Patti Smith - Horses (1975)

"Horses, horses, horses, horses, coming in all directions!" uit "Land" geeft het al aan, samen met de titel van de plaat, dit is een album over dynamiek. Het nummer zelf, een epos van bijna tien minuten waarin we een soort "When the Music's Over" anno '75 zouden kunnen zien, is een perfecte samenvatting van Patti's vrije geest: a la Johnny B. Goode schreeuwt ze "Go Rimbaud! Go Rimbaud! Go Johnny! Go! Go!" Rimbauds geest zweeft ook door de tekst, niet alleen de visionaire hallucinaties van "Illuminations" die zich ook diep in het werk van Bob Dylan hebben genesteld, maar ook deze passage uit "Une Saison en Enfer" (vertaling: Paul Claes) zal haar niet onbekend zijn geweest:


Lees het lange gedicht "Mauvais Sang" (of "Kwaad Bloed", als "Bad Blood" terug te vinden op internet ook) er maar op na: de aanwezigheid van de paarden wordt al gevoeld voordat de paarden er zijn; vergelijk dat maar eens met het gedicht van Patti dat in het cd-boekje afgedrukt staat: "the feel of horses before horses enter the scene". Bij zowel Rimbaud als Patti levert dit bijna fysieke poëzie op, bij de laatste wordt dat uiteraard nog versterkt door haar bezielde voordracht. De invloed van Ginsberg en zelfs Wallace Stevens (vergelijk "And the waves, the waves were soldiers moving", later nog geciteerd door Nick Cave, met Patti's "The waves were coming in like Arabian stallions"). Overigens komt de naam Johnny zelfs nog direct bij Burroughs vandaan, volgens Patti zelf (in de documentaire "Dream of Life" en wat uigebreider in “De beat van Burroughs”).

Ook "Birdland" volgt een vergelijkbaar procedé: het begint rustig op piano, maar Patti, die hier eigenlijk gewoon een poëzievoordracht houdt, schroeft de intensiteit steeds verder op, ondersteund door piano en gitaarfeedback. Het draait hier om Peter Reich, zoon van de befaamde psychiater Wilhelm Reich, die ooit samen met zijn vader een machine bouwde om wolken te manipuleren (zie ook “Cloudbusting” van Kate Bush), die zijn vader terugziet. In de tekst komt William Blake overigens ook langs, nog zo’n visionair. Visie is, naast dynamiek, het tweede sleutelwoord hier.

Het laatste kernbegrip op deze plaat is uiteraard “rebellie”. Lucebert schreef ooit dit:

Nu komt alleen Baudelaire niet langs op “Horses”, maar Luceberts verdediging van de Vijftigers (volgens Bertus Aafje de SS van de poëzie) kan ook op Patti toegepast worden. Ging het bij de Vijftigers niet vaak om het proces van het kunst scheppen, het (bijna) fysieke? Denk hierbij ook vooral aan de schilders van die beweging. Even heel vrij naar Kant: rebellie zonder eruditie is leeg, eruditie zonder rebellie vaak (wat) saai. Ik kan jou, waarde lezer, hier wel het gevoel hebben gegeven dat ik een poëziebundel of een cd met gesproken woord bespreek, maar er is natuurlijk ook de muziek waarin een lange traditie van opstandigheid is verweven.

De Chuck Berry-link heb ik aan het begin al besproken en natuurlijk was rock ’n roll in diens begindagen muziek van de duivel. Daarnaast hebben de nummers “Redondo Beach” en “Kimberly” een reggae-achtige ritmiek, een genre dat in de jaren zeventig nog erg rebels en underground was. Het was dan ook niet gek dat veel punks dol waren op reggae (neem Johnny Rotten bijvoorbeeld), maar ook dat Bob Marley het nummer “Punky Reggae Party” uitbracht en er vele cross-overs tussen reggae en punk gelegd werden.

Ook wordt er nog “intertekstueel”, of intermuzikaal, zo u wilt, gedaan richting de geschiedenis van rock ’n roll. Opener “Gloria” is deels een cover van het gelijknamige Them-nummer. Patti’s eigen stukken en de fragmenten uit de Van Morrison-compositie zorgen voor een nieuwe context door hun juxtapositie. Eenzelfde soort “samplen” gebeurt in “Land”: daarin worden hele stukken uit “Land of the Thousand Dances” hergebruikt en zo krijgt die simpele, wat flauwe tekst een heel nieuwe betekenis. Volgende punt: John Cale, van The Velvet Underground-faam en ook zo’n legger van een brug tussen Chuck Berry-rock ’n roll en avant-garde, heeft de plaat geproduceerd. Geen onbelangrijk detail.

Want natuurlijk, ’75 is al een hele tijd terug; ik kan het me in elk geval niet meer herinneren. “Horses” is naast de hoofdrolspeelster een broedplaats voor creatief talent geweest: Tom Verlaine (bekende achternaam) van Television speelt mee op “Free Money”, de later beroemde Robert Mapplethorpe verzorgde de androgene, iconische hoesfoto en Lenny Kaye is ook bepaald geen onbekende gebleven. Dynamiek, visie en rebellie, ze komen maar zelden zo knap en intens samen als op dit album.


Bibliografie:
-Blake, William. The Selected Poems of William Blake. Ware: Wordsworth Editions Ltd, 2000.
-Burroughs, William S. The Soft Machine. Parijs: Olympia Press, 1961.
-Ginsberg, Allen. Collected Poems 1947-1997. New York: Harper Perennial, 2007.
-Rimbaud, Arthur. Gedichten, Een seizoen in de hel, Illuminations. Vertaald door Paul Claes. Amsterdam: Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2006.
-Lucebert. Verzamelde Gedichten. Amsterdam: De Bezige Bij, 2007.

Volgende week dinsdag komt Patti Smith weer eens op bezoek in ons Belgenland. Dan is ze te zien in de Ancienne Belgique, waar ze haar debuutalbum Horses integraal zal brengen. Ook veertig jaar na uitgave blijft die prachtplaat tot de verbeelding spreken, en quite rightly so. Weinig albums zijn zo dynamisch, zo wild, zo associatief. Zo vrij. Zo intens.

And suddenly…Johnny…gets the feeling…he’s being surrounded by…Horses! Horses! Horses! Horses!

Het muzikale DNA van zowel Horses als Patti zelf loopt door voorlaatste nummer Land als een wilde maar subtiele onderstroom. De dochter uit een groot middenklassegezin is wild van Bob Dylan, The Beatles en Chuck Berry, en fantaseert tegelijkertijd dat ze de muze is van grote Franse negentiende-eeuwse dichters als Paul Verlaine en Arthur Rimbaud. Middenklassedochter ontvlucht de buitenwijken voor het New York van eind jaren ’60, wordt kunstenares, slaapt in het beroemde Chelsea Hotel, ontmoet Jimi Hendrix, wordt dichteres, wordt zangeres, brengt in ’75 Horses uit, blijft kunstenares. Zo gaat het in Land ook van ‘go Johnny go’ naar ‘go Rimbaud’, worden de paarden eerst opgevoerd als metaforen voor de grootstad als grote verslinder, om vervolgens teder beschreven te worden als ‘arabian stallions’. Eerst vraagt ze plompweg of we de Twist kunnen dansen, vervolgens begint ze te dichten als een volleerd symboliste. Haar teksten plaatsen hoge en lage cultuur naast en door elkaar, houden je op het puntje van je stoel en worden op zo’n manier gezongen dat je niet anders kan dan er iets (positiefs) bij voelen.

Ook al moest Patti zelfs in de wilde jaren ’60 niks van drugs weten, toch is dit eigenlijk een behoorlijk trippy plaat. De teksten van koningin Smith zijn vaak zo associatief dat je ze gewoon als mini-films in je hoofd kan afspelen, en muzikaal is Horses soms zodanig opzwepend dat er als vanzelf een rush komt.

Dip in to the sea…to the sea of possibilities. It started hardening in my hand, and I felt the arrows of desire…

Maar er sluimeren nog meer schimmen door Horses. Er zijn ook Gloria en Kimberly, twee volmaakte portretten van imperfecte vrouwen. De eerste is vrij, vuil en rebels, een wees in de postmoderne wereld. ‘Jesus died for somebody’s sins but not mine’ vertelt haar al even rebelse vriend(in), en Gloria knikt. Kimberly dan, (inclusief heerlijke orgelmelodie) is het eeuwig misbegrepen jongere zusje. De hele familie had het te druk met hun eigen levens om te merken dat ook zij ouder is geworden. Proberen losbreken uit het verwachtingspatroon, experimenteren met van alles en nog wat, zo is Kimberly tegenwoordig. Ze is wakker maar haar ogen dromen nog altijd. Misschien heeft ze toch nood aan wat bescherming zo nu en dan.

Er is Redondo Beach, waar het water warm is, en de cocktails lekker fris, maar waar desondanks altijd wel seksuele agressie in de lucht hangt. Er is Birdland, een droomwereld opgebouwd rond de jazzplaten waar Patti’s moeder zo dol op was. Er is de bluesey schreeuw om innerlijke rust in Break It Up. Elegie ten slotte, is de oorverdovende stilte na de storm, wakker worden uit een koortsige droom over duizenden galopperende paarden. Je doet je ogen open en ziet Patti aan je bedstee zitten. Ze heeft de hele nacht je hand vastgehouden. En ze zal je nooit meer loslaten als je dat niet wil.

Horses wordt vaak gelabeld als de eerste grote punkplaat, en Patti als de eerste punkzangeres. Mag ik het hier mee oneens zijn? Punk, hoe heerlijk het genre ook is en hoe veel het ook betekend heeft voor rockmuziek in het algemeen, is altijd wat kort door de bocht gebleven, tweedimensionaal op zijn best. Dat terwijl Patti Smith op Horses het vizier van de luisteraar juist bijna hardhandig probeert open te breken. Ze was mijn inziens de hele punkscene lichtjaren voor, maar dat deed ze subtiel. Net zo subtiel in beeld als de paardvormige speld op het jasje dat ze op de hoes draagt.

(Dit bericht komt van mijn gloednieuwe muziekblog The Irresistibles. Het is zeker niet de bedoeling dat al mijn blogposts op musicmeter terechtkomen, dus wie benieuwd is naar meer mag altijd de facebook-pagina liken. Bedankt!

Recensie op de krenten uit de pop:
De krenten uit de pop: Patti Smith - Horses (1975) - dekrentenuitdepop.blogspot.com

Patti Smith - Horses (1975)
Patti Smith ambieerde lange tijd een carrière als dichter, maar met haar debuutalbum Horses uit 1975 schaarde de New Yorkse muzikante zich onder de iconen uit de geschiedenis van de popmuziek

Vanaf 1977 zou de popmuziek langzaam veranderen door de opkomst van de punk en new wave, die zowel vanuit Londen als New York de aanval opende op de gevestigde orde binnen de popmuziek. Twee jaar eerder verscheen Horses van Patti Smith en dat is met de kennis van nu een album dat zijn tijd ver vooruit was. Patti Smith begon misschien bij de rockmuziek als die in 1975 werd gemaakt, maar haar muziek klonk ruwer en haar zang indringender. Horses is een album dat vanaf de eerste noten urgent klinkt en dat doet het album bijna 50 jaar na de release nog steeds. Het is niet mijn favoriete Patti Smith album, maar wel haar beste en meest invloedrijke album.

Patti Smith wordt gerekend tot de vaandeldragers van de New Yorkse punk en new wave, die in de tweede helft van de jaren 70 tot bloei kwam in clubs als Max’s Kansas City en CBGB. Daar is in muzikaal opzicht misschien wel iets voor te zeggen, maar toen de Amerikaanse muzikante in 1975 opdook met haar debuutalbum waren de genres punk en new wave nog niet eens uitgevonden.

Patti Smith was sinds het begin van de jaren 70 al actief in New York, in eerste instantie als dichter, maar toen ze op ging trekken met gitarist Lenny Kaye combineerde ze haar gedichten steeds vaker met muziek. Het leverde Patti Smith uiteindelijk een platencontract op, waarna in 1975 haar debuutalbum Horses verscheen. Horses is en was een sensationeel album, dat wordt gerekend tot de klassiekers van de New Yorkse punk en new wave, maar dat ook ver buiten de lijntjes van deze genres kleurt.

Horses opent met Patti Smith’s versie van het door Van Morrison geschreven Gloria, waarna zeven songs volgen die Patti Smith schreef met een aantal bevriende muzikanten, onder wie de eerder genoemde Lenny Kaye en Tom Verlaine, die twee jaar na Horses met zijn band Television het prachtige Marquee Moon zou maken. Patti Smith maakt op Horses muziek die niet eens zoveel afwijkt van de rockmuziek en singer-songwriter muziek die in de vroege jaren 70 gangbaar was, maar de intensiteit en ruwe energie van haar muziek zorgden er voor dat Patti Smith in 1975 echt anders klonk dan haar collega muzikanten.

Die intensiteit en ruwe energie hoor je vooral terug in de expressieve zang van de New Yorkse muzikanten, die haar teksten met veel gevoel en passie voordraagt. De kracht van de zang wordt alleen maar sterker wanneer Patti Smith kiest voor poëtische teksten waarin haar verleden als dichter weer aan de oppervlakte komt. Horses is een album dat negen tracks lang urgentie uitstraalt en dat af en toe bijna beklemmend klinkt.

Het is de verdienste van de gedreven zang van Patti Smith, maar ook het rauwe geluid van haar band en met name het gitaarwerk van Lenny Kaye geven Horses twee jaar voor de opkomst van de punk in een aantal tracks een punky vibe. Horses werd opgenomen in de roemruchte Electric Lady Studios in New York en niemand minder dan John Cale produceerde het album. De voormalige Velvet Underground muzikant koos voor een redelijk rauw bandgeluid, wat bijdraagt aan de energie van Horses.

Het album flirt veelvuldig met rauwe garagerock, maar ook uitstapjes richting reggae (Redondo Beach), jazz en avant garde worden niet geschuwd. Het krachtigst zijn wat mij betreft de zich wat langzaam voortslepende tracks waarin Patti Smith haar ambities als dichter nog niet heeft opgegeven. Het ruim negen minuten durende Birdland begint misschien als een wat jazzy en door piano gedomineerde singer-songwriter track uit de vroege jaren 70, maar wanneer Patti Smith haar teksten steeds indringender en uitbundiger gaat voordragen en zich hierbij laat begeleiden door geweldige gitaarlijnen, is duidelijk dat ze uit ander hout is gesneden dan de andere vrouwelijke singer-songwriters van dat moment.

Ik luister echt veel vaker naar Easter uit 1977 en vooral Wave uit 1979, die wat toegankelijker zijn dan het debuutalbum van Patti Smith, maar Horses blijft toch het meest indrukwekkende album van Patti Smith en is inmiddels terecht uitgegroeid tot een van de kroonjuwelen van de New Yorkse rockmuziek van de jaren 70. Erwin Zijleman

Ben op reis door de albums achter mijn afspeellijstjes met new wave. Begonnen met protowave van het in 1971 verschenen Second Album van Curved Air, beland ik na de protopretpunk van The Dictators bij het debuut van dichteres/muzikante Patti Smith.

Volgens de traditie wordt de geboorte van punk en new wave geplaatst in Londen. Dit met de doorbraak van de genres in het najaar van 1976 bij de doorbraak van de Sex Pistols. Maar eigenlijk is Horses de eerste plaat waarvan ik de muziek als new wave ervaar. Verschenen in november 1975, een jaar eerder.
Gelukkig had het kersverse label Arista vertrouwen in deze groep talenten, dankzij concerten in de regio New York niet geheel groen. Terwijl de Sex Pistols in augustus 1975 voor het eerst bijeenkwamen, stapten Smith en haar bandleden de studio in voor dit debuut. Het kwam met de nodige ruzies tot stand: Smith had geen studio-ervaring maar wantrouwde de door haarzelf uitgekozen producer John Cale. Bovendien konden gastgitaristen Allen Lanier van het "grote" Blue Öyster Cult en Tom Verlaine van het nog onbekende Television elkaar niet uitstaan.

Desondanks is Cale erin geslaagd om het beste uit Smith en haar muzikanten te halen. Het klinkt goed en is gevarieerd. Van het compleet verbouwde Gloria van Them naar de reggae van Redondo Beach naar het negen minuten durende Birdland. Deels geïmproviseerd met die kenmerkende stem van de zangeres en naar een climax toewerkend. Liever hoor ik korter werk, zoals het mooie pianospel in het intro van het kalme Free Money, dat kant 1 afsluit en in een kleine vier minuten steeds intenser wordt.
Kant 2 kent met Kimberly en Break It up (de laatste met een gastrol voor Verlaine) minder contrasten maar wél intense uitvoeringen. Met de negen minuten van Land, dat uit twee delen bestaat, wordt weer het nodige geïmproviseerd.
Mogelijk ontstond omtrent die twee lange nummers de meeste onenigheid tussen Smith en Cale, want voor echte improvisatie is op de beperkte speelduur van een elpee weinig ruimte. En houd zo'n groep met wilskrachtige frontvrouw dan maar eens in toom, zoals bij paarden soms nodig is... Het is een verwijzing naar de albumtitel. Dan het slot met het dromerige Elegie. Hier de gastrol voor Lanier, het lied is kort en ingetogen.

Horses haalde destijds #47 in albumlijst Billboard 200. Smith kreeg in 1976 op haar beurt een gastrol bij Blue Öyster Cult op hun elpee Agents of Fortune. In 2005 verscheen een opgefriste heruitgave met livebonus alias Whocover My Generation, in 2017 gevolgd door dubbelaar Horses/Horses.
Was Smith in 1976 nog behoorlijk negatief over de producersbijdragen van Cale, inmiddels kijkt ze daar anders tegenaan, beseffend dat ze stronteigenwijs en onervaren was. Waarbij Cale alle geduld opbracht om de plaat te doen slagen, wat echter is gelukt.

Mijn reis vervolgt in het Londen van 1975 met Another Green World van Brian Eno.