die tegelijk niet anders had kunnen zijn. Muziek kan niet alleen bij uitstek direct onze ziel beroeren en exalteren (bij de oude Grieken was muziek wezenlijk voor de extatische ervaring op een orgastisch feest) maar wellicht ook ons diepste wezen uitdrukken. Volgens Kant is het genie van een hoger niveau dan het talent: het talent kan op adequate wijze ideeën verzinnelijken maar het genie is een natuur (want een gave) dat aan de kunst de wet oplegt (in de woorden van Schopenhauer: het talent raakt het doel dat anderen niet kunnen raken; het genie raakt het doel dat anderen niet eens zagen). Kunst volgt aldus niet de regels maar schept ook de regels in een schepping waarin op een hoger niveau geest (het bewuste) en natuur (het onbewuste) worden verenigd. Het genie is zeker ook herkenbaar in de muziek als bestaande grenzen worden doorbroken en nieuwe werelden geopend.

De visie van Kant omtrent de onmogelijkheid 'de dingen zoals ze in zichzelf zijn' te kennen is belangrijker in deze context. We kennen de dingen alleen maar zoals ze aan (of in) ons verschijnen, onder de omstandigheid van onze gevoeligheid. Hoe zouden we dan ooit een objectieve kwaliteit kunnen toekennen aan iets als muziek? Over de zoektocht naar wat kwaliteit is heeft Robert Pirsig overigens een mooie filosofische verhandeling geschreven, verweven in zijn roman Zen en de Kunst van het Motoronderhoud.

.