Ruim een decennium lang heeft Radiohead vriend en vijand weten te verrassen met nieuwe album releases. Sommige mensen laat het tot op de dag van vandaag nog steeds onverschillig, terwijl anderen keer op keer spraken van een nieuw meesterwerk. OK Computer (1997) wordt nog steeds jaarlijks genoemd als één van de beste albums ooit gemaakt, en het nauwelijks gepromootte Kid A (2000) kwam vanuit het niets op #1 binnen in de Amerikaanse Billboard Album Top 200. De voorlaatste albums Amnesiac (2001) en Hail To The Thief (2003) ontvingen vervolgens wat gemixte reacties, maar staan tevens te boek als belangrijke noemenswaardige releases voor de band.
We schrijven drie jaar later. Radiohead kondigt een korte Europese tournee aan in 2006 waarbij o.a. tweemaal de Heineken Music Hall in Amsterdam wordt aangedaan, plus een headlinersoptreden op het Belgische Pukkelpop festival. Tijdens deze concerten wordt een handvol nieuwe nummers gepresenteerd waaraan de band op dat moment aan het sleutelen is. Veel van deze nummers klonken zo goed als 'af', dus het kon nooit lang meer duren voordat er een zevende studioalbum zou gaan komen. Een jaar later is er nog steeds geen enkel spoor van te bekennen, en diverse media en fansites melden dat de verwachte releasedatum pas in maart/april 2008 zal zijn. Op 1 oktober verraste gitarist Jonny Greenwood echter iedereen door via eigen site aan te kondigen dat het album met de titel In Rainbows "binnen 10 dagen verkrijgbaar zou zijn, als download". Ook werden fans in de gelegenheid gesteld om het album voorlopig exclusief via radiohead.com te pre-orderen. Gevolg: de site crashte diezelfde dag nog wegens massale belangstelling vanuit de hele wereld. Een weergaloos succesvolle marketingstunt waarbij zelfs de grootste criticus zichzelf achter de oren heeft moeten krabben.
Exact 10 dagen later luistert de wereld massaal naar 'de nieuwe Radiohead'. Last FM draait overuren, mensen melden zichzelf 's morgens ziek bij de baas om het album in de vroege uurtjes reeds te kunnen beluisteren, fansites crashen en zijn de rest van de dag nauwelijks bereikbaar en NME.com post om het uur een nutteloos nieuwsbericht over de Britten. Een fenomeen wat zich al jaren niet meer heeft afgespeeld sinds de opkomst van illegale filesharing op internet. Even wordt er geschiedenis geschreven, maar het hamvraag is natuurlijk: hoe klinkt In Rainbows?
Opener '15 Step' klinkt in de eerste 18 seconden ietwat vervormd en bekrast, wat doet denken aan de meest eigenzinnige momenten op Kid A en het vorig jaar verschenen solodebuut van zanger Thom Yorke. Geleid door pakkende samples van handklappen, juichende schoolkinderen en de nodige overstuurde drumcomputerbeats mompelt Yorke teksten over zelfverrijking. "How come I end up where I started? How can I end up where I belong? Won't take my eyes off the ball again. You reel me out and you cut the string." De sfeer wordt wat donkerder en chaotischer op 'Bodysnatchers'. De titel is een referentie naar de film Invasion Of The Bodysnatchers uit 1950, waarbij lichamen van mensen overgenomen worden door aliens waardoor zij niet meer in staat zijn om eigen beslissingen te kunnen nemen. Een mentale angst wat Yorke al jaren bezighoudt sinds de komst van de Bush administratie. "Has the light gone out for you? Because the light's gone out for me. It is the 21st century". Zijn frustraties bereiken een climax op dit meest furieuze, lompe moment op de plaat. In het passievolle 'Nude', een nummer wat reeds dateert uit het OK Computer tijdperk, lijkt de zanger de moed inmiddels opgegeven te hebben. "You paint yourself white, and fill up with noise. But there'll be something missing." De titel zegt het eigenlijk al, jezelf naakt voelen. Voor het eerst zijn er oorstrelende strijkarrangementen te horen op de plaat, wat dit nummer een extra emotionele lading meegeeft. Rustgevend, en zorgwekkend tegelijkertijd. Op 'Weird Fishes/Arpeggi' probeert hij hieraan te ontsnappen, zoekende naar een verlangen. Iets om zich aan vast te houden. "I follow you to the edge of the earth and fall off. Everybody leaves if they get the chance, and this is my chance." Het nummer voelt ook als een droom aan, met de nodige scherpe randjes. Hoopvol, maar met gevaren. Prachtige gitaarakkoorden worden afgelost door hynotiserende drumbeats en buitenaardse geluidseffecten. Gitarist Ed O'Brien neemt de achtergrondvocalen hier voor zijn rekening. Iets wat volgens mij nog niet eerder hoorbaar was op een Radiohead nummer, omdat Yorke normaliter dit zelf ook voor zijn rekening neemt. Nadat Yorke bezweken is ("I get eaten by the worms and weird fishes"), is het tijd voor zijn wedergeboorte op 'All I Need'. "I'm the next act waiting in the wings. I'm an animal trapped in your hot car. I am all the days that you choose to ignore", zingt hij in de openingszin. Hierin probeert hij contact te zoeken met de belangrijkste persoon die hij achtergelaten heeft. Hoewel hij nog steeds emotioneel aangetrokken is tot de persoon in kwestie, probeert zij tegelijkertijd een afstand tussen hen te creëren. Alsof er geen hoop meer is voor hen, getuige de diepe, donkere synthesizertonen die het nummer hoorbaar dragen. Terwijl hij worstelt met zijn gevoelens door haar los te laten, laat hij haar uiteindelijk gaan zodat zij gelukkig kan zijn. Deze moeilijke beslissing is terug te horen in de slottekst van het prachtige orkestrale climax van het nummer: "It's all wrong, it's all right".
'Faust Arp' is tekstueel een stroom van gedachten die door Yorke's brein lijken te razen. Hij probeert zichzelf wakker te schudden door hoop te blijven houden. "Wakey wakey, rise and shine. It's on again, off again, on again." Dit korte nummer, deels akoestische nummer, klinkt als een lullaby in het gehoor. De strijkarrangementen van Jonny Greenwood doen het nummer hoopvol klinken. Warm en hoopvol.
De grootste verrassing op In Rainbows is terug te horen onder de noemer 'Reckoner'. Wat ooit uitgevoerd werd als een rocknummer is tegen alle verwachtingen getransformeerd in een lieflijk maar spookachtig nummer. In dit nummer lijkt Yorke afstand te nemen van de vele 'spoken' uit zijn verleden. ("You can't take it with you" (...) "Dare not speak his name"). Het woord reckoning betekent dan ook letterlijk vertaald: (af)rekenen. Hiermee lijken echter nog niet alle spoken verdreven, want je zou 'House Of Cards' tekstueel kunnen interpreteren als een vervolg op 'All I Need' getuige de openingszin: "I don't wanna be your friend. I just wanna be your lover". De vocalen van Yorke worden op dit nummer heel erg naar de voorgrond getild, met een diepe echo wat enigszins doet denken aan OK Computer's 'Exit Music [For A Film]'. Wederom zijn hier een dosis snerpende, donkere strijkersarrangementen op de achtergrond te horen.
De puzzelstukjes vallen op zijn plaats in het nummer 'Jigsaw Falling Into Place', en het definitieve weerwoord lijkt hiermee gezegd. "Jigsaws falling into place. There is nothing to explain. Regard each other as you pass. She looks back, you look back. Not just once. Not just twice." Het klinkt bijna als een smeekbede; een explosie van emoties. Bijtende, sarcastische teksten met het primaire doel: afscheid nemen wat gepaard gaat met de nodige emotionele worstelingen, en vanaf nu enkel vooruit kijken naar de toekomst. Op alle vlakken een kippenvelmoment.
Met 'Videotape' wordt de kaars uitgeblazen. De toekomst is gearriveerd, en er zijn enkel nog herinneringen over. Enkel de goede herinneringen welteverstaan. "This is my way of saying goodbye, because I can't do it face to face". Het meest kale moment op het album waarin slechts de piano, drums en de teksten centraal staan. Prachtig als je er bij stilstaat.
In Rainbows is een album wat bol staat van verschillende emoties. Dit is zonder twijfel het meest persoonlijke album wat Radiohead (en Thom Yorke in het bijzonder) tot dusver heeft gemaakt. Sommigen zullen het prachtig vinden en zichzelf hier deels mee identificeren, terwijl anderen hier niets mee kunnen. Net zoals elk ander Radiohead album eigenlijk. Maar een meesterwerk durf ik het wederom te noemen.
* * * * *