How many roads must a man walk down
Before you call him a man?

Laat ik beginnen met te zeggen dat ik The Freewheelin’ Bob Dylan zeker niet Dylans beste album vind. Toch is dit de eerste die ik bespreek en ik denk dat dat komt omdat deze plaat kenmerken heeft die latere albums van Dylan minder hebben: het klinkt eerlijk, puur, vrij, jong, warm. Wat het eerste opvalt, is de prachtige hoes waarop ik diezelfde predicaten kan plakken als op de muziek. Dylan is hier nog een echte folk singer die met venijnige teksten kritiek levert op de maatschappij. En op zichzelf. De protestnummers zou Dylan later min of meer afzweren en zich meer richten op minder concrete, poëtische teksten (volgens mij word ik geacht de naam Rimbaud te laten vallen), maar hier is het nog het beste van beide werelden.

Over het legendarische Blowin’ in the Wind is eigenlijk alles al gezegd en geschreven. Laat ik dit nog opmerken: als je zulke levenswijsheid met zulke zeggingskracht kan verpakken, in zo’n mooi liedje, dan ben je gewoon een held.

Girl from the North Country is wellicht het meeste liefelijke, knusse nummer dat ik ken. Ik zie Dylan al helemaal zitten, op een ijskoude winteravond met zijn vrienden rond een kacheltje. Het gitaarspel en de jeugdige stem van Dylan stralen zoveel warmte uit dat al zijn verkleumde toehoorders de kou even vergeten. En dan komt op het einde die prachtige, gecontroleerde uitbarsting van weemoed met de mondharmonica; telkens loopt er weer een siddering door mijn ruggenmerg als ik dit hoor. Het meisje dat hij bezingt, is een meisje dat hij verloren heeft, maar hij koestert haar nog altijd. Ze is simpelweg te lief en te mooi om te vergeten. Althans, zo stel ik me dat voor. Het kan toch niet anders zijn dan dat Dylan hier het meisje van mijn dromen bezingt?

In Masters of War is de stemming nogal anders: het venijn klinkt door in het gitaarspel, Dylan spuugt bijna letterlijk op de masters of war in zijn tirade – Ja, dit is pure haat. Als het onheilspellende, bezwerende gitaargejengel van dit nummer voorbij is, verlaat Dylan zijn boze stemming alweer om meer de kant van de blues op te gaan, als een ware ramblin’ man.

Twee nummers later volgt A Hard Rain’s A-Gonna Fall. Wellicht het eerste echt enigmatische nummer van Dylan. Toch klinkt hier ook weer genoeg maatschappijkritiek door. Zelf denk ik dat de hard rain staat voor een soort van apocalyptische neerslag, de natuurkrachten die de aarde zullen teisteren en reinigen als de mensheid zichzelf niet verbetert (dit is nogal slecht geformuleerd, maar ik doel op concepten als de Dag des Oordeels, zondvloed, en eigenlijk ook op spirituele/psychologische abstracties hiervan). Dylan is tegelijkertijd de profeet en de verlosser, die waarschuwt en wil behoeden voor het kwaad. Een andere, meer specifieke uitleg is dat het nummer over de Cubacrisis gaat en dat de hard rain staat voor fall-out (Saillant detail is dat Dylan het nummer voor het eerst ten gehore bracht een maand vóór de Cubacrisis uitbrak). Dat voor beide interpretaties wel iets te zeggen valt, blijkt misschien wel het beste uit dit geniale stukje uit het nummer:

And what'll you do now, my blue-eyed son?
And what'll you do now, my darling young one?
I'm a-goin' back out 'fore the rain starts a-fallin',
I'll walk to the depths of the deepest dark forest,
Where the people are many and their hands are all empty,
Where the pellets of poison are flooding their waters,
Where the home in the valley meets the damp dirty prison,
And the executioner's face is always well hidden,
Where hunger is ugly, where the souls are forgotten,
Where black is the color, where none is the number,
And I'll tell it and speak it and think it and breathe it,
And reflect from the mountain so all souls can see it,
And I'll stand on the ocean until I start sinkin',
But I'll know my song well before I start singin',
And it's a hard, it's a hard, it's a hard, and it's a hard,
It's a hard rain's a-gonna fall.

Don’t Think Twice valt in dezelfde categorie als Girl from the North Country. Wederom gebruikt Dylan prachtig, zacht gitaargetokkel. Terwijl the Beatles nog zongen dat ze zo graag de hand van dat meisje wilden vasthouden, schreef de 22 -jarige Dylan teksten over heel andere aspecten van de liefde. Als een getekend man, zou je haast zeggen. Ook in Bob Dylan’s Dream doet hij het voorkomen alsof zijn onbezorgde jeugd al mijlenver achter hem ligt (en wie ben ik om dat tegen te spreken?): nostalgisch, eenvoudig, grote gevoelens heel simpel maar accuraat weergegeven.

Oxford Town is vervolgens weer een protestnummer, maar wel een redelijk luchtige qua sfeer. Schitterend hoe Dylan ook hier weer zware thema’s in een ogenschijnlijk simpel jasje steekt. Talkin’ World War III Blues is een hoogtepuntje: onwijs grappig en tegelijkertijd worden er weer interessante thema’s en ideeën aangesneden.

Well, the doctor interrupted me just about then,
Sayin', 'Hey, I've been havin' the same old dreams,
But mine was a little different you see.
I dreamt the only person left after the war was me.
I didn't see you around.'

De twee covers die volgen zijn niet wereldschokkend, maar vooral Corrina, Corrina is toch wel vermakelijk. Gelukkig sluit Dylan prima af met het nummer I Shall Be Free dat het album toch wel aardig samenvat.

Dylan was hier jong en idealistisch, hij was een titaantje. Dat hij de stem van een generatie is geworden, begrijp ik maar al te goed. Ik ben van een compleet andere generatie, maar ook ik geloof elk woord dat hij hier uitkraamt. Voor mij is dit album een en al oprechtheid en geloofwaardigheid.

The answer, my friend, is blowin’ in the wind,
The answer is blowin' in the wind.

The Queen Is Dead. Ik wil er wat over schrijven, geen idee waarom. Helaas heb ik geen schrijftalent en ook geen verstand van muziek (voor zover dat bestaat), waardoor mijn stukje uiteindelijk uitgedraaid is op een onevenwichtige ophemeling van de plaat. Het zij zo. Incipiam:

Het eerste nummer zet meteen de toon voor het hele album. De boodschap is melancholisch en weinig hoopgevend, ook nostalgisch in zekere zin (naar a certain lost Englishness), maar tegelijkertijd weten de sprankelende instrumentatie en vooral de humor in de teksten van Morrissey een bepaalde luchtigheid te creëren, zodat bij mij toch een glimlach op mijn gezicht getoverd wordt.

We can go for a walk where it's quiet and dry
And talk about precious things
But the rain that flattens my hair ...
Oh, these are the things that kill me

De koningin is dood. Aan het keurslijf waarin de samenleving haar heeft geperst, is ze gestorven.
Morrissey is wel een beetje droevig, maar hij zal er niet om huilen. The Queen Is Dead is muzikaal gezien een prima opener; ook toen ik nog geen idee had waar het over ging, kon ik het zeer waarderen. Door vooral het drumwerk krijgt het nummer een prettige gejaagdheid over zich en er hangt een soort van galmende sfeer die wat mij betreft de leegheid van het koninklijk bestaan weerspiegelt. ’t Is een typisch Smiths-nummer – al is dat een non-opmerking, want the Smiths zijn dusdanig eigen, dat elk nummer van hen een typisch Smiths-nummer is.
De confessies tegenover Mr. Shankly in het tweede nummer zijn wederom erg vermakelijk. De nietige trots van de ik-persoon wordt pijnlijk grappig blootgelegd. De clowneske begeleiding van vooral de bas van Rourke past derhalve goed bij de boodschap, maar ik moet wel in de juiste stemming zijn: soms is het maar een irritant nummertje.
Dan I Know It’s Over. Het op één na beste nummer van de plaat. De melancholie gutst naar beneden. Verteerd door zelfverwijten en eenzaamheid. O mother, I can feel the soil falling over my head. Prachtig, prachtig!
En we gaan nog even op dezelfde toon verder met Never Had No One Ever. Prima nummer weer. Ik kan begrijpen dat sommige mensen de gekwelde teksten van Morrissey slecht verteren, over-pathetisch vinden, maar ik vind het echt schitterend, vooral omdat Morrissey het tegelijkertijd weet te overdrijven maar ook echt te menen.

Als we bij Cemetry Gates zijn aanbeland, wordt de muziek een stuk luchtiger. Marr haalt hier zijn akoestische gitaar te voorschijn en creëert inderdaad de sfeer van een zonnige dag… op het kerkhof. Heus niet elk nummer is melancholisch en met heerlijke zelfspot weet Morrissey dat hier aan te geven met zijn “dreaded sunny day”.Het feit dat Morrissey, de Wilde van de popmuziek, in dit nummer zijn voorbeeld expliciet noemt, geeft mij de kans om dat hier op te merken en er iets over te zeggen: Wilde schreef provocatieve (zelf-)satire en veel liedjes van the Smiths, waaronder deze, vallen in dezelfde categorie. Hier maakt de verteller, Morrissey, hypocriete verwijten aan het adres van zijn kompaan die heel erg uit de hoogte doet met zijn ‘geleende’ uitspraken. De moraal van het verhaal is volgens mij dat vrijwel iedereen wel uitspraken en ideeën ‘steelt’ om intelligent over te komen en dat dat heel natuurlijk is. Ik zeg vrijwel iedereen, omdat ik me er zelf natuurlijk niet schuldig aan maak.

Dan Bigmouth Strikes Again. Het wordt almaar vrolijker! Het pakkende intro van Marr belooft al veel en inderdaad, Morrissey’s ‘grote mond’ neemt epische proporties aan. Met The Boy with the Thorn in His Side had ik aanvankelijk meer moeite, maar sinds ik aan the Smiths gewend ben, is dit nummer een favoriet van me (zelfs het gejodel op het eind kan mij bekoren).
Vervolgens komt Vicar in a Tutu. Toch duidelijk het minste nummer van de plaat. Maar hij staat wel precies op de juist plaats, want zo komt de klasse van het volgende nummer extra goed naar voren.

Take me out tonight…
Hier draait het allemaal om. There Is a Light That Never Goes Out. Wat een briljant nummer! De tekst is prachtig, de baspartijen zijn mooi en de toverfluit aan het slot voert me mee in een sprookjeswereld zonder einde. Gelukkig maar, want het einde beloofde weinig gelukkigs te zijn…

Het is avond, donker. Nadat ik niemand gedag heb gezegd, stap ik naar buiten. Ik wordt door haar opgehaald. Ik stap in terwijl het lantaarnlicht de helft van haar gezicht doet schijnen. Ze glimlacht, net als ik.
De autolichten schieten voorbij. Ik kijk naar buiten, maar ik neem niets op.
Het moment is daar, ik moet het haar nu vragen. Maar de verstikkende angst zwelt weer aan, angst voor een teleurstelling. Die verschrikkelijke verlegenheid, de onzekerheid! Ik troost me met de illusie dat er nog hoop is. Nadat het bedrukkende gevoel van machteloosheid wat weggeëbd is, besef ik me dat ik nu ten minste wel gelukkig ben – kon ik nu maar sterven…

Morrissey, de tiener, zit thuis op z’n kamer door het beregende venster in de grijze, grauwe wereld turend. Smachtend wacht hij op die ene vreemdeling die hem meeneemt om de wereld en het leven te ontdekken. Maar de vreemdeling komt niet en het sprookje van There Is a Light blijft slechts een sprookje.

Gij vreesdet mooglijk voor een spoorwegramp?
Maar, Rika, wat kon zaalger voor mij zijn,
Dan, onder hels geratel en gestamp,
Met u verplet te worden door één trein?

Deze strofe uit Aan Rika van Neerlandsch dichter Piet Paaltjens vertoont opvallende gelijkenissen met There Is a Light en ik zou welhaast durven zeggen dat Morrissey beïnvloed is door Paaltjens’ werk. De overeenkomsten zijn treffend: beiden hebben last van een oprechte Weltschmerz, die ze vervolgens echter allebei op ironische wijze bespotten. Ook Morrissey’s liedteksten zijn te beschouwen als snikken en grimlachjes.
Stiekem kan ik me heel goed vinden in deze ironische Weltschmerz en daardoor hebben de teksten van Mozzer juist zo’n aantrekkingskracht op mij, denk ik zo. Als ik kijk naar de populariteit van de band, kan ik hier niet alleen in staan, toch? Het zal wel een jeugdkwaaltje zijn.

Dat was een fantastisch einde van het album geweest. Maar er volgt nog een nummer! We mogen nog kort nagenieten. Morrissey komt nog even terug op de kern van de zaak, maar ook Marr steelt hier de show met zijn liefelijke slide gitaarspel. Nu kunnen the Smiths met een gerust hart de luisteraar verlaten.
Maar mijn bericht is al veel te lang; afkappen deze nonsens…