KSPR
De aanloop naar My Beautiful Dark Twisted Fantasy werd gekenmerkt door veel geruchten en verklaringen van prominte figuren uit de muziekwereld, bewust uitgebrachte of per ongeluk gelekte nummers en kunst. Kunst, ja. Kanye West heeft duidelijk een grote interesse in de kunstvormen buiten de muziek. Zo liet hij de POWER clip baseren op werk van Michelangelo, zijn de verschillende covers van het album te beschouwen als een soort moderne kunst en bevatte de Runaway een aantal (controversiele) momenten die de kijker uitdaagde om na te denken over welke boodschap hij hier nou mee wou afgeven. En wat betreft muziek is het geen geheim dat hij de ambitie heeft om de ‘big thing’ van de 21e eeuw (en verder) te worden. De vergelijkingen met Michael Jackson wil ik hier buiten laten: tenslotte vergelijken we Vincent van Gogh ook niet met Mondriaan. Waar ik niet mee wil suggeren dat Kanye zich op een dergelijk voetstuk bevindt, maar.. laat ook maar.
De muzikale productie op My Beautiful Dark Twisted Fantasy is in ieder geval echt kunst van de bovenste plank. Kanye West trekt een indrukwekkend scala aan achtergrondartiesten, samples en effecten uit de kast, en mengt deze vervolgens tot een stevig en gevarieerd geheel. In tegenstelling tot veel hiphop producers neemt hij ook de tijd. Een nummer begint of eindigt niet met een verse of een chorus, dat zijn slechts onderdelen van het grote plaatje. Dat levert – inderdaad- vrij lange nummers op. Maar dat is absoluut geen minpunt, aangezien hij in staat is om die delen net zo interessant te maken, of soms zelfs beter, dan de gerapte passages (het blijft tenslotte hiphop). Enkel Chris Rock vind ik maar weinig toegevoegde waarde hebben. Voor de rest past de muzikale begeleiding perfect bij elk nummer.
Toch wil ik hier nog een kanttekening bij plaatsen. Ik heb een aantal keer het woord ‘experimenteel’ horen vallen. Dit is in mijn ogen niet helemaal juist. Kanye West is op MBDTF een kunstenaar, maar wel een kunstenaar die grotendeels binnen de lijntjes kleurt. Daarentegen gebruikt hij wel een van de bonstste kleurenpaletten in de geschiedenis van hiphop. Dat laatste zorgt voor een heerlijk afwisselend, maar soms een beetje onevenwichtig album. De nummers zelf vormen weliswaar een stevig geheel; als je het hele album samenneemt gaat dat compliment niet helemaal op. Maar toch: de zwaar aangezette autotune op Runaway, de progressieve rock op Hell of a Life, de intro van Dark Fantasy, de bombastische productie van All of the Lights: het is allemaal van hoge kwaliteit. Dat is te verwachten van Kanye West, maar met My Beautiful Dark Twisted Fantasy heeft hij zichzelf weer eens overtroffen. Is dat dan experimenteel? Het is maar hoe je het bekijkt. Ik zelf vind het meer een best of both (multiple) worlds dan een hele nieuwe ‘world’, maar ik kan me ook wel voorstellen dat daar weer andere meningen over zijn.
Dan komen we aan bij het meestal wat mindere gedeelte van Kanye West ’s ouvre: de raps. Een echt fantastische rapper zal hij nooit worden, maar toch is hij hier weer vooruit gegaan op het gebied van flow en lyrics. De wat eerlijkere, open tracks lijken hem het beste te liggen. Runaway, maar zeker Blame Game, kennen sterke lyrics, wellicht ook omdat die tracks geen ingewikkelde rijmschema’s of metaforen nodig hebben. Sinds 808’s is Kanye opener en eerlijker in zijn muziek geworden. Hij behoudt af en toe de neiging om anderen de schuld te geven (iets wat hij, eerlijk is eerlijk, ook zelf toegeeft op Runaway, respect daarvoor), maar voor de rest zorgt deze openstelling niet alleen voor uitstekende nummers, het biedt ook weer wat meer inzicht in zijn kronkelende geest. Hier ben ik al eerder op in te gaan, desondanks vond ik hethet waard om het hier ook nog even te melden.
Maar goed, voor écht ingewikkelde rijmschema’s en dergelijke hoef je dit album niet aan te zetten. Vooral op dat eerste punt vind ik hem nog wel eens tekort schieten om echt bij de grote rappers te horen. Begrijp me niet verkeerd: ik vind Kanye zeker wel een goede rapper. Hij kan grappig uit de hoek komen, schrijft best goede rijms (steeds beter) en hij heeft een prima flow. Maar een wereldtopper? Nee. Is dat dan niet storend ? Niet echt, eigenlijk. My Beautiful Dark Twisted Fantasy zit zo goed in elkaar dat je geen buitensporige kwaliteiten als rapper nodig hebt om er goed tussen te passen. Iets wat je ook goed terughoort bij de featerings.
Want wat betreft gastartiesten heeft hij ook niet echt wereldtoppers meegenomen (even uitgezonderd All of the Lights, anders ben ik morgen nog bezig). Maar hier komt de kunstzinnige kant van Kanye zo goed naar boven: ze integreren allemaal prima in het album. In het slechtste geval storen ze in ieder geval niet heel erg. Ik heb helemaal niks met Rick Ross, maar hij komt best goed op Devil in a New Dress. Nicki Minaj dropt een prima verse op Monster, Pusha T vond en vind ik een matige rapper, maar hij is hier niet heel vervelend. John Legend kan weinig fout doen bij mij. Jay-Z is een beetje wisselvallig – op Monster vind ik hem echt heel matig, maar dat maakt hij later wel weer goed op So Appalled. Kid Cudi zingt een fijn refreintje in op Gorgeous, enzovoort enzovoort. Dat is misschien nog wel de grootste verdienste: Kanye is op MBDTF in staat om weinig bijzondere gastartiesten op zo’n manier in een nummer te integreren dat ze toch hun waarde hebben. Nu heeft hij dat wel eerder laten horen (nooit gedacht dat ik T-Pain zou waarderen), maar ditmaal overtreft hij zichwel. Alweer.
Ik wil toch even terug komen op de enorme hype die er rond dit album heerst. Pitchfork deelt haar eerste tien uit in acht jaar tijd, Rolling Stone magazine geeft de perfecte score, Metacritic geeft een gemiddelde score van maar liefst 93 aan en in ons land wordt My Beautiful Dark Twisted Fantasy opgehemeld in onder andere de Volkskrant en bij De Wereld Draait Door. Misschien ben ik van nature geneigd om dit soort cijfers en recensies te nuanceren, maar in dit geval lijkt het mij ook wel een beetje op zijn plaats. Dit album is in mijn ogen geen directe revolutie. Het is meer dan dat: het is meer de evolutie van genre’s als pop, hiphop, r&b en misschien zelfs (progressive/indie) rock samengevat in een enkele plaat. Uiteraard levert zo’n combinatie weer een hele discussie op over welk genre het dan is, maar dat vind ik totaal niet interessant. Genre’s zijn niet meer dan het creëeren van kaders voor muziek, terwijl de beste muziek soms ontstaat op de grenzen van die kaders. De slechtste ook, trouwens.
Kanye West heeft zich niet verslikt in de lastige taak om zoveel soorten stijlen te combineren en desondanks zijn eigen touch te behouden. Dat spreekt voor zijn talent als een producer, en zorgt voor een muzikaal sterk en vooral erg afwisselend album. Dat laatste kan af en toe als negatief ervaren worden, en ik vind het soms ook jammer dat hij daar op sommige momenten wat minder aandacht aan heeft besteedt. De daadwerkelijke inhoud is goed, niet alle gastartiesten tonen direct hun waarde, maar ik heb nergens het idee dat er iemand echt overbodig is. Kanye is duidelijk gegroeid als rapper. Een echt briljante rapper zal hij wel nooit worden, maar de perfect uitgebalanceerde producties en de zorgvuldige invulling daarvan door hem en zijn featerings zorgt ervoor dat My Beautiful Dark Twisted Fantasy een heerlijk album is geworden. Een daadwerkelijke revolutie is het niet, het beste hiphop album ooit is het ook niet, maar dat dit hoog zal scoren in de lijstjes van de afgelopen pakweg vijf, tien jaar lijkt me geen grote verassing meer. En ja, dat geldt ook voor mijn lijstje.