R.E.M. - Out of Time (1991)

Shiny Happy People moet het vreselijkste nummer ever zijn, haha. Als het intro start krijg ik al een wegtrekker. Verder een vrij aardig album.

Doet het op compilaties altijd goed naast I'm a Barbie Girl

Denk dat cynicus Stipe dubbel lag toen 't voorstelde.

Laatst bladerde ik door de albums in de plaatselijke platenzaak hier in de VS (waar ik woon) en kwam Out Of Time tegen. Op weg terug draaide ik het album in de auto en besefte weer eens hoe goed de plaat is.
Toen het album verscheen in ’91 was ik niet overtuigd. Natuurlijk was Losing My Religion geweldig en stond lange tijd op 1 in de top 40, maar de rest was me iets te blij en te soft.
Nu zowel de LP en ik meerdere decennia ouder zijn, is er geen twijfel meer. Dit was en is een meesterwerk, een icoon die je in de platenkast moet hebben staan. Muzikaal is de band in topvorm. De sfeer en de flow van de plaat vormen 1 geheel en ik kan ‘m nooit afzetten tot alle nummers voorbij zijn. Mooie productie, een meestal optimistische accoustische sound en energie. En als Losing My Religion, Low, Half A World Away en Country Feedback op 1 plaat staan, dan heb je goud in handen.

Daarnaast heeft het album zijn plaats in de geschiedenis verdient omdat het de definitieve doorbraak betekende voor REM als wereldband.

Alles bij elkaar verdient REM hier voor mij dubbel en dwars iedere ster van de 5 die ik heb gegeven.

Radio Song 10,00
Losing My Religion 10,00
Low 9,75
Near Wild Heaven 9,50
Endgame 9,25
Shiny Happy People 10,00
Belong 10,00
Half a World Away 8,75
Texarkana 10,00
Country Feedback 10,00
Me in Honey 9,25

9,68 (4,84*)

Hey! Hey! Hey!

Low een 10, dit kan niet Luigifort!

Met het energieke optreden op Pinkpop in 1989 verzilvert R.E.M. hun status als beste alternatieve band van dat moment. Beter kan het niet meer worden. Totdat in het magische muziekjaar 1991 alternatief mainstream wordt en zelfs R.E.M. onverwachts een megahit scoort met Losing My Religion. Losing My Religion haakt op het sobere akoestische MTV Unplugged gebeuren in. Michael Stipe draagt nog steeds datzelfde verbitterende van The One I Love uit. Gooit hij daar zijn emoties fel in de strijd, op Losing My Religion houdt hij het liefdesnummer klein intiem dicht bij zichzelf.

Treedt hij bij Pinkpop vol in de schijnwerpers op, nu overheerst de twijfel. Is die rol van rockidool wel voor hem weggelegd? Of moet hij zich schikkend op de achtergrond opstellen? Juist op dit moment scoren ze hun grootste succes en staan ze definitief op de voorgrond. Feitelijk verandert er verder niet eens zo heel veel en verschilt de aanpak bar weinig met Green. Het contact met producer Scott Litt bevalt zo goed, dat hij nu tevens weer van de partij is. Je kan Out Of Time bijna in manische tracks en meer depressieve songs onderverdelen. Michael Stipe is onvatbaar, soms grillig, dan weer uitbundig vrolijk.

De keuze van de singles vind ik zelf behoorlijk verrassend. Shiny Happy People is exact het tegenovergestelde van Losing My Religion. Hier overheerst een bijna kinderlijk enthousiasme. De katalysator hierbij is absoluut de van The B-52s bekende zangeres Kate Pierson die een jaar eerder flink met het Iggy Pop duet Candy scoort. The B-52’s zijn net als R.E.M. uit Athens afkomstig, en hebben een onderlinge amicale verstandhouding. Kate Pierson heeft dat aanstekelijke uitnodigende en de blije Shiny Happy People clip werkt zeker in het voordeel. Ze grijpen hierbij naar hun Paisley Underground roots terug, en voegen er een soort van liefdevolle hippie benadering aan toe.

Het blijkt echter dat de inspiratie juist erg wrang en politiek gericht is. Het is een reactie op beruchte bloedige bloedbad op het Chinese Tienanmenplein in 1989, waar propagandaposters juist een tegenovergesteld beeld laten zien. De band heeft een haat/liefde relatie met dit nummer. Ze spelen het amper op concerten, vanwege het hoog zoete bubblegum gehalte. Het duurt jaren voordat ze Shiny Happy People omarmen, en toegeven dat het stiekem best een aardig nummer is.

Near Wild Heaven ademt ook dat Paisley Underground gevoel uit, al geeft de samenzang er een typische sixties, bijna The Beach Boys achtige twist aan. Prachtig gezongen door Michael Stipe en bassist Mike Mills, die tevens een flink gedeelte van de tekst geschreven heeft. Near Wild Heaven gaat over het dreigende einde van een relatie. Die paradijselijke hemel is steeds verder weg, en bijna onbereikbaar. De sfeer van de track geeft bijna juist een tegenovergestelde goed gevoel weer. Hoe bedrieglijk misleidend kan een nummer zijn.

Radio Song is nog vreemder. Er is een wisseling van wacht tussen de generaties gaande. Hiphop staat op het moment van exploderen en gelijktijdig slaat de gitaarrock toe. Michael Stipe voelt dit goed aan, en met Radio Song verenigt hij beide stromingen. Een gastrol is hier voor KRS-One weggelegd. Deze hiphop grootheid heeft baan verbredend werk Boogie Down Producties verricht. Dit collectief is rechtstreeks van de straten van de New Yorkse Bronx afkomstig en is net zo belangrijk geweest als Public Enemy en N.W.A.

Het beste nummer van Out Of Time is voor mij echter het strak door drummer Bill Berry ingezette Low. De baspartijen zijn van de van The dB’s afkomstige muzikant Peter Holsapple. Low heeft iets spiritueels mysterieus in zich en het ritmische intro toont gelijkenissen met Dancing Barefoot van Patti Smith. Niet vreemd dat R.E.M. later nog een duet met haar opneemt. De basklarinet van Kidd Jordan zorgt voor het verdovende effect. Mark Bingham doet zijn best om het met zijn strijkersensemble zacht strelend te houden. Peter Buck versterkt zijn gitaar tot rockniveau en zweept de boel aardig op, waarna Michael Stipe inhaakt.

Het mijmerende Endgame kenmerkt zich door de woordloze zang van Michael Stipe en is een voorbode voor de richting die ze vervolgens met Automatic For The People inslaan. Ook hier een bepalende rol voor Kidd Jordan die er met zijn dromerige blazerspartijen een fabelachtige jaren zeventig twist aangeeft. Endgame luidt de afsluiting van de Out Of Time A-kant in, al is een plek helemaal op het einde van de plaat waarschijnlijk nog meer passend.

Michael Stipe huilt zich getergd door de ritmische Belong swing heen. De band beschouwt de track als een zustertrack van Radio Song. Staat daar de muzikale vrijheid centraal, op Belong staat juist de kansloze straatjeugd centraal, die zich met moeite staande houden en in de criminaliteit belanden. Michael Stipe treedt hier zowat in de rol van Argentijnse Dwaze Moeder, die verbitterend jammerend met verdriet hun strijd aangaan.

Half a World Away is toch wel de ultieme MTV Unplugged track. Dit nummer ademt in alles de vroeg jaren negentig uit. Hoe naakt kwetsbaar kan je jezelf opstellen. Hoe kaal kan je een song presenteren. Hoe kan je met geloofwaardigheid zo intens raken. Nou, op deze manier dus. Michael Stipe is moe van het touren en verlangt naar thuis, geborgenheid. Juist door dit uit te spreken, stelt hij zich krachtig op. De keerzijde van de roem. Het ironische is toch wel dat dit slechts het begin daarvan is.

In het stevig rockende Texarkana neemt Mike Mills de leadzang van Michael Stipe over. Je vergeet bijna dat alle vier de artiesten in staat zijn om vocaal een nummer te dragen. Het zegt nogmaals genoeg over de veelzijdigheid van R.E.M. John Keane leent niet alleen zijn studio uit, hier speelt hij tevens op pedal steel gitaar een deuntje mee. Texarkana is een prachtige beeldende ode aan het grensgebied tussen Texas en Arkansas, omgeven door leegte en woestijngronden.

Country Feedback is de favoriet van Michael Stipe. Dit is goed voor te stellen. Het is zo ontroerend hoe hij deze duistere track zichzelf toe-eigent. Hij nestelt zich tussen de orgel warmte van Mike Mills en de slide gitaar benadering van John Keane. Michael Stipe laat zijn persoonlijke grijze leegte door de overige muzikanten inkleuren en sluit systematisch tekstueel op Losing My Religion aan. Het is traumatisch therapeutisch, het punt dat je van jezelf verliest. Een van de meest donkere nummers die Michael Stipe ooit geschreven heeft. Komen tranen soms vanzelf, hier zijn het de woorden die op dezelfde wijze een weg naar buiten vinden.

Na deze beladenheid kan je het beste luchtig afsluiten. Dan komt Kate Pierson weer in beeld. Ze weet als geen ander het bezwerende Me in Honey naar een ander level te tillen. Het heeft in ieder geval een positieve uitwerking op Michael Stipe die heerlijk opgewekt de plaat afsluit. Er is op muzikaal vlak zoveel gaande in 1991. Out Of Time is hier een duidelijk bewijs van. Voor mij is het Document, Green en Out Of Time drieluik R.E.M. op de top van hun kunnen, al heeft elke liefhebber weer zijn eigen voorkeur.