The Gathering - Mandylion (1995)

"Mandylion" is de introductie van zangeres Anneke van Giersbergen. En wat voor een introductie. Het zette The Gathering direct op de kaart. Daarnaast scoorde deze plaat ook nog eens een hit met "Strange Machines". En dat in een genre dat niet bepaald toegankelijk of hitgevoelig is. Vanaf "Strange Machines" ben je direct gevangen in het meeslepende web van The Gathering en prachtige indringende, maar loepzuivere stem van Anneke van Giersbergen. De muziek is zwaar en donker, en het tempo ligt over het algemeen traag en dat draagt bij aan het intense karakter van "Mandylion". Bij tijd en wijlen gaat het tempo er helemaal uit en dan wordt je gevangen in een soort hypnotiserende trance waarbij de bas je enige leidraad is. "Mandylion" is een echte topplaat en wat mij betreft een mijlpaal in de Nederlandse muziekgeschiedenis.

Destijds mijn eerste kennismaking met de band en nog steeds één van hun beste albums. De combinatie van loodzwaar gitaarwerk en de heldere zang van Anneke van Giersbergen levert hier iets heel moois op, vooral in de drie eerste songs. Fraaie melodielijnen en een mooie melancholische sfeer maken het geheel in stijl af.

Ik behoor niet tot (maar schuur wel aan tegen) de doelgroep qua muzikale smaak en genre, maar met dit album zal ik vrees ik ook niet toetreden. Voornamelijk hoor ik een soort update van de sound van de Cocteau Twins ten tijde van hun eerste album, met een stem die prima is maar mij verder niet veel doet (behalve wanneer ik associaties met Björk krijg, en dan staat ze me ernstig tegen, en soms hoor ik er ook Cedrix Bixler Zavala van The Mars Volta in [bijvoorbeeld op Leaves], dat is dan wel weer knap) en een gitaarmuur die naast de Cocteau Twins ook veel inspiratie aan het geluid van Dinosaur Jr ten tijde van You're living all over me lijkt te hebben ontleend. Dat ik eerder met zulke vergelijkingen aankom dan met een enthousiaste en/of van voorbeelden onafhankelijke waardering wijst er natuurlijk al op dat deze plaat mij niet raakt, en de soms matige productie helpt niet mee. Ik hoor wel de kwaliteit (af en toe) en de veelgelaagdheid van het geluid (met aparte arrangementen en instrumenten op bijvoorbeeld het titelnummer), maar de nummers zelf blijven voor mij te abstract (of te vaag) en bieden mij daardoor te weinig, net zoals ik dat bij de Cocteaus vaak ervoer.

Met Mandylion heb ik TG al weer een hele lange tijd geleden leren kennen. Ieder nummer op het album is gewoon erg goed. TG heeft zich natuurlijk ook door tal van anderen laten inspireren. Dan hoeft de muziek niet perse baanbrekend te zijn; ze steken wel met kop en schouder uit boven degenen door wie ze zich hebben laten inspireren.

We kunnen gerust stellen dat Mandylion een van de belangrijkste, mooiste en beste albums van Nederlandse bodem is. Niet vreemd dus dat wanneer The Gathering aankondigt om samen met oud-zangeres Anneke van Giersbergen deze plaat dertig jaar na releasedatum weer live te spelen er zoveel animo voor dat optreden is dat het in een mum van tijd uitverkoopt. Er worden gelijk al vier aansluitende data toegevoegd. De concerten gaan plaats vinden in Doornroosje in Nijmegen. De Groene Engel in Oss was misschien ook een optie geweest, maar Doornroosje heeft een grotere capaciteit.

De band heeft bovendien deze dagen nog net bekend gemaakt dat ze een try-out concert spelen in Dynamo. De verkoop van de kaartjes en de internationale roep om concerten laten zien hoe geliefd de band over de hele wereld is. Het geval wil dat The Gathering ondanks dat nooit de Popprijs gewonnen heeft. Met het succes vooraf al van de concerten een tip voor de organisatie om de geloofwaardigheid terug te winnen en deze volgend jaar met terugwerkende kracht alsnog aan The Gathering toe te kennen.

Het progressieve Mandylion paste uitstekend in het tijdsbeeld en, als je die tijd bewust meemaakte, dan valt het album heel erg op zijn plaats. Tenminste zo gaat het voor mij op. Door de mondiale cross-over interesse en in Nederland het baanbrekende voorwerk van Urban Dance Squad vervagen de grenzen van het alternatieve rockcircuit. Ik groei op met generatiegenoten als Osdorp Posse, Heideroosjes en The Gathering die in de eerste helft van de jaren negentig op veel festivals te vinden zijn. Niet vreemd dus dat The Gathering bij het Dynamo Open Air publiek zoveel succes boekt, maar ook de Pinkpop bezoeker aanspreekt. Toch is er een lange aanloop naar Mandylion die teruggaat naar het Always… debuut van The Gathering.

Het prijsnummer op deze deathmetal klassieker is het toegankelijkere King for a Day duet dat grunter Bart Smits samen met Marike Groot zingt. De band is duidelijk geïnspireerd door de titelsong van de Gothic plaat van Paradise Lost. Bart verlaat de band en gaat verder met Wish en maakt muziek die enigszins ligt in het verlengde van Always… ligt, al haalt hij steeds meer de inspiratie uit het duistere Sisters Of Mercy werk; zoals zoveel andere bands uit die periode.

In de tussentijd wint grunge aan populariteit en de The Gathering bandleden stappen uit hun comfortzone en laten zich door dit subgenre meeslepen. Het daaruit voortkomende Almost a Dance voelt voor vocalist Niels Duffhues en The Gathering zelf niet goed aan, en de reacties zijn dan ook gematigd. Niels Duffhues ontwikkelt zich tot een eigenzinnige rockende singer-songwriter en The Gathering lijkt een vroege dood te sterven. De toekomst van de band ziet er niet bepaald rooskleurig uit.

De band gaat op zoek naar vervangers die wel dat King for a Day gevoel kunnen opwekken en dan valt de keuze op de uit Sint-Michielsgestel afkomstige Anneke van Giersbergen. Deze zangeres heeft zo’n geweldig bijna opera-achtig breed stemgeluid en gaat met gemak de hoogte in om vervolgens de diepere dromerige laagtes op te zoeken. Heb je dan nog een mannelijke vervanger nodig om tegengas te geven? Zeker niet, Anneke van Giersbergen bezit het vermogen om The Gathering naar een ander level te tillen. Verder speelt haar goedlachse uitstraling daarbij ook een grote rol, al passen de house getinte danspasjes totaal niet bij de muziek, ergens klopt het hier wel. Elke rockchick wil Anneke van Giersbergen zijn en elke metalfreak wil een vrouw als Anneke als vriendin. Op internationaal vlak groeit de interesse voor dit soortgelijke feeërieke gothic ‘sprookjes-metal’ sub genre. Met bands als Within Temptation (Sharon den Adel), Epica (Simone Simons) en After Forever (Floor Jansen) als serieuze volgers, die het ook buiten de landsgrenzen goed doen.

The Gathering maakt nog steeds stevige muziek, maar verlegt het accent naar progressieve rock. Ze treden hiermee, heavier weliswaar, uit de schaduw van een grootheid als Earth & Fire met vocalist Jerney Kaagman. Zelf hoor ik in Strange Machines het commerciële hitgevoelige randje van See You Tonight, de single van Tower met vocalist Marian Pijnaker terug. Ook niet de minste zangeres trouwens. En, voor de helderheid, Anneke klinkt voornamelijk altijd als Anneke.

In de Strange Machines tekst reist het gezelschap in een tijdmachine rond en bezoeken ze memorabele geschiedenisgebeurtenissen, dwepen ze met componisten als Beethoven en Gershwin en flirten ze met discoqueen Chaka Khan. Kortom, ze nemen het allemaal niet meer zo serieus, distantiëren zich van het zwaar beladen Always… en geven een positieve wending aan de doemsound. Natuurlijk zijn de gitaren van Jelmer Wiersma en René Rutten heerlijk log en zwaar, het is vooral keyboardspeler Frank Boeijen die er een Tolkien-achtige switch aan geeft.

Eléanor bezit dezelfde schoonheid en hier laat vooral Anneke van Giersbergen horen waar ze stemtechnisch toe in staat is. Zij alleen al tilt deze melodieuze track naar een overstijgende dimensie en het is aan de overige bandleden om dit herfstachtig bruin in te kleuren. Mandylion ademt op de positieve openingstrack Strange Machines na vooral die gure tijd van het jaar uit. Onstuimig, onvoorspelbaar en met een klein beetje de erfenis van de grijze Almost a Dance grunge. Een prachtige song over het begraven van de liefde. Hoe triest is het dat je op jonge leeftijd een generatiegenoot naar zijn laatste rustplaats vergezelt. Mandylion is opgedragen aan gemeenschappelijke vriend Harold Gloudemans. Het is in principe een rouwproces waar jongeren die in dezelfde situatie verkeren steun aan kunnen hebben. Bijzonder hoe ze dit uit de taboesfeer halen, hoe treffend past dit bij de mystiek van Mandylion.

Bij In Motion #1 putten de metal gitaristen de inspiratie uit het jaren tachtig doom postpunk verleden en passen daar de laag-gestemde partijen op aan. Ook hier het verdriet, de pijn en de dood. De wereld blijft in beweging maar Anneke van Giersbergen staat bevroren aan de grond genageld. Weer die eigen invulling, al kan iedereen zich er wat bij voorstellen. Het is de herhalende speelsheid van toetsenist Frank Boeijen die in groot contrast staat met breed uitluidende soleerwerk van de gitaristen staat. Het bijt elkaar niet, het geeft slechts kleur aan de Disintegration getinte wendingen, ook dit album van The Cure is een heuse herfstplaat.

Afscheidssong Leaves verschijnt ook op single, al is die impact veel minder groot dan Strange Machines. Het is net wat dromeriger, misschien wat meer deprimerend. De tekst is voor meerdere uitleg vatbaar. Anneke van Giersbergen blijft dicht bij zichzelf en ik ben stiekem, met de voorbereidingen van de concertreeks in het vooruitzicht, wel benieuwd hoe ze op deze fase terugkijkt. Je hoort hierin invloeden van de jaren tachtig albums van Metallica en Iron Maiden; werk dat iedere metal liefhebber wel in huis heeft liggen, maar in alles is dit bovenal The Gathering.

De door bassist Hugo Prinsen Geerligs gelegde donkere basis voor Fear the Sea houdt onze fantasieën in leven, maar loopt ook het risico om je van de realiteit te verdringen en je in een surrealistische wereld te doen verdrinken. Anneke van Giersbergen bezit het vermogen om als een Oosterse gothic koningin te openen, waarna ze zich ondergeschikt aan de song opstelt en de mannen het snoeihard laat afmaken. Eigenlijk staat Fear the Sea in alles voor het kenmerkende geluid van haar volgelingen, alleen waar die vaak hysterisch uithalen, blijft Anneke van Giersbergen die controle over haar stem houden. Fear the Sea is echt zo’n track die je live flink met meerdere lagen kan uitbouwen.

Dat het The Gathering gezelschap groot Dead Can Dance liefhebbers zijn, bewijzen ze wel in hun cover van het slepende In Power We Entrust the Love Advocated. Met die gedachte in je achterhoofd kan je het oriëntaalse geluid van het Mandylion titelsong beter plaatsen. Dit aan hun overleden kameraad opgedragen prachtstuk is mede door het indrukwekkende dwarsfluit intro folky van aard. Een fraaie gedurfde toevoeging van René Rutten die zich hier al als multi-instrumentalist ontplooit. De rondtrekkende nomade percussie van Hans Rutten en de berustende fado benadering van Anneke van Giersbergen voltooien het geheel. Hoe waardig kan een laatste groet zijn.

J.R.R. Tolkien noem ik al bij Strange Machines en zijn stem mag dan ook het lange epische Sand and Mercury uitluiden. Deze fantasyschrijver is overleden in het geboortejaar van verschillende bandleden en draagt hier postuum het stokje over. Het zou zich prima lenen voor de latere The Lord of the Rings soundtrack. Anneke van Giersbergen in de rol van de engel des doods, die de angst niet wegneemt, maar wel verzacht. Harde nachtmerrie achtige passages sluiten het boek voor eeuwig, al schenken ze de luisteraar ook nog een In Motion #2 toegift van ruim zes minuten.

Tijdens het 25 jarige bestaan van The Gathering in 2016 werden Strange Machines, In Motion #1 en Leaves al samen met Anneke van Giersbergen live gespeeld, nu verwelkomen ze in het staartje van de zomer een nieuwe herfst. The Gathering brengt Mandylion 27, 28, 29, 30 en 31 augustus in Doornroosje te gehore, 29 juni is de try-out in Dynamo.

The Gathering - Mandylion | Rock | Written in Music - writteninmusic.com