Black Sabbath - Vol. 4 (1972)

Ik vind dit album nog wel meevallen, nummers als Wheels Of Confusion, Supernaut, Snowblind zijn geweldig, eigenlijk vind ik alleen FX, Changes en Laguna Sunrise nogal matig, de rest is best goed te doen. Ik vind het album goed, maar niet spectaculair. Toch wel een stapje minder na Master Of Reality, en ik ben het eens met stuart dat dit "de eerste tekenen van verval vertoont".

Vol.4 was indertijd (nou ja, nog maar 8 jaar geleden) de tweede Black Sabbath-cd die ik kocht, na hun debuutplaat. Ik heb geen idee waarom ik juist deze koos, want de Plato in Groningen had toen de eerste 8 platen van Sabbath met miniatuur-LP-hoesreplica in de schappen staan. Maar om een of andere reden, misschien wel die wat gekke hoes, besloot ik Vol.4 te luisteren, en te kopen. Achteraf toch geen slechte keuze geweest.

Het album begint tamelijk slepend met Wheels of Confusion, dat na 2 minuten echter sneller wordt na een tempowisseling. Na ongeveer 5 minuten gaat Wheels of Confusion over in The Straightener, waarin ook een akoestische gitaar verwerkt is. Al met al een indrukwekkende opener.
Tomorrows Dream is een sneller nummer, dat tijdens de concerten van de Vol.4-tour als opener diende. Een leuk nummer, aardige riffs, en verder niet heel memorabel.
Dan Changes. Als er prijzen uitgedeeld moeten worden voor clichématige tekst (I feel unhappy/I feel so sad etc.) is dit een goede kanshebber. Ook voor de award voor hele simpele pianopingeltjes lijkt Changes me een goede genomineerde. Kortom, dit nummer is niet echt het hoogtepunt van de plaat. De band heeft het een paar keer live gespeeld, op tournee in Australië in 1973.
Het volgende nummer is niet veel beter, maar gelukkig wel korter. FX is anderhalve minuut geknoei met gitaareffecten, en dat klinkt vast briljant als je stoned in de studio hangt. Maar voor de meeste mensen buiten die studio is er dan weer niks aan.
Supernaut doet ook pijn aan mijn oren, maar dan op een andere manier, omdat ik bij dit nummer de neiging krijg om het volume heel hard op te voeren. Een briljante openingsriff met fantastisch drumwerk (die break in het midden! Overigens schijnt Bill Ward een hekel te hebben aan dit nummer omdat hij veel moeite had met zijn partij) helpen mee dit een van de hoogtepunten van het album te maken. Meesterwerkje.

Snowblind was niet een nummer dat me meteen pakte toen ik het album 7 jaar geleden voor het eerst hoorde. IK snapte dan ook niet waarom ze dat zo vaak live speelden, hoewel ik wel vind dat het live ook beter tot z'n recht komt dan de studioversie. Al met al een aardig midtemponummer, leuk riffje, maar minder goed als sommige andere nummers op Vol 4.
Cornucopia is weer een wat sneller nummer, dat me altijd een beetje deed denken aan Tomorrow's Dream. Best een genietbaar werkje in mijn ogen.
Laguna Sunrise is een akoestisch nummer, waar mijn oren niet veel variatie in kunnen bekennen. Noch in het gitaarspel, noch in de synthesizervulling. Waar op andere albums dit soort intermezzo's nog wel eens wilde werken (Embryo, Fluff, Scarlet Pimpernel), vind ik het hier niet zo geslaagd. Te lang om te blijven boeien.
St Vitus Dance is weer een leuk rocknummertje, maar je bent hem vergeten als het nummer afgelopen is.
En dat komt omdat Under the Sun een uitermate heerschend nummer is. Het begint met een heel traag, doomy riffje, waarna een ander meesterlijk riffje komt waar Ozzy overheen gilt dat niemand hem hoeft te vertellen wat te doen of hoe te leven. In het tweede deel van het nummer ('Everyday Comes and Goes') gaat het tempo nog even omhoog, waarna Iommi er nog 2 minuten over mag doen om een eind aan het nummer te breien. En dat doet hij op een meesterlijke manier met een hele vette riff. En elke keer als je denkt 'nu is het nummer afgelopen', gaat het toch nog even door.

Ik heb het idee dat dit album vaak een beetje vergeten wordt omdat er niet heel veel superbekende nummers opstaan in vergelijking met de eerste 3 platen, en omdat het net het geraffineerde van Sabbath Bloody Sabbath mist, maar mijns inziens is dat niet terecht. Hoewel dit album een aantal missers kent (Changes, FX, Laguna Sunrise), is het voor de rest een consistent geheel van hoog niveau, met een drietal uitschieters (Wheels of Confusion, Supernaut, en Under the Sun).

Wheels of confusion;zo"n prachtig onderschat nummer werd ook zelden live gespeeld.
Voor mij het hoogtepunt van het album met Tony Iommi achter de melotron.
Verder is de plaat doorspekt met vette riffs en Bill Ward het drumbeest is op dreef.
Alleen Laguna Sunrise heb ik nooit begrepen en valt voor mij volkomen buiten de rest.

Het vierde album van Black Sabbath mag dan niet zo sterk als zijn voorgangers zijn toch mag deze plaat er ook wezen.
De opener Wheels of Confusion knalt er gelijk goed in met een heerlijke drumpartij en goed gitaarwerk van Tony Iommi. De melodieuze overgang naar het einde van het nummer maakt het één van de sterkere nummers van Black Sabbath. Er is al veel gezegd over Changes en het is begrijpelijk dat iedereen er een andere mening over heeft. Het nummer past niet echt goed thuis op de plaat maar heeft meer gediend om een commercieel succes te behalen. FX valt ook een beetje uit de toon met het album. Geen mooie muzikale partij tussendoor zoals op Master of Reality (gelukkig wordt dit goed gemaakt met Laguna Sunrise).
Toch tillen nummers zoals Snowblind en Under the Sun / Every Day Comes and Goes samen met het openingsnummer de plaat naar een hoger niveau. Hierdoor is het album in zijn geheel toch weer erg sterk mede door de zang van Ozzy en de gitaarpartijen van Lommi.

4*

Degelijke en ook nog wel vrij goede Sabbath plaat volgens het beproefde recept (een ballad,instrumentaaltje of twee en het bekende harde rockwerk) van de eerste drie albums.Iets minder in kwaliteit dan zijn voorgangers en slechts één echte klassieker (voor mij tenminste) in de vorm van Supernaut,al komt Snowblind ook aardig in de buurt.Desondanks een zeer genietbaar album vooral dankzij het prachtige gitaarwerk van Tony Iommi.Mag hier nog regelmatig graag naar luisteren.Net geen vier sterren.

Na het weergaloze Master Of Reality valt Vol 4 toch een flink stuk tegen. Het is duidelijk dat de band flink aan het experimenteren is geslagen en zodoende de blauwdruk voor stonerrock verder uitbreidt. Er komt ook wat psychedelica voorbij en (helaas) ook nog wat rock n' roll, maar echt goede nummers kan ik niet vinden. Opener Wheels Of Confusion bevalt eigenlijk nog het beste, maar ook dit nummer loopt als compositie tot het einde net niet helemaal lekker. Op Cornucopia hoor ik een van de weinige doommetalmomenten, maar meteen daarna gaat het weer over op de eerder genoemde r&r-ritmes en is mijn aandacht weer weg. Tomorrow's Dream, Supernaut en St. Vitus' Dance zijn me allemaal daarnaast te zomers en veilig. Vast wel progressief voor de band, maar waar ze voorheen dreigend en hard klonken, vind ik deze songs te vrolijk en bijna jolig overkomen. FX had het album nooit mogen halen en Changes wil ik nooit meer horen. Afsluiter Under The Sun is dan eigenlijk een van de weinige composities op het album die me wel volledig bevalt, maar dat komt wel rijkelijk laat aanzetten. Verder wel een aantal mooie solo's en Ozzy zingt voor het gros van de tijd eigenlijk best goed, maar verder niets dat me bijzonder aanspreekt.

Voorlopige tussenstand:
1. Master Of Reality
2. Paranoid
3. Black Sabbath
4. Vol 4

Je hoort duidelijk dat dit album eigenlijk Snowblind had moeten heten. Deze plaat is ongelooflijk onsamenhangend en vreemd. De overgangen zijn volstrekt onlogisch en er hangt een vreemde vrolijke sfeer over de muziek. Toch hoor je duidelijk dat het Black Sabbath is. Ozzy zingt goed en Iommi levert weer puik werk af. Toch klopt er gewoon iets niet en dat doet afbreuk aan het luisterplezier. Ook missen de echt goede songs die op de vorige platen wel te vinden zijn, maar het stonersfeertje klopt natuurlijk wel. Eigenlijk kan ik hier toch ook wel weer erg van genieten. Alleen Changes slaat de plank volledig mis. Als ik dit nummer hoor, wil ik mezelf van kant maken.


Tussenstand:
1. Paranoid
2. Masters Of Reality
3. Black Sabbath
4. Vol. 4

Opgegroeid met de rockmuziek van de jaren 80 en 90 heb ik Black Sabbath pas veel later ontdekt. In eerste instantie kon ik dan ook meer met de Dio en Tony Martin platen en vond ik Ozzy maar een wisselvallige zanger.

Gek genoeg begon mijn ontdekkingsreis wel bij Vol. 4. Dit kwam vooral omdat ik overal lovende recensies had gelezen. Na de eerste paar luisterbeurten moest ik flink wennen maar uiteindelijk begon het kwartje te vallen. De muziek wist me aangenaam te verassen en zelfs Ozzy, die ik op dat moment alleen kende van een paar solo nummers wist me hier te overtuigen. Vooral in het afwijkende nummer Changes wist Ozzy mij te raken.

Op het moment van schrijven ben ik de biografie van Ozzy I Am Ozzy - Ozzy Osbourne en Chris Ayres (2009) - BoekMeter.nl aan het lezen. Ozzy laat hierin vallen dat Changes zijn favoriete nummer is en dat het was geschreven om drummer Bill Ward te steunen bij zijn scheiding.

Bij het lezen van het stuk over Changes dacht ik terug aan mijn eigen ervaringen met dit nummer en realiseerde me, dat dit een van de meest tijdloze nummers voor mij is uit de Ozzy periode van Black Sabbath. Gedurende de laatste 20 jaar is het bij elke grote verandering in mijn leven wel een keer langs gekomen. Bij vele momenten van bezinning heb ik dit nummer erbij gepakt om tot rust te komen.

De cirkel was rond toen ik mijn huidige vrouw had ontmoet en bij haar thuis dit album op een grote stapel cd'tjes zag liggen. Het was voor mij de definitieve verandering waarmee alles op zijn plaats viel.

Zo nu en dan draai ik het album nog wel eens en de nummers zijn nog steeds geweldig maar voor Changes zal ik Black Sabbath altijd dankbaar blijven.

Dankzij Wowhd in 2015 heb ik een versie te pakken van het Argentijnse Icarus label, o wat ben ik blij hiermee (en wie hierin geen sarcasme herkent). Het is één van de 391 versies op Discogs, oh joy!

Een hele tijd geleden gaf ik mijn vier, ik start altijd met een vier als positief muziekminnend Stoicijn, meer of minder ligt altijd aan de prestatie zelf van de desbetreffende artiest hierop, maar op dit album voel ik een zekere vermoeidheid, niet alleen door de luistersessie van de eerste vier albums vanavond, ik had dat voordien ook al. Black Sabbath met John Osbourne is niet gekend voor tempo natuurlijk, maar hier is het soms sloom in plaats van Doom.

Wheels of Confusion is heel interessant als rake opener door de wisseling in tempo op het einde, maar het gaat nog steeds het ene oor binnen en het andere oor buiten bij mij. Dat is allicht mijn strikt persoonlijk probleem met dit album: ik onthoud er bitter weinig voor later. Wat ik nooit zal vergeten, is Changes, meer zeg ik er niet over. Ik laat de artiest haar / zijn vrijheid qua expressie, ik neem mijn vrijheid qua impressie. Ik gooi er nog Snowblind bij op mijn te onthouden lijst, maar de rest gaat er bij mij maar niet in. FX is een spielerei van Iommi en bizar, maar Supernaut knalt er nog goed in evenals St. Vitus Dance. Dat is het zowat voor mij.

Metal, Stoner, Fuzz, Doom, wat nog allemaal wordt toegekend aan Black Sabbath als pioniers / grondleggers? Dit album duurt soms te lang voor mij, nochtans valt deze binnen de Gulden Snede van drie kwartier.

1001 Albums you must hear before you die

Nummer 244 bracht me bij Black Sabbath - Vol. 4 (1972). Black Sabbath is wederom een band waar ik slechts 1 nummer van kende, namelijk Paranoid. Hoewel ik Metal/Hard Rock als genre zeker wel kan waarderen, ken ik er eigenlijk weinig van en heb ik ook bijzonder weinig albums in bezit die ik onder het genre zou scharen. Leuk om wat te ontdekken dus!

Of het vierde album van Black Sabbath achteraf gezien de beste instapper was als kennismaking met de band, durf ik gezien de scores hier te betwijfelen. Maar op zich vind ik het wel een prettig album. Changes kende ik dankzij de cover bij de Big Mouth soundtrack. Ik had geen idee dat het origineel van Black Sabbath was, maar vind het eigenlijk wel een geslaagde ballad. Samen met het akoestische Laguna Sunrise geeft het een goede afwisseling qua tempo op dit album.

Verder wordt er voornamelijk gerockt, al lees ik hier dat het album minder hard is als z'n voorgangers. Van mij zou het eigenlijk gerust wat harder mogen. Nu klinkt het iets te veel als 'veilige' hard rock, echt spannend vind ik het niet. Buiten de opener en misschien Snowblind blijven er ook weinig nummers echt hangen, hoewel ik het album toch een aantal keer beluisterd heb.

Al bij al vond ik het leuk om het album te ontdekken. Ik vond het beter dan verwacht, want had om de één of andere reden niet zo'n goed beeld van Ozzy Osbourne en bij uitbreiding dus Black Sabbath. Maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik niet denk nog snel iets van Black Sabbath te gaan luisteren vooraleer ik ze nog eens tegenkom in de 1001 albumslijst.

Favorieten: Wheels of Confusion, Changes

3*

Een ballade over een gebroken relatie, een heuse single, een experiment met geluidseffecten, een drumsolo met percussie erbij, een instrumentale ballade... afhankelijk van hoe je hier tegenaan kijkt zou je Vol 4 een onsamenhangend zootje of een interessant experimenteel album kunnen noemen. Persoonlijk heb ik geen enkele moeite met deze plaat, want hij bevat meer dan genoeg momenten waarop de klassieke benadering in volle glorie aanwezig is, en bovendien zijn de experimentele stukjes misschien niet allemaal even succesvol maar duren ze ook nergens te lang. Kortom, een sterke en afwisselende plaat waarop de band zich af en toe buiten z'n safety zone (of moet ik zeggen heksenkring?) waagt zonder dat de liefhebber van het eerste uur zich bekocht hoeft te voelen.

Het eerste wat ik ooit hoorde van Black Sabbath was Paranoid, waarschijnlijk bij Arbeidsvitaminen waar ie eind jaren '70 bijna wekelijks voorbij kwam. Toen Heaven and Hell in 1980 mijn leven binnendenderde, werd ik uiterst nieuwsgierig naar de solo's van gitarist Tony Iommi. Ik ging op zoek naar meer van dat briljant-eigenzinnig-snelle gitaarhalsgerace.
De eerste drie platen van Sabbath waren in dat opzicht teleurstellend, al vond ik vooral het debuut en Master of Reality briljante platen. De man stond echter qua soleren nog aan het begin van zijn ontwikkeling. Ik vroeg mij dus af wanneer hij dit onder de knie kreeg.

Het antwoord hoorde ik in de opener van Vol. 4, een plaat die ik in de Grote Stad kocht van mijn kostbare zakgeld. In het tweede deel van Wheels of Confusion beklimt hij tergend traag de hals, hoger en hoger. Eenmaal bovenaan gaat hij voor het eerst voor rapheid. Sterk opgebouwd, virtuoos gespeeld.

De hoes vond ik ook fraai. Een vriend ontdekte dat Geezer Butler te zien is met een doorzichtige plexiglas basgitaar, dat was mij ontgaan. Van de binnenzijde van de klaphoes begreep ik dat de jongens veel cola dronken, kennelijk was dat goed voor de inspiratie. De songs bevatten namelijk naast sterke riffs véél tempowisselingen, zoals in Snowblind. Liedjes in liedjes, afwisseling troef. Nee, de hints naar cocaïne had ik op mijn zolderkamer niet door, terwijl mijn moeder zich regelmatig ergerde aan de geluidsmuren die daarvandaan afdaalden… Eindeloos draaide ik deze plaat, waarop veel valt te ontdekken.

Van de biografie Iron Man (2012) van Tony Iommi leerde ik dat drummer Bill Ward de opnamen bijna niet had overleefd. Zijn maatjes hadden hem ondergespoten met goudverf, zoals in de Bondfilm Goldfinger, waarna ze beschaamd aan een inderhaast opgeroepen arts moesten uitleggen wat er was gebeurd en wat de exacte aard van de verf was.
Diezelfde Ward drukte in hun gehuurde villa op een knop, die als noodalarm bleek te dienen. Korte tijd later stond de politie voor de deur en moest alle dure cocaïne inderhaast worden doorgespoeld. Het zwarte imago van de band krijgt in Iommi’s biografie met alle practical jokes, missers en anekdotes véél meer kleur.

Tomorrow’s Dream heet op mijn hoes (editie 1976) Tomorrow Dream; op het label staat de titel wel correct. Met zijn 3’06” is het een overzichtelijk lied, in Duitsland en Frankrijk op single verschenen, geen hit.
Muzikale zijstapjes volgen met met ballade Changes (piano en mellotron, gespeeld door Iommi en Butler) en soundscape FX; over beide nummers deelt Iommi in zijn biografie interessante achtergronden. Supernaut dendert dan extra zwaar de speakers uit met zijn heerlijke riffs en jawel, weer een snelle gitaarsolo. Twee tegelijk zelfs, de band had hoorbaar meer studiotijd gekregen voor dit soort experimenten.

De B-kant. Na het al genoemde Snowblind volgt het intro van Cornucopia, één van hun zwaarste riffs ooit, waarna uptempo delen volgen.
Laguna Sunrise schreef Iommi met een roadie, zittend aan Laguna Beach. Zwaar en afwisselend is het wederom op St. Vitus Dance, dat desondanks nog geen tweeëneenhalve minuut duurt.
Slotstuk Under the Sun, tegenwoordig krijgt het laatste deel daarvan een extra titel, is mijn absolute toplied van deze plaat. Het begint zwaar, versnelt al snel om daarna wederom te versnellen en kent een zwaar en vertragend slot, met opnieuw zo'n heerlijke gitaarsolo.

Sterk album met talloze sterke en zware riffs, veel variatie en bovendien hun eerste waarop Iommi snelle solo’s produceert. Op mijn vinylversie keert na afloop van Wheels of Confusion (het deel dat tegenwoordig in de digitale versie The Straightener heet) na enkele seconden stilte het gitaarthema terug, ditmaal zonder distortion. Op streaming is dat weggelaten. Jammer. Dan ga ik toch lekker voor mijn gouwe ouwe elpeetje.

Na een onheilige drievuldigheid albums over de wereld uitgestort te hebben bleef Black Sabbath niet op haar doornige lauweren rusten, maar dook men onmiddellijk weer de studio in voor de vierde ronde. Vol. 4 ziet de band een stuk terugkeren naar de bluesy sound en feel van de eerste 2 platen na het geweld van Master of Reality, al is er ook hier voldoende ruimte voor experiment en progressie.

Wheels of Confusion opent de plaat opvallend: een korte bluessolo leidt ons richting de hoofdriffs en thema's van het nummer, over het verlies van onschuld als we opgroeien en de gevoelens van verwarring en depressie die daarmee gepaard kunnen gaan. Klassenummer, met als climax een uitstekend outro (The Straightener) dat de intensiteit geleidelijk aan opvoert en waar Iommi lekker los mag gaan op het einde.

Tomorrow's Dream is prima, maar niet uitzonderlijk. Het volgende nummer, Changes, springt er wel weer uit: na Planet Caravan en Solitude voor mij het sluitstuk van een trilogie waarbij Sabbath haar veelzijdigheid en gevoelige kant laat zien. Een simpele, maar aangijpende pianoballade over het verlies van liefde (geïnspireerd door de echtscheiding van drummer Bill Ward) waarbij een huilende mellotron en de spookachtige uithalen van Ozzy je in een staat van diepe melancholie achterlaten. Vier decennia later nog heerlijk soulvol gecoverd door Charles Bradley, ook een aanrader.

FX is de eerste keer dat ik een nummer standaard skip op een Sabbath-album: dit vervelende experiment is ontstaan doordat men met allerlei objecten op een elektrische gitaar met veel reverb ging kloppen. Anderhalve minuut plaat verspild wat mij betreft.

Gelukkig spoelen we dat direct door met de beste tien minuten van het volledige album. Supernaut was bij de eerste luisterbeurt al mijn favoriet, met dank aan een opzwepende, swingende hoofdriff, een intense gitaarsolo halverwege en een funky, bijna samba-achtig stuk er achteraan, en Ozzy die vol overtuiging een oproep eruit gooit dat we in het leven het onderste uit de kan moeten halen. Bill Ward geeft zijn drumstel er zo hard van langs dat het voelt alsof hij elk moment door zijn trommels heen gaat slaan.

Het boosaardige Snowblind dat de tweede kant mag aftrappen, had eigenlijk het album haar naam moeten geven, maar het label stelde daar een veto tegen. Het lag net té veel voor de hand naar welke sneeuw er in de titel en teksten gerefeerd wordt. Gelukkig kon de groep wel vrijelijk haar ding doen in het schrijven van de muziek en teksten, want dit is een regelrechte Sabbath-klassieker, met dank aan een robuuste hoofdriff en een aantal heerlijke muzikale uitstapjes. Zo is er het melodische middenstuk waar het tempo omlaag gaat vooraleer Iommi een smaakvolle solo neerlegt, de versnelling die in tweederde van het nummer even wordt ingezet voor het gas weer wordt gelost, en het orkest dat het gitaarwerk in de slotfase met de nodige epiek ondersteunt.

Cornucopia had op Master of Reality niet misstaan. De riff die het nummer aftrapt is één van de zwaarste die Sabbath ooit heeft opgenomen en de bassen staan zo dik in de mix dat de luidsprekers onder het gewicht kreunen. De oren mogen hierna even ontspannen met het zoetgevooisde Laguna Sunrise, dat beelden van een tropische lagune oproept waarbij het donkerblauw en zwart van de nacht doorkliefd worden door het oranjerood van de zon die haar eerste stralen over de horizon werpt. Prachtig sfeerscheppend gebruik van strijkers.

St. Vitus' Dance is voor mij, zoals Tomorrow's Dream en Cornucopia, vermakelijk maar niet echt uitzonderlijk. Under the Sun is wel een waardige afsluiter, vergelijkbaar met Into the Void van de voorganger (al sla ik die laatste nog wel wat hoger aan). Ook hier wordt met trage, loodzware, slepende doom-riffs een gitzwarte sfeer neergezet, het podium voor een dosis religieuze kritiek. Zoals op de opener is het hier een sterke instrumentale outro die het nummer vakkundig afwerkt.

Vol. 4 heb ik altijd wat lastig te beoordelen gevonden. Hoewel er voldoende toppers op staan die ik mettertijd steeds meer ben gaan waarderen en ik er respect voor heb dat de band haar muzikale grenzen steeds bleef verleggen, zijn er hier ook een aantal songs die me nog steeds heel weinig doen, en dat speelt het album toch parten in de eindbeoordeling. Nog steeds een meer dan waardige toevoeging aan de Sabbath-catalogus, maar de eerste barstjes begonnen hier wel te verschijnen wat mij betreft.

1. Black Sabbath
2. Paranoid
3. Master of Reality
4. Vol. 4