Spinvis - Trein Vuur Dageraad (2017)

Voor iemand die nooit een Spinvis fan is geweest, bevalt zijn nieuwe album uitstekend. De lijzigheid van stem en muziek stond me altijd al na een nummer of drie zo zwaar tegen dat ik de plaat afzette lang voor het einde en het op een gegeven moment gewoon heb opgegeven. De muziek van Spinvis was niet voor mij.

Enter Trein Vuur Dageraad. Door dat kleine, pseudo 78 toeren nummer aan het begin, over een ver en onbereikbaar verlangen, werd ik het avontuur ingezogen. Stapte over die stem heen en bleek bij nummer 10 nog steeds aanwezig. Gelukkig maar, want het twaalfde nummer is een van de meest boeiende Nederlandstalige nummers die ik ooit hoorde. Wat een verfijning en gelaagdheid.

Tijdens het luisteren kwam steeds vaker de naam Boudewijn de Groot binnen drijven. Nu ben ik geen superfan en na 'Jimmy' hoef ik niets meer van hem te horen, maar deze plaat van Spinvis associeer ik met De Groot. Misschien omdat ik het idee heb dat Trein Vuur Dageraad uit net iets meer traditionele songs bestaat dan zijn voorgangers. Een andere verklaring heb ik niet, maar zo voelt het voor mij wel.

Een uiterst prettige plaat heeft Spinvis afgeleverd, met één song die het verdient om in de Top 2000 te gaan komen. Ja, er worden nog grootse songs gemaakt anno 2017. Luister ook eens naar het recente 'Life Song' van The Black Angels. Ook episch.

Het hele verhaal staat hier op WoNo Magazine.

Het zal wel aan mij liggen, maar Nederlandse teksten wil ik altijd kunnen begrijpen, bij de Engelse taal heb ik dat vrijwel niet.
Spinvis een aantal jaren geleden live gezien, waar hij met verhaaltjes tussendoor een inkijk in zijn muziek gaf.
Nog steeds wat lastig te volgen, maar soms viel het kwartje wel, wat als gevolg had dat ik veel meer sympathie voor deze zanger heb gekregen.
Blijkbaar was die behoefte groot.
En dan nu, een nieuw album.
Trein Vuur Dageraad hadden voor mij net zo goed Aap Noot Mies mogen zijn, woorden die je het eerste jaar op de lagere school leert.
Spinvis is voor mij de VPRO, vroeger op de zondagmorgen; Thea en Theo, Rembo en Rembo.
Kinderprogramma's die ik pas als jong volwassene begreep.
Bij Spinvis zit ik nog steeds in het lagere school stadium.
Wel interessant, en volgens mij ook geniaal, maar dat moet ik nog steeds ontdekken.

Vrijdag 7 april, Oude Luxor Theater in Rotterdam. Vol verwachting zit het publiek klaar voor het optreden van Spinvis. Niks cluboptreden, maar luxe in het pluche. Een omgeving waar Spinvis ook prima past.
De spanning was net even wat groter, omdat er veel nieuwe nummers gespeeld zouden gaan worden van het dan nog niet uitgebrachte nieuwe album Trein Vuur Dageraad.

Een aparte titel die Spinvis ook toelichtte met als conclusie dat het eigenlijk niet eens iets betekende maar dat hij drie woorden op rij zo mooi vond.

Opener Ergens Toen was ook de opening van een schitterende avond. De oude nummers kregen een compleet ander arrangement en de nieuwe nummers wisten me gelijk te grijpen. Ik herkende ze dan ook onmiddellijk toen ik ze voor het eerst hoorde in de studioversie. Eigenlijk vond ik juist die nummers de mooiste dit optreden.

Het zegt al genoeg over hoe dit album wel eens zou kunnen gaan binnenkomen. Heel goed dus. Er ligt een soort kalme deken over de veertien nummers met hier en daar een wat frivoler uitstapje (Dageraadplein).
Iets minder knutselfrutsel en een logische voortgaande lijn ten opzichte van voorganger Tot Ziens, Justine Keller, die tot nu toe mijn favoriet was.

Daar kan Trein Vuur Dageraad zeker wat aan gaan doen, maar zoiets vraagt tijd. En tijd genoeg voor deze puike plaat.
Het optreden is nu nog sterker verbonden met deze plaat. Normaal vind ik het altijd wat jammer als zo'n beetje alle nummers van een concert nog niet bekend zijn, maar nu komen ze juist extra sterk binnen en is de beleving van dit album net even in een ander daglicht komen te staan.

Overigens mag celliste Saartje Van Camp ook niet onbenoemd blijven. In de band valt ze al op, maar op dit album krijgt ze toch een prachtige hoofdrol toebedeeld en terecht.
En voor wat betreft het hoogtepunt van dit album: het titelnummer. Bezorgde me in het theater torenhoog kippenvel en doet dat nu weer.

Trein Vuur Dageraad is een juweeltje, en juweeltjes moeten we koesteren. Bij deze......

Ik ben iemand die muziek een stuk belangrijker vind dan teksten, maar bij sommige artiesten vallen ze wel gelijk op. Zoals bij Spinvis. Lieve, leuke, melancholische, verdrietige teksten met bijpassende muziek. Ook vaak multi-interpretabel, waardoor een nummer voor de één een ander gevoel oproept als bij een ander. En dat is natuurlijk knap. Op dit Trein Vuur Dageraad weet Spinvis mij weer regelmatig te raken.

Dat gebeurt gelijk al bij Hallo Maandag, waarop prompt al een geweldige gitaarsolo staat. Iets wat ik altijd wel kan waarderen. Van de Bruid en de Zee valt me na deze sterke song dan wat tegen. Een wat oppervlakkig aardig synthesizernummertje. Ik moet hier aan Toontje Lager denken. Gelukkig begint dan de prachtige piano van Artis. Wat een mooi liedje is dit! De vergelijking tussen het leven in Amsterdam met vriendin wat verandert is en Artis waar dingen nooit voorbij zijn is leuk. En alles is een beetje jij... en dan op het eind de prachtige trombone.

10.000 Zwaluwen is een geluksmomentje ons gegeven door Spinvis. Waarvoor hartelijk dank! Dan komen Stefan en Lizette om de hoek kijken. Gitaar en drum vormen een fijne basis voor een lekker lopende prachtige song met een mooi verhaal. Nachtwinkel is een wat vreemde eend in de bijt en zo ook wel een onderbreking van de plaat.

Kant B van de plaat begint met De Kleine Symfonie, een leuk rustig liedje, wat ik vooral instrumenteel goed in elkaar vind zitten. Dageraadplein is ineens een stukje (Ierse) folk, met Boudewijn de Groot flarden, wat ik nou niet echt vind passen op dit album. Alles Is is een mooi liedje. Wat Blijft, een 2-stemmig gezongen nummer, wat mij wat minder ligt.
Gelukkig volgen dan nog twee echt mooie nummers. Allereerst de fraaie titelsong: wat zwaarder aangezet, ook met strijkers, afgewisseld met alleen orgel en stem tussendoor. Hij Danst is samen met Serenade een waardige afsluiting.

Ik vind kant A van de plaat erg sterk en kant B wat meer wisselend van niveau. Bij elkaar heb je toch een meer dan goede plaat, zeker vanwege de paar echt prachtige songs die hierop staan. Alweer een mooie plaat van Spinvis.

Wat is dit een prachtig mooi album, zeg. Ik krijg er geen genoeg van en verhoog hierbij ook naar 4,5*.
Het brengt me ook weer helemaal terug naar de vorige albums! Tot vorige week vond ik Tot Ziens, Justine Keller het beste Spinvis werk, maar Trein Vuur Dageraad zou het wel eens kunnen overtreffen.

Ja, het is soms iets minder quirky en knip-en-plakkerig, dus ik begrijp eerdere kritiek ook wel. Echter, deze kant van Spinvis kan mij toch echt wel bekoren en staat mooi naast het eerdere werk. Erik de Jong is op dit album trefzeker met de arrangementen en betekenisvolle teksten. Eerlijk gezegd had ik ook een koud en super abstract werk verwacht, net als De Jong zelf. Maar ideeën gaan soms hun eigen weg, en wat is de uitkomst in dit geval mooi.

'Justine Keller' was een Spinvis album dat alle eigenzinnigheid van zijn vorige albums had, plus soms dat beetje extra... otherworldly bijna. Nummers als de titeltrack en We Vieren Het Toch raakten recht in het hart.

Trein Vuur Dageraad doet dit ook met nummers als De Kleine Symfonie, Alles Is, Hij Danst en Serenade. Otherworldly, heilig bijna, voor mijn gevoel. Daarnaast heeft dit album wonderschone en ontroerende nummers als Van de Bruid en de Zee, Tienduizend Zwaluwen, Trein Vuur Dageraad en Wat Blijft.

Artis en Hallo, Maandag zijn stevigere, wat conventionelere Spinvis nummers, die laten zien hoe hij is gegroeid in het vormgeven van goede liedjes! Die solo's, die herhaling, die opbouw! Stefan en Lisette klinkt het meest herkenbaar en zou niet hebben misstaan op 'Justine Keller', maar ook hier weet hij toch weer te ontroeren en te verrassen (al had ik wel 3x luisteren nodig).

Dan Dageraadplein. 'Daar wacht ik jou. Wij en de wereld zijn klein op het Dageraadplein. Voor je het weet, klinkt het gebed voor het laatst, is de fanfare voorbij.' Ik hou van dit 'refrein' (vooral de laatste keer met het instrumentale stuk erachteraan). Van het hele vrolijke, fanfare-achtige ben ik ook niet zo'n fan, maar er is hier genoeg interessants om me geboeid te houden.

Nachtwinkel is iets dat voort zou kunnen zijn gekomen uit wat dit album oorspronkelijk moest gaan worden. Sfeervol. De stem van Saartje is fijn om naar te luisteren, een prima interlude met verwijzingen naar Lotus Europa (wat een bizar goeie track is dat toch).

Dat brengt me bij wat dit album écht is. En... bij what will be next... ?

Mooi dat hierboven wordt gesproken over consistentie (en geen consistentie). Voor mij is dit dus wel het meest consistente album van Spinvis, maar dan bedoel ik in geluid en concept. Het is nog net geen hardcore conceptalbum, maar meer dan ooit vormen de nummers echt een eenheid. Hij begint natuurlijk ook in Ergens Toen met het mantra dat naar het einde toe weer terugkomt.

Ook thematisch en tekstueel wordt er doorheen het hele album verwezen naar Europa, Avondland, vrijheid, vogels, nacht, dageraad, zonsopkomst, dingen die gaan en dingen die blijven. Het is geen geëngageerd album over vluchtelingen en een nieuw Europa, dat past ook niet bij Spinvis. Maar toch is er op een associatieve en subtiele manier iets met deze thema's gedaan... bijzonder.

Ook muzikaal gezien vind ik het grootste deel van het album consistent. Er hangt (voor mij dan, puur interpretatie) een soort Oost-Europa sfeer over dit album, en de steeds terugkerende orgel-achtige synths geven me telkens een bijna religieus gevoel.... het woord kathedraal komt bij me op. Zo sluit Spinvis het album ook af (met Serenade, dat ook weer verwijst naar de achtergrond synths op Van de Bruid en de Zee).

Tsja... what's next? Ik snap die 3voor12 review wel. Toch nog een poging om iets heel minimalistisch of gesproken te maken à la Nachtwinkel of Ritmebox? I wouldn't mind! Maar wie weet heeft Spinvis toch nog iets heel onverwachts in petto... ik ben in ieder geval nog lang niet uitgeluisterd (dit staat zo ver bovenaan binnen de Nederlandse muziek) en hij mag alles proberen waar hij maar zin in heeft. Hopelijk duurt het niet weer 6 jaar!!

De grote bewondering die ik voor Spinvis koesterde ten tijde van zijn debuut is wel enigszins bekoeld: Bijvoorbeeld: deze plaat was al een paar weken beschikbaar voordat ik hem beluisterde, en ik kwam er zelfs achter dat ik 'Justine Keller' nog helemaal niet heb beoordeeld.

Om het goed te maken heb ik Trein Vuur Dageraad inmiddels een aantal malen beluisterd, en ik moet zeggen: met plezier, en vlagen van enthousiasme.

Ik merkte wel dat de teksten me soms wat in de weg zitten op deze plaat. Jarenlang heb ik met mijn ogen gerold om mensen die meteen 'pseudo-intellectueel!!!1!!' begonnen te krijsen als Spinvis ter sprake kwam.
Ja hallo, dacht ik dan, niet iedereen kan Fransje Bauer zijn. Juist leuk toch, als iemand eens wat nieuws probeert?
(Ik vond trouwens ook dat Spinvis oneerlijk veel kritiek krijgt omdat hij in het Nederlands zingt, terwijl het gemiddelde bandje de grootste kul kan zingen in het Engels zonder dat het kennelijk iemand opvalt.)

Toch bekroop me bij Trein Vuur Dageraad soms het gevoel dat we platgetreden paden opliepen. Alle Spinvis-sfeertjes kwamen voorbij: kinderlijke polder-observaties, gemijmer over dingen die voorbij gaan, een aroma van psychische problematiek en nog wat malle beeldspraak om het geheel op smaak te brengen. En was het op het debuut ook al zo, dat Spinvis zo gemakzuchtig diepgang simuleert door vaagheden te combineren met Grote Woorden?
'Er was iets met een meisje' -- Ja, wat dan, kerel?
'Het probleem met ons is het leven en de tijd.' -- Ja, duh.

Zelfs in mijn meest milde bui vind ik dat Spinvis tekstueel weinig progressie heeft geboekt in vijftien jaar, en bij vlagen valt hij toch wel door de mand als dichter. En teksten zijn juist waar Spinvis het van moet hebben, toch?
Nou, nee, als Trein Vuur Dageraad iets bewijst, is het wel dat ik zelfs de zwakste teksten van Spinvis kan vergeven, omdat zijn liedjes zo verdomd knap in elkaar zitten. En dan bedoel ik niet alleen qua structuur, of door het bedenken van mooie melodieën, hoewel hij in die beide dingen uitblinkt. Nee, het geheime wapen van Erik de Jong zijn de knappe arrangementen.

Zo zijn er de hamerende powerakkoorden op gitaar en piano in 'Hallo, Maandag' (verder een herhalingsoefening van eerdere nummers als 'Wespen op de Appeltaart') en de te gekke, dromerige break in 'Artis', die deze nummers naar een hoger niveau tillen. Keerpunt van de plaat is wat dat betreft 'Tienduizend Zwaluwen', tekstueel een beetje een raar nummer, maar voorzien van een weelderig slot met echt enorm cheesy strijkers, die toch precies goed zijn gekozen om het nummer maximaal op je emotie te laten werken.

Vanaf dat moment is weelderigheid het sleutelwoord, zelfs bij de meer ingetogen tracks (luister bijvoorbeeld naar die vrouwenzang en die hoorn (?) in 'Wat Blijft'). Het is het geluid van een muzikant die intussen heel goed weet wat hij kan, en alle middelen genadeloos inzet om zijn publiek op de sentimenten te werken.

Passende climax daarvan is de titeltrack, waarbij je je kan voorstellen dat de laaste minuten een groot karaokemoment worden tijdens concerten, inclusief aanstekers en smartphones in de lucht. Het is nog steeds die twijfelende knutselaar van het debuut met het cassettebandje op de hoes, en toch qua zelfvertrouwen en grootsheid een melkweg daarvan verwijderd. Poppy as fuck, gewoon, maar eerlijk is eerlijk: het lukt me niet om er een hekel aan te hebben.

Mooiste nummer is echter 'Stefan en Lisette', een lange monoloog waarin de teloorgang van twee kennissen prachtig wordt getransformeerd tot een metafoor voor de Vergankelijkheid Van Alles. Typisch Spinvis dus, even aandoenlijk als wijs als banaal: 'Stefan schreef een boek, maar dat hebben we eigenlijk nooit geloofd.'

Ook dit is trouwens weer een nummer waarin Spinvis onbeschaamd doet waar hij goed in is, zoals op het hele album. Bij 'Nachtwinkel', een herkauwing van of variatie op 'Lotus Europa', lijkt het bijna of hij ons uitdaagt: Ja, dit hebben jullie me al eerder zien doen. Nou en?

Tsja, nou niks. De impact die 'Smalfilm' in 2002 op me maakte zal hij nooit meer evenaren, vrees ik. Experimenteel of verrassend kun je Trein Vuur Dageraad moeilijk noemen. In plaats daarvan heeft Spinvis een fijne niche gecreëerd binnen de Nederlandse popmuziek. Je weet wat je koopt, en je weet dat het fraai is. Bijna elk liedje zorgt wel voor een paar momenten van oprechte ontroering.

Tussen de 3,5 en 4 sterren, afgerond naar boven vanwege de gunfactor.

Wederom een prima album. Zijn vorige album was absoluut beter maar met Trein Vuur Dageraad Hallo Maandag Stefan en Lisette en Artis staan er weer prima nummers op. Jammer is Nachtwinkel. Vind ik een dissident onder de nummers. Beter blijft Saartje gewoon de backing vocals doen.

Ik ben een paar luisterbeurten verder toch minder enthousiast dan in het begin. Er staan weliswaar een paar nummers op, die tot de beste van Spinvis behoren, maar als geheel beklijft het gewoon niet echt geloof ik. En wat betreft Nachtwinkel: een vreselijk geval, met dat (sorry Belgen) irritante accent. Nee, ik denk dat de voorganger en het debuut hier bovenuit steken.

Ik heb het album een jaar of zo bewust links laten liggen. Dat geeft soms nieuwe inzichten, soms in negatieve, en soms in positieve zin. Dat laatste is bij mij nu het geval. Wat blijft dit album sterk!
Een van die albums waarbij de beperking in het aantal favoriete nummers wel heel erg moeilijk is.

Ik zie dat het titelnummer en Stefan & Lisette er voor de meeste luisteraars boven uit steken. Kan ik mij in vinden. Maar de meesten hebben grote moeite met Nachtwinkel. Ik niet: ik vind het een heerlijk nummer, ben gek op de stem van Saartje. Ook fijn dat het doet denken aan de Spinvis-klassieker Lotus Europa.