Uit NRC Handelsblad, 11 februari 2006:

Popsmaak krijg je vooral van je moeder

Ook iemands popmuzieksmaak is de schuld van de moeder. Vaders mogen dan overlopen van onnuttige kennis over popmuziek, het zijn de moeders die kinderen een popsmaak voor het leven bijbrengen, hoort Bernard Hulsman van popprofessor Tom ter Bogt.

'Moeders tellen, vaders niet. Wie wil dat een kind een muzikale elitesmaak krijgt, moet deze door de moeder laten bijbrengen.' Popprofessor Tom ter Bogt zegt het met een glimlach in zijn kamer van het Langeveldgebouw van de Universiteit van Utrecht. 'Het is een beetje overdreven, ja', geeft hij toe. 'Een garantie dat het echt lukt, kan ik niet geven.'

Twee jaar lang deed Ter Bogt onderzoek naar de smaak van jongeren in de popmuziek. 'Maar dat moeders, en niet vaders, belangrijk zijn voor de popmuzieksmaak, is wel een van de uitkomsten van ons onderzoek', zegt hij. 'Dat vind ik wel een intrigerende conclusie. Mannen vinden van zichzelf vaker dat ze een goede muzieksmaak hebben. Ze vinden ook dat popmuziek een jongensding is. Zoals de hoofdpersoon in High Fidelity van Nick Hornby, die wedijvert met zijn vrienden in allerlei onnuttige kennis over popmuziek. Maar moeders blijken bij de ontwikkeling van de smaak belangrijker te zijn dan vaders. Er zal wel eens een vader zijn, die de smaak van zijn kind beïnvloedt, maar wij hebben geen enkel systematisch verband gevonden tussen de smaak van vaders en die van jongeren. Het was al bekend dat 'hoge cultuur' wordt doorgegeven door moeders. Nu blijkt dit ook zo te zijn voor popcultuur.'

JONGERENONDERZOEK
Ter Bogt, die behalve hoogleraar popmuziek aan de Universiteit van Amsterdam ook universitair docent kinder- en jeugdstudies aan deU niversiteit van Utrecht is, deed de afgelopen twee jaar onderzoek naar de smaak van jongeren in de leeftijd van 13 tot 29 jaar. Hiervoor maakte hijgebruik van gegevens van het onderzoeksbureau Qrius Research en MTVNetworks. Bijzonder van het onderzoek is dat bijna 900 respondenten elk half jaar worden ondervraagd over hun smaak, in totaal vijf keer. 'Vreemd genoeg is zo'n longitudinaal onderzoek, zoals wij het noemen, nooit eerder gedaan', zegt Ter Bogt, 'terwijl popmuziek toch een belangrijk medium is. We hebben de respondenten tot nu toe drie keer ondervraagd.'

Ter Bogt kan alleen maar gissen naar de oorzaak van het sterke verband tussen de smaak van de moeder en die van hun kinderen. 'Ondanks het feit dat vrouwen massaal zijn gaan werken, brengen zij nog steeds meer tijd door met hun kinderen dan vaders. Zij bepalen dus sterker met welk type muziek kinderen te maken krijgen in hun vroege jeugd.'

Behalve moeders zijn ook vrienden belangrijk voor de bepaling van de smaak. 'Als je vrienden van rock houden, is de kans groot dat jij ook van rock houdt, voor pop en urban geldt hetzelfde. Uit ons onderzoek blijkt ook dat afkomst en opleiding wel een zekere invloed hebben op smaak. Dat zijn van oudsher de belangrijkste verklarende factoren voor smaak. Nog steeds hebben jongeren met vwo of havo vaker een elitesmaak, dat wil zeggen: zij houden meer van klassieke muziek en jazz. En jongeren met vmbo houden vaker van dance. Maar ouders en vrienden zijn toch meer bepalend voor iemands smaak dan opleiding of milieu.'

ELITESMAAK VERANDERT
Over de elitesmaak ontdekte Ter Bogt tijdens zijn onderzoek nog iets anders. 'De elitesmaak is veranderd in de loop der jaren', legt hij uit. 'Snobs, zoals collega-onderzoeker Richard Peterson ze noemt, worden steeds meer omnivoren. Bij die alleseters zie je heel duidelijk een steeds verdere versmelting van hoge en lage cultuur. Vroeger, voor de Tweede Wereldoorlog, hield de elite alleen maar van klassieke muziek. Dat was de maatstaf, dat was bijna heilige muziek waar iedereen met een beetjes smaak van moest houden. De rest was simpel vermaak of rotzooi. Bij klassiek is in de jaren vijftig schoorvoetend jazz gekomen, in de tijd dus dat bop en cool jazz inde mode raakten. Oudere zwarte muziek is over een brede lijn nu opwaarts mobiel: in de jaren tachtig werd die elitestijl verrijkt met een voorkeur voor blues en soul en vervolgens klampten de reggae en de wereldmuziek aan. De laatste toevoeging aan de elitesmaak is de smartlap: omnivoren houdennu ook van André Hazes. Misschien spelen camp-overwegingen hierbij een rol - ik weet niet in hoeverre dit oprecht is. Andere genres blijven toch min of meer taboe: heavy metal, daar houdt de elite bijvoorbeeld niet van, en ik geloof ook niet dat die omnivoren er in de toekomst anders over gaandenken. En met country, punk en ganstarap wil het ook maar niet lukken. Disco werd ook altijd volstrekt genegeerd, maar wie weet: onlangs zijn er een paar serieuze studies verschenen over disco waarvan de strekking is dat het een belangrijk cultureel fenomeen was. En aan de laatste plaat van Madonna zie je dat disco weer helemaal hip is.'

Behalve de elite-voorkeur onderscheidt Ter Bogt in de publiekssmaak nog vier andere hoofdstijlen:

- Pop (Top 40, Nederlandse pop en smartlappen),

- Rock (rock, heavy metal, punk/hardcore en gothic)

- Urban (rap, hiphop, reggae, soul en arrenbie) en

- Dance (house, trance en techno).

'Dance is een relatief nieuwe stijl', aldus Ter Bogt. 'Wij hebbengegevens vanaf 1989 en dance kwam toen net op. Je had toen nog disco en die viel onder pop. Het laatste decennium is urban ook steeds meer uitgekristalliseerd. Daar staat tegenover dat de categorie 'Nederlands' die in '89 nog een aparte stroming van volkse muziek was, is verdwenen: de Nederlandse pop en de smartlap zijn naar het hart van de populaire muziek, de top 40, getrokken. En de smartlap past zelfs ook in de elitesmaak. De popmuziek is vernederlandst, zo zou je kunnen zeggen.'

Maar ondanks alle verschuivingen van stijlen is de smaak van de popmuziekliefhebbers in de leeftijd van 13 tot 29 jaar op zichzelf heel stabiel. 'Dat is een verrassende conclusie', aldus Ter Bogt. Er zijn, grofgezegd, twee theorieën over smaakvorming, legt hij uit. Volgens de postmoderne theorie is smaak op alle leeftijden bewegelijk. 'De postmoderne mens graast en zapt, is het idee', vertelt Ter Bogt. 'Die wisselt steeds van identiteit die hij samenstelt uit steeds andere elementen. Ja, ongeveerzoals Madonna doet.'

PUBERTEIT
Volgens de psychologische identiteitstheorie, wisselen jongeren in hun puberteit vaak van identiteit, maar nemen ze er op een gegeven ogenblik een aan die niet veel meer verandert. Ter Bogt: 'In je jeugd experimenteer je, en later niet meer, zou je kunnen zeggen. Maar uit ons onderzoek blijkt dat beide theorieën niet kloppen als het om muzieksmaak gaat. De muzieksmaak is op alle leeftijden stabiel, ook als je heel jong bent. En niet zo'n beetje ook: de smaak van 13- en 15-jarigen bleek gedurende het onderzoek heel consistent. En die van twintigers ook. Jonge tieners weten van allesvan popmuziek en hebben hun smaak al bepaald. En daar raken ze op latere leeftijd niet meer van af.'

Tussen sommige stijlen bleek zich een zekere cross-over voor te doen .'Pop en urban liggen dicht bij elkaar', zegt Ter Bogt. 'Maar daar staat tegenover dat er tussen pop en rock én tussen rock en urban een zekere verwijdering plaatsvindt. Maar in alle gevallen gaat het om heel geringe cross-over en verwijdering: stabiliteit blijft het sleutelwoord.'

Toch weet Ter Bogt, die tien jaar als discjockey heeft gewerkt in Nijmegen, dat smaak kan veranderen. 'Toen ik 14 was, waren de smaken sterk gescheiden', herinnert hij zich. 'Als je bij mij op school van, zeg, het White Album van The Beatles hield, dan wilde je niets te maken hebben met soul. Soul was ordinair, iets voor jongens met verkeerde brommers. Maar veel van die White Album-liefhebbers kwamen er later achter dat James Brown, Otis Redding en Aretha Franklin eigenlijk erg goede muziek maakten. Maar deze verbreding van de smaak is eigenlijk dezelfde als de verandering van de elitesmaak die in de loop van de tijd heeft plaatsgevonden.'

Als ex-dj weet Ter Bogt ook dat je als platendraaier in een discotheek eerst de meisjes op de dansvloer moet krijgen. 'En dan moest je niet van die harde teringherrie draaien', weet hij nog. 'Dat leidde wel eens tot problemen. Ik ben wel eens bedreigd door Herman Brood-fans omdat ik te veel zwarte muziek draaide. Er is nog steeds een zeker verschil tussen meisjes-en jongensmuziek.'

MEISJES HOUDEN VAN POP
Meisjes houden vaker van pop en arrenbie, jongens van rock en dance. Vooral dit laatste is opmerkelijk. Want disco, de voorloper van dance, was iets voor meisjes. Maar nu is Dj Tiësto de populairste artiest bij jongens. Omgekeerd is bij rock sprake van een lichte vervrouwelijking. Maar die komt vooral voor rekening voor het rocksubgenre gothic: veel meisjeshouden van Within Temptation en dat soort groepen.

Ter Bogt heeft ook nog het verband tussen popmuzieksmaak en karakter -extravert, aardig, slordig, open en neurotisch - onderzocht. 'Er is een zeker verband tussen slordigheid en rock bijvoorbeeld', zegt hij. 'En extraverte mensen houden meer dan gemiddeld van pop en dance en van urban. Neurotische mensen hebben vaker een elitesmaak, open mensen ook, maar die houden ook van rock. Maar het verband tussen persoonlijkheid en smaak is zwak. Nee, veel belangrijker voor je smaak is waar je moeder van houdt.'

..en we trekken nog wat vooroordelen uit de kast..

Ben ik nu Barbara Streisand liefhebber ?

Maar wel vooroordelen waarnaar wetenschappelijk onderzoek gedaan is. Misschien zit er iets van waarheid in de vooroordelen?

Wat een fantastisch bericht uit de Wall Street Journal. Ik houd van de Eagles, Bob Dylan, U2 en de Counting Crows. Zit ik even goed qua intelligentie - dat schema moet ik toch eens aan mijn vrouw laten zien, die zal d'r nog van opkijken.

En ik heb helemaal níets met R&B en rap. Kortom, bewijs geleverd, I rest my case. Wel gek trouwens dat in het ene geval individuele artiesten de maatstaf zijn en bij het ander opeens een heel genre in het ver'dom'hoekje wordt geplaatst - vergeef me de woordspeling. Dat lijkt me al niet in de haak qua evenwichtigheid van het onderzoek.

Maar even serieus - niemand maakt mij wijs dat iemands muzikale smaak een indicatie zou zijn van je intelligentie. Daar komen zóveel meer factoren bij kijken. Sociale achtergrond, beïnvloeding en stimulering door je omgeving en een open, nieuwsgierige kijk op de wereld (daar kun je de gemiddelde Eagles-liefhebber volgens mij in elk geval níet van betichten) zijn minstens zo belangrijk. Daarnaast geeft de een (wij allemaal bijvoorbeeld ) gewoon veel meer om muziek dan de ander en is die een ook veel meer bereid om te 'spitten'.
Los daarvan vind ik het nogal aanmatigend om iemand die van een ander soort muziek houdt zo in een hoek te zetten op basis van algemeenheden die we zelf ook zouden kunnen verzinnen.

zo wil ik nog altijd een keer onderzoeken of regen werkelijk nat is

wat ik eigenlijk wil zeggen...het is een onderzoek vol open deuren. iedere kleuterleidster met een vmbo opleiding pedagogiek kan dezelfde conclusies trekken.

edit: ik luister overigens voornamelijk jazz en klassiek en een soul en folk plaatje op z'n tijd. Heb een IQ van 75 en kom uit een probleemgezin uit een probleemwijk ergens in dit probleemland.
mijn moeder was dol op Julio Eglesias en mijn vader op de drank...maar schijnbaar behoor ik dus tot de Eliete...ik weet niet eens wat dat betekend man

Ik heb het nooit begrepen: slechts matig getalenteerd meisje - zowel qua zangstem als qua liedjes en uiterlijk - wordt megaster en weet dat vervolgens ruim dertig jaar vol te houden. Maar waarschijnlijk is dít de verklaring voor het aanhoudende succes van Madonna: ze beweegt evenredig mee op de golven van de smaak van de postmoderne mens. Ik moet toegeven, ze vindt zichzelf steeds opnieuw uit, iedere keer met een ander imago, maar dat is de enige verklaring die ik kan bedenken voor haar aanhoudende succes.


Genegeerd? Volgens mij is disco juist ná zijn toptijd in de jaren zeventig de grootste trendsetter geweest in de hele popgeschiedenis, in elk geval die van de hitparade. Kijk eens hoeveel pop- en rockbands in de jaren tachtig op de disco- en dance bandwagon stapten - vaak incidenteel, dat wel. En of je het leuk vindt of niet, de hele house- en dance-beweging heeft disco als fundament.
Volgens mij keek ook de muzikale 'elite' (wat dat ook moge zijn, een soort smaakpolitie voor popmuziek?) er in de jaren tachtig en negentig al zo tegenaan. Alleen mocht je het geen disco noemen, want dat was een besmet woord. Funk, soul, dance of R&B klonk beter. Maar voor de rest is dit niets nieuws, volgens mij.

Ik ben het niet echt goed aan het volgen maar ik vind het maar oninteressant geleuter. Ik hoor graag muziek met een boodschap en daarnaast een lekker ritme; en tegenwoordig luister ik zelfs van alles. Toch kan ik nou niet echt zeggen dat ik een hoogst intelligent persoon ben (maar ook niet dom).

De wetenschappers die de testen hebben uitgevoerd weten volgens mij zelf weinig van muziek af of zullen slechts voor het gemak alleen de commerciële muziek hebben genomen. Althans het lijkt me zeer sterk dat er een wetenschapper tussen zit die zoiets had van: 'Hé wacht eens even, laten we kijken hoe intelligent de mensen zijn die naar Cannibal Ox of Atmosphere luitseren. Het onderzoek is commercieel, dat is niet erg, het gros van de mensen hoort dat graag.

Kortom is er verband tussen intelligentie en smaak? Vastwel, ook al is de test verkeerd, alleen denk ik ook dat er genoeg mensen zijn die hun eigen weg trekken (zoals ik) en dat er maar weinig verband is tussen intelligentie en muziek maar meer hoe je staat in het leven en waar je behoefte aan hebt.

Ik kan me haast niet voorstellen dat er geen verband is tussen intelligentie en smaak. En dan bedoel ik niet de droge intelligentie die getest wordt met een IQ-test, maar een wat bredere opvatting van intelligentie.

Wat een dooddoenerige conclusie.
Het geeft heel simpel aan dat je net 3 minuten van je leven hebt vergooid.

Classical to Rap: Music lovers have much more in common than you would think (The Independent) - translatum.gr

Hier ook nog wel een leuk stukje over muziek en persoonlijkheid. Helaas is de echte bron van The Independent niet meer geldig.

Interessant stukje!
Maar ik blijf op dezelfde gedachte terug komen als ik deze onderzoeken lees ; is het werkelijk waar dat het gros van de mensen zich specifiek bindt aan 1 muziek genre?
Persoonlijk ken ik maar weinig mensen die alleen naar 1 specifiek muziek genre luisteren.
Zelf luister ik naar zowel indie , metal , reggea, jazz, blues, dance en rock n roll!
Zo ken ik veel meer mensen die zowel van alternatieve als dance of b.v. urban muziek houden.

Wat een verschrikkelijk onderzoekje zeg! Ik dacht dat we de tijd van 'in hokjes plaatsen' achter ons hadden gelaten. Op deze manier worden muziekliefhebbers klakkeloos in het een hoekje gezet.

Ben ik als metal-liefhebber nu creatief, maar niet sociaal en hard werkend? Maar ben ik als blues-liefhebber dan wel weer sociaal? Bah.. ik walg van deze generalisering!

Enige interessante aan het stuk is dat metal liefhebbers blijkbaar geïnteresseerd in klassieke muziek.. wie weet

Mja dream on

99% van de onderzoeken zijn dikke vette zever. Je persoonlijkheid ontwikkel je zelf, het is een combinatie van je denkvermogen en omgevingsfactoren en wellicht nog andere zaken, ik ben geen expert. Alsof een bende onderzoekers een beetje kan bepalen hoe je er uit moet zien en hoe je moet denken. Dream on, you bastards. Smaak is een deel van wie je bent en niet alles. Of je nu rocker, popper, hiphopper of wat dan ook bent, het doet er verder niet toe.

Mijn vader houdt van Klassiek en mijn moeder van Frans Bauer, even de kort door de bocht. Ik houd van veel wat daar tussen zit......
Maar als ik de scheiding moet leggen houd ik meer van mijn moeder haar smaak dan van mijn vaders (Klaziek.... .). Dus mijn conclusie van het onderzoek betreffende de overerving van moeders smaak is.....JUIST !!

P.S. ben ik even intelligent....(of is het..intilligent )

99% van de posts op deze site ook!

ik zie wel een verband tussen intelligentie en smaak, als ik zo eens naar mijzelf kijk...

Tja .... iemand moet het doen

En welk verband is dat dan?

Ik denk Hansaplast.

Er zijn mensen die zeggen dat de meerderheid van de Frans Bauer fans "dom" zijn en bijv. Jazz eof Klassiekliefhebbers "slim"...is dat zo

Hoe ironisch zou het zijn als blijkt dat Frans Bauer zelf thuis graag naar jazz en klassiek luistert ?

Ik denk wel dat de intelligentie van de gemiddelde Bauer fan lager ligt dan die van de gemiddelde jazz- of klassiek liefhebber ja.
Ik denk ook dat de gemiddelde intelligentie van een voetbalsupporter lager ligt dan die van de gemiddelde schaakliefhebber.
Ik denk ook dat je aan Sietse zijn muziekkeuze kan zien dat hij gemiddeld best intelligent is.
Waarom? Omdat je voor jazz, klassiek, Schaken en Sietse zijn muzieksmaak gewoon iets dieper moet graven om er "bij"te komen.
En dat heeft denk ik wel degelijk met intelligentie te maken.

Ik word er ook wat naar van.
Dus (hard)rockliefhebbers zijn creatief, maar lui en dance -en rock 'n roll-liefhebbers zijn onaardig.... Wat een ouderwets geouwehoer!

Dus wat dachten jullie toen je de forum titel lazen, "hier worden vast geen voorbarige conclusies gemaakt en al zeker niet in hokjes gedacht"?

Zijn mensen die van klassiek houden gem. bekeken slimmer? Interessant, want ik houd er niet van dus ik zou wel eens niet zo intelligent kunnen zijn (ik niet voor niets vroeger mijn Klassieke gitaar ingeruild voor zo'n elktrisch ding). Moet ik dan 'dieper graven' ? Nee, want dat heb je met sommige popalbums ook wel eens en dan nog vind ik er niets aan, maar soms ook wel.... Klassiekemuziek / jazz liefhebbers vinden het soms ook interessant staan dat ze laten merken dat ze het mooi vinden/er veel van af weten. Dat lijkt me dan niet weer een vorm van intelligentie, maar bijv. uiting van 'sociale status' of 'persoonlijke ijdelheid' (net zoals mensen een Rembrand kopen ondat hun rijke buurman er ook één aan de muur heeft hangen).....

Ach, dit soort statistieken neem ik niet serieus. Muzieksmaak heeft eerst en vooral te maken met de culturele achtergrond en je persoonlijkheid.

Dat liefhebbers van klassieke muziek intelligenter zijn dan popliefhebbers is een aloud cliché en heb ik 40 jaar geleden ook gehoord. Ik ben pop(vooral rock)liefhebber maar ik luister ook graag naar klassiek. In welk vakje gaan ze mij steken? Kan iemand aan de hand van mijn stemmen mijn IQ bepalen?

Er zijn heel wat (vooral oudere) mensen die zowel van klassiek als van Frans Bauer houden. Ach, dat hokjesdenken vind ik juist een gebrek aan intelligentie.

Luc, als ik je Top 10 zo bekijk haal je nog geen 100 punten voor de IQ test. Het spijt me, de waarheid is hard.
En Stuart mag al blij zijn als hij over de 80 punten haalt. Dat lijkt helemaal nergens op die Top 10. Ik heb verstandelijk gehandicapten gezien met een betere Top 10!

Haha.....had ik al gedacht..... ...Nicci, jouw IQ wordt in jouw Top 10 door enkele albums (bijv. Miles Davis) aardig opgeschroefd......Master Nicci...(gniffel)

Overigens ben ik het tegenovergestelde als Oliver Hardy: ik ben de slimmerd die doet alsof ie dom is (Ollie is net andersom) en daaraan heb ik mijn Top 10 aan aangepast.....