Tool - Lateralus (2001)

In een poging om mijn grenzen eens te verleggen heb ik een album van Tool erbij gepakt. Het werd dit Lateralus. Nou viel me meteen de duistere sfeer op van dit album, een sfeer die me de ene luisterbeurt irriteerde en waardoor ik het snel uitzetten. Maar de andere luisterbeurt vond ik die sfeer wel mooi en bleef ik luisteren. Als geheel is het wel wat te lang en soms te eentonig en ben ik niet zo van het gitaarwerk, dus echt vaak zet ik dit niet meer op. Maar vind het toch mooi een beeld te hebben bij de muziek van een hier zeer gerespecteerde band als Tool.

Een van mijn favoriete albums. Het hele plaatje zit gewoon zo goed in mekaar: geluid kraakhelder, geweldige songs, sterke opbouw van de nummers, goed gebruik van fillers, supergoeie afwisseling tussen trage meeslepende gedeelten en brute uitbarstingen van de instrumenten. Dat alles retestrak uitgevoerd door topmuzikanten. Het is alsof bijna elke noot op dit album, en dat zijn er nogal wat , raak is. Bijna? Ja, het nummer The Patient vind ik toch duidelijk wat minder dan de rest. Daartegenover behoren Parabol/Parabola (wat een overgang!), Schism en Lateralus (heerlijke climaxes in dit nummer), en Ticks & Leeches (vooral de gitaar-, drum- en baspartijen) tot de meest vette stukken muziek die ik ken.

Tel hierbij nog even het artwork van Alex Grey op, dat ook nog eens supergoed past bij de sfeer van dit album, en je hebt een van de beste albums allertijden - in mijn ogen

De voorgangers vind ik wat rommeliger, en bij de opvolger vind ik de nummers toch wat minder sterk. Ik begreep dat de heren met een nieuw album bezig zijn, ik ben heel benieuwd.

Tool is kunst met hoofdletter K. De muziek, de tekst, het gehele cd-boekje, de videoclips bij de songs, alles vloeit in elkaar over en hoort bij elkaar, sterker nog, verheft elkaar.
Van dit album vind ik naast mijn 3 favorieten (met voor mij als hoogtepunt Tricks & Leeches) het nummer Reflections ook heel fraai en meditatief. Verder is het hierbij moeilijk 3 favorieten te kiezen omdat alles bij elkaar hoort, dus dan maar waar ik het meest kippenvel van krijg.

Toch zijn er muziekjes die mij nog meer emotioneel raken, daarom net niet de volle mep.

"Lateralus" is een meeslepend en intrigerend album. Tool manifesteert zich met een donker en dreigend geluid, waarbij een spannende dynamiek tussen hard en zacht wordt gehanteerd. De meeste nummers zijn van aanzienlijke lengte en dat draagt mede bij aan dat meeslepende karakter. De nummers zijn zorgvuldig opgebouwd, toewerkend naar een climax. Ik krijg het voel de hele tijd op de hielen te worden gezeten door Tool. Dat maakt "Lateralus" tot een spannende luisterervaring. Technisch is uiteraard ook alles meer dan in orde. Stevig gitaarwerk en beukende drums. Maar op de momenten dat het tempo wat naar beneden gaat worden er de nodige rustpunten gecreëerd, om je weer op te laden voor de volgende muzikale explosie. "Schism" vind ik een absoluut hoogtepunt, zo ook het tweeluik "Parabol" en "Parabola". Ook het epische "Reflection" is prachtig. De selectie van de nummers is nauwkeurig en uitgekiend, waardoor "Lateralus" wegluistert als een geheel. Ingenieuze plaat!

Eén van de beste albums van Tool (niet dat ze er heel veel hebben). Lange maar meeslepende en boeiende songs, tot in de puntjes verzorgd en uitgevoerd. Tegen het einde zakt het album een beetje in, maar met bijna 80 minuten aan speelduur is dat geen schande. Blijft een unieke band.

Mijn eerste stem hier is voor dit album.

Het heeft even nodig gehad maar dan krijg je ook wat. Tool heeft jaren stof lopen happen op mijn harde schijf. Ooit eens gedownload vanwege de hoge noteringen hier op de site. Maar was me allemaal wat te ''rommelig''. Echter bij ''10.000 Days'' viel het kwartje. Dit was (ietsje) makkelijker. Uiteindelijk de overstap gemaakt naar de 2 albums ervoor. Deze zijn uiteindelijk beide uitgegroeid tot het beste wat ik in de kast heb staan, met Lateralus als uitschieter.

De uitbarsting op ''The Grudge'' en de laatste halve minuut van Schism.....gewoon fenomenaal. Samen met ''Reflection'' zijn dit meteen mijn favoriete nummers. Echter op dit albums is ALLES goed! De gehele sfeer is prachtig. De productie is goed. De drums van Danny (ik schaam me nu dat ik vroeger Lars Ulrich goed vond), de zang van Maynard. Alles klopt gewoon. Ik draai deze nu al een jaartje of 2 bijna dagelijks en raak er niet op uitgeluisterd.

Dank aan musicmeter!

Progressieve rock en metal is vaak muziek die langer de tijd nodig heeft om echt door te komen. Toch weet ik nog dat ik op mijn zevende helemaal aan de speakers gekluisterd zat te luisteren toen het intro van The Grudge begon. Compleet geobsedeerd door de magistraal in elkaar verstrengelde bas en drums. Tool was voor mij pure liefde op het eerste gehoor. Deze band is een zeer diepgaande expressie van ritme, een van de meest primitieve communicatievormen die er zijn. Achteraf gezien was het dat oergevoel wat mij gelijk aansprak aan deze band. Pas later kwam het besef van de complexiteit tevoorschijn.

Veertien jaar later en een hele dosis muziekkennis verder kan ik nog steeds concluderen dat Lateralus en Tool uniek in zijn soort is. Ze hebben amper duidelijke stilistische connecties naar de eerdere progrock/metal op King Crimson na. Tool laat zijn virtuositeit namelijk niet ontzettend doorschemeren, net zoals King Crimson dat op een album als Red doet. De composities op Lateralus zijn een staaltje architectuur waar je U tegen zegt: ieder laagje heeft een toevoegende waarde en band neemt ontzettend de tijd om een compositie op te bouwen. Qua metalinvloeden hoor je ook geen sporen van oudere bands op het Amerikaanse Helmet na. Deze band bracht aan het begin van de jaren '90 een nieuwe minimalistische aanpak van metal op de wereld. Geen traditionele gitaarsolo's en staccato riffwerk. Ook draait Tool de rollen van de gitarist en de bassist om. De bassist is de voorman en de gitarist de ondersteuner en sfeerversterker.

De invalshoek van de gitaar bij Tool is er een die meer texturen bijdraagt dan echt veel riffs. Daarmee gooit Tool een vrij vast rockprincipe zo de prullenbak in. Wanneer deze riffs sporadisch tevoorschijn komen zijn het ook wel heerlijke hoekige exemplaren, zoals op het furieuze Ticks and Leeches. Danny Carey en Justin Chancellor zijn de hoofdrolspelers van Lateralus en dé reden waarom Tool zo'n compleet eigen en mystiek geluid heeft. Carey is een met zijn drumstel: iemand die niet hoeft te beuken om te overdonderen. Ook laat hij zijn toms en zelfs tabla's spreken in plaats van een dominante aanwezigheid van de snaredrum, dit zorgt voor een Oosterse invloed en een volledig andere take op rockdrummen dan je gewend was en bent. Samen met Gavin Harrison (Porcupine Tree) en Neil Peart (Rush) behoort hij tot een van de weinige rockdrummers die gruwelijk complexe dingen heel erg voor de hand liggend kan laten klinken. Chancellor draagt extreem veel aan deze plaat bij: weidse baslijnen die in combinatie met Carey's drumspel een ronduit bezwerende uitwerking hebben.

Dan heb ik het nog niet eens gehad over Maynard James Keenan. Hij beweegt zich vloeiend door de muziek en is net als zijn medebandleden van de subtiliteit. Keenan legt heel veel diepte in zijn noten en is vaak qua frasering een met de ritmesectie, wat de bezwering alleen nog maar meer vergroot. Wanneer hij echt de voorgrond neemt worden er onvergetelijke momenten neergezet: ik heb het over De Schreeuw van The Grudge die een ontlading bevat die je zelden hoort.

Lateralus duurt maar liefst 79 minuten, maar het vliegt echt voorbij. Tool is razend populair geworden door volledig zichzelf te zijn en subtiele en ingewikkelde kunstzinnige en eigenzinnige rock/metal te maken, iets dat weinig bands kunnen zeggen. Waar komt dat door?

Tool is puur ritme. In de drums. In de bas. In de zang. In de gitaar. Ritme zegt alles. Tool zegt alles. Lateralus is geen album, maar een ervaring.

De plaat die inslaat als een spreekwoordelijke bom.

Begin dit jaar had ik al wat Tool geluisterd op youtube. Dat was dit album en inmiddels was ik alweer wat vergeten hoe het precies klonk, maar ik weet nog goed dat ik behoorlijk onder de indruk was. Datzelfde gevoel overheerst nu ook weer. Tool slingert het ene na het andere pareltje op je af. De band varieert subliem qua dynamiek en virtuositeit, zonder dat het belang van het liedje ook maar een seconde vergeten wordt. Tool is hier op de top van zijn kunnen. Ik kan werkelijk niet bedenken hoe dit nog beter gebracht kan worden. De drums zijn subliem. Slepend, pakkend en sfeervol. De gitaar en de bas dansen vol extase om elkaar heen. Ergens doet dit album me wel aan Opeth denken. Beide bands kunnen zo goed opbouwen en afwisselen en spelen met een wat droevige, naargeestige sfeer. Plus, de nummers duren (lekker) lang. Ik kan geen voorkeur geven, want als luisteraar rol je van het ene naar het andere hoogtepunt. Zelfs de instrumentals voegen wat toe. Dat het laatste nummer weer ruis is, vergeef ik ze deze keer.


Tussenstand:
1. Lateralus
2. Opiate
3. Aenima
4. Undertow

Ik vind een recensie schrijven voor een album als dit verdomd moeilijk. Het is de eerste keer dat ik een album dat zo hoog in de toplijst staat ook voorzie van 5 sterren. Lateralus is het album dat me de status van Tool als band in een keer doet begrijpen. De voorgaande albums hadden hun puntjes waarop ik vond dat er meer kon, of iets weggelaten moest worden, op dit album ergert zelfs de afsluitende ruistrack me niet. Achteraf gezien ken ik toch ook meer songs van dit album dan ik dacht, blijkt Guitar Hero toch ook in mijn geval voor extra culturele ontwikkelingen te hebben gezorgd.

Want ja, Schism (die baslick!) en Parabola kende ik al goed. The Grudge ook, al zou ik niet kunnen zeggen waarvan. En deze nummers zijn fantastisch. Net zoals de rest van de tracklist dit ook is. Dat ik het sinds het gisteren beluisteren het album vervolgens nog zes keer extra heb beluisterd en me nog steeds niet verveel, spreekt in dat geval boekdelen. Ik had ergens verwacht dat de band steeds meer de scherpe randjes zou verliezen, maar de gitaarriffs zijn hier zo krachtig en genuanceerd tegelijk. De woede is nog steeds in de zang te horen. Ik heb eigenlijk te weinig puf om diepere analyses te maken: ik ben oprecht dol op dit album.

Tussenstand:
1. Lateralus
2. Ænima
3. Undertow
4. Opiate

Tool - Lateralus

Dit vind ik toch wel het beste album van Tool. Hier is het songmateriaal sterk, en zijn er weinig van die korte riedeltjes waar ik niets mee heb zoals op de voorganger. Het is een lang album maar desondanks blijft het boeiend mede dankzij de bassline die de meeste nummers spannend houden.
De eerste twee (echte) nummers The Grudge en The Patient zijn meteen van kwaliteit en sleuren je het album goed in. Vervolgens komen mijn twee favorieten Schism en Parabola, die net dat beetje extra hebben waardoor het me het meest pakt, top nummers zijn het. Ook de titeltrack is een plezier om te luisteren.
Tot zover dus vrijwel perfect, maar ik blijf erbij dat ik de nummers na Lateralus wat te lang uitgesponnen vind, en van met name Reflection. Het is een goed nummer, daar niet van, maar ik denk dat het interessanter was geweest als het wat korter was geweest. En Disposition vind ik niet boeiend.

4,5*

In de 12 jaar dat ik op MuMe inschreven sta heb ik heel weinig recensies geschreven. Vooral omdat écht goede muziek zich (voor mij) zo lastig laat omschrijven. Als ik iets echt magisch vind dan kom ik superlatieven tekort om wat ik hoor te omschrijven met een (digitale) pen. Maar toch, er zijn albums die voor mij pure perfectie zijn en die me na honderden keren luisteren nog altijd raken tot het diepste van mijn 'zijn'. Lateralus staat op nummer 1 in die lijst.

In mijn tienerjaren liep ik de deur plat bij de White Noise in Utrecht. Trouw pen en papier mee en uren in de bakken zoeken naar waar mijn zuurverdiende geld komende maande naar toe zou gaan. Elke gulden (en later euro) was in mijn hoofd al 3 keer uitgegeven en dus was het elke week op donderdag een helse keuze maken om te zien wat ik mee naar huis zou nemen. Mijn maat tikte me op mijn schouder: "Check deze cover dan". Lateralus lag in mijn handen en zonder 1 noot gehoord te hebben wist ik; Deze plaats gaat met mij mee naar huis.

Ik zal eerlijk zeggen dat de complexiteit me bij sommige tracks over het hoofd vloog. Mijn 3 CD-wisselaar zat namelijk vol met Fear Factory, Machine Head en Deftones platen, ik hield vooral heel erg van 'een bak geluid' en dit was toch anders. Als je door de volle wandelgangen van de middelbare school loopt heb je niet altijd het geduld voor een langzame opbouw naar een muzikale climax. Nee, je ziet honderden medescholieren en een lokaal waar je naar toe moet, je moet door die mensenmassa heen en ik kan je vertellen daar past een Fear Factory gewoon een stuk beter bij. Laterlus werd dus wat maande naan de kant geschoven, mijn puberbrein had nog niet genoeg rust voor dit album.

Tijdens de zomervakantie van 2002 was ik (gedwongen) met mijn ouders op vakantie in Zwitserland. Urenlang wandelen en in de avond lagen mijn ouders te lezen op de bank en mijn zus had in de slaapkamer haar favoriete Backstreet Boys CD aan staan. Ik trok me terug op het balkon met mijn discman en koptelefoon, keek in mijn CD-map en zag de fraaie druk van Lateralus naar me glinsteren. Koptelefoon ging op, ik ging languit liggen op de loungeset en mijn ogen gingen dicht en toen maakte ik pas echt kennis met dit meesterwerk.

Laterlus is 1 groot hoogtepunt, een trip van 78 minuten die me elk moment doet voelen alsof dit is waar elk instrument voor uitgevonden is. Elke zangnoot, elke kick, elke snaar, alle zit precies waar het hoort. En elke keer hoor ik weer wat nieuws, ontdek ik weer een samenhang die ik voorheen gemist had. Ik weet bij elke luisterbeurt welke lawine van pracht er over me heen gaat komen en toch ben ik elke keer weer overdonderd van alles wat ik te horen krijg. 'Mantra' tot en met 'Laterlus' is voor mij een set aaneengesloten nummers van een kwaliteit dit ik nergens anders ben tegengekomen. Waar ik bij latere albums wat makkelijker individuele tracks afspeel doe ik dat bij deze zelden. Dit is een trip die je van begin tot einde moet ervaren.

Ik heb nog maandelijks tranen van geluk als ik dit album opzet en ook op meerdere momenten. Soms is dat vanuit emotie maar ook vanuit de kracht waarmee bepaalde delen op je af komen. Ticks & Leeches is zo'n voorbeeld waarbij je weet wat er op je af gaat komen, je kijkt omhoog naar de muzikale berg voor je, je ziet het ijs breken en je wordt overspoeld met een muur van geluid. Je weet wat er komt, maar toch wordt je er elke keer weer door overvallen op de meest prachtige manier.

Dus dat is wat Lateralus is voor mij, perfectie. En hoe lang ik er ook over door zou schrijven, ik ga de woorden niet kunnen vinden hoeveel dit album mij na 21 jaar nog altijd doet. Of ik nou 15, 36 of straks (hopelijk) 57 ben, dit is voor mij het allerbeste wat er ooit is gemaakt. En ik kan alleen maar dankbaar zijn dat ik er naar mag luisteren.

Ik beluisterde dit album voor het RYM top-250 review topic – anno augustus 2022 was dit RYM #192

Voorheen heb ik Tool altijd een beetje gemeden omdat hun hoogdravende esthetiek met monolieten van tracks en albums me van nature niet echt aanspreekt. Ook in het kader van de RYM-lijst heeft me nogal wat tijd gekost om te bedenken wat ik nu eigenlijk van Lateralus vind. Ik ervaar de plaat als een tour de force van ‘zwaar, zwaarder, zwaarst’; als een zee van minutieus uitgewerkte en doordachte ideeen, gemengd met relatieve willekeur, afstandelijkheid en moeilijkdoenerij. Dat de plaat haast unaniem bewierookt wordt verwondert me wel, al hoor ik voldoende elementen die dat gevoel van adoratie nabij brengen.

Om maar met de deur in huis te vallen: de opening met ‘The Grudge’ vind ik geweldig. Alsof de muziek het mes tussen de tanden van de muzieknoten zet, word je direct in je stoel gedrukt - zo drukkend is de sound. Puntig zonder simplistisch te worden. Maar algauw mondt de track uit in een hele hoop theater en pathos – met name in de zang. En net zodra ik het gevoel heb dat ik er niets mee kan, sluit de track intrigerend af, waar ik in de afrondende minuut zowaar weer aan mijn stoel gekluisterd zit. Een vergelijkbaar gevoel heb ik in ‘The Patient’, een track met een geweldige dynamiek waar tegelijkertijd overdadig veel gewicht in de schaal gelegd wordt, wat het tot een nogal uitputtend geheel maakt. Tussendoor worden deze tracks met functionele en sterke interludes aan elkaar verbonden, wat enerzijds voor prettige rustpunten zorgt, maar anderzijds benadrukt hoe overvol ideeen en concepten de meer uitgesponnen tracks zitten.

Het kenmerkt eigenlijk de hele plaat: overal lijkt hard over te zijn nagedacht en juist dat maakt de sound soms zo onnatuurlijk en willekeurig. Alsof de eenvoud door de logica weggedrukt wordt. De pretentieuze kneuterigheid van Fibonaccireeks-teksten, zonder enige speelsheid, is een treffend voorbeeld - alsof deze muziek, die van zichzelf al heel veel gewicht in de schaal legt en overhelt naar het groteske en hoog-complexe, dat soort gimmicky tierelantijntjes nodig heeft. Zo ervaar ik Tool hier als wel erg hard op zoek naar een “briljant” album - rock voor gevorderden. Zoals atleten leven voor hun sport, straalt Tool hier uit te leven voor hun muziek, waardoor het nogal een gewichtige en ironieloze brei wordt. Het is allemaal zo vreselijk zwaar en serieus; met een speelduur van 78 minuten begint de boel in mijn beleving dan over te hellen, haast te bezwijken onder zijn eigen zwaartekracht.

Lastig om een beoordeling te geven aan een album waar je zelden zin in hebt: Lateralus is zo'n logge en zware krachttoer - 78 minuten lang zonder verlichting - dat ik zelden zin heb om hem te draaien. Er wordt erg hard geprobeerd, maar waar dat me meestal gauw gaat tegenstaan, kan ik best veel uit deze plaat halen. Tegelijkertijd sterk en vermoeiend, bij vlagen zelfs uitputtend, is dit in ieder geval geen grauwe plaat, want het is voor mij een aaneenschakeling van briljante passages en misgeslagen planken. Een lange kralenketting van afwisselend meeslepende druk, inventiviteit en het werk van een stel onzekere overpresteerders.

Als ik muziek zuiver objectief moest beoordelen op doordachtheid, complexiteit en ‘skills’ zou dit zo een 5* zijn, maar als kunstvorm vind ik dat het de plank vaak misslaat en vind ik de plaat te vermoeiend om tot meer dan 3* te komen.