Depeche Mode - Ultra (1997)

Depeche Mode is (na Cure, Siouxsie en Nick Cave) mijn 4de favoriete band, maar deze plaat vind ik een van hun minste.

En ik heb er genoeg naar geluisterd .. Al gedurende de 11 jaar dat hij uit is, probeer ik 'm jaarlijks toch één keer te draaien, om tot dezelfde constatatie te komen. Deze plaat verdient voor mij een 3*. Niet meer, niet minder.

Dan vind ik de schuchtere pogingen van hun debuutplaten toch nog beter. Hier proberen ze te krampachtig terug te grijpen naar hun 'originele' sound om de fans te pleasen die afgehaakt waren omdat ze vonden dat 'Songs of Faith and Devotion' teveel gitaargeweld bevatte.

Daarom heb ik ook zo'n hekel aan deze plaat. Verder bouwen op 'Songs of Faith and Devotion', dát hadden ze moeten doen. En niét hun eigen sound opnieuw proberen uitvinden. En met 'Exiter' waren ze pas écht de ezel die zich tweemaal aan dezelfde steen stootte. Nu, da's natuurlijk mijn mening, hé. Ik wil het hier zeker niet verkondigen als waarheid, maar zo voel ik het toch aan.

'Barrel of a Gun', 'It's no Good' en 'Useless' zijn voor mij de absolute uitschieters, en 'Home' kan er ook nog door, maar het is ook dankzij deze nummers dat deze plaat nog een 3* haalt. De rest

Na het geniale 'Violator' en het briljant rockende 'Songs of Faith and Devotion' vond ik deze twee platen écht zwaar teleurstellend. Zelfs in die mate dat ik helemaal niet zat te springen toen 'Playing the Angel' eraan kwam. Maar dat was fout van me, want met hun laatste plaat zijn ze weer compleet op het juiste spoor. Dat is na 'Violator' zelfs mijn tweede favoriete plaat van DM geworden. Ja, beter nog dan 'Songs of Faith and Devotion', vind ik.

Met Depeche Mode in Ahoy als vooruitzicht is het niet vreemd dat de albums hier de laatste dagen weer regelmatig de revue passeren, zo ook Ultra.
Dat het geluid met de gitaren niet iedereen fris in de oren klinkt geloof ik best. Ik als rockliefhebber heb er geen problemen mee en dat begint al bij opener Barrel of a Gun die lekker loom doordendert. En opeens viel het kwartje: De Smashing Pumpkins hebben hier goed naar geluisterd als je hun Ava Adore beluistert (Corgan is overigens een fan). Ik hoor hetzelfde ritme! Maar waar de Pumpkins er naar mijn mening niet in slaagden de rock terug te dringen en de electronica toe te passen daar slaagt Depeche Mode er met hun omgekeerde weg wel in mij te overtuigen.
The Love Thieves heeft een schitterend herfstachtig melancholiek geluid. Al mijmerend bij de klanken van dit mooie nummer besef ik ook dat dit het eerste album als trio is omdat Alan Wilder vertrokken is en is er het besef dat Dave Gahan hier niet zijn meest fijne periode in zijn leven beleefde. Dit laatste gegeven heeft ongetwijfeld zijn stempel gedrukt op het hele album.
Zonder dat je het in de gaten hebt is de sfeer al na 1 nummer omgegooid: het ruige geluid van de opener is overgegaan in een dikke mist waar je je weg doorheen moest zoeken, maar wat een fijn gevoel was het.
Home is toch weer een wake up call en wat voor eentje! Het is een schitterend nummer waar de strijkers mooi en totaal niet opzichtig in verwerkt zijn en Martin Gore zingt zeer prettig terwijl ik toch wel een groot Dave Gahan liefhebber ben. Dit soort nummers zijn de reden waarvoor ik deze band zo'n warm hart toedraag.
It's No Good is een andere favoriet van dit album wat mij betreft. Ik hou van het gruizige geluid gemengd met de toch lichte klanken die wel degelijk aanwezig zijn op Ultra. Dit nummer klinkt dan ook redelijk toegankelijk in vergelijk met veel andere tracks op deze cd. Het is dansbaar en tegelijkertijd ervaar ik een donker sausje zoals een Massive Attack dat ook altijd zo prachtig weet toe te voegen.
Bij dit nummer ontstond er ook een omslag in mijn denken over dit album: alsof er in de aanloop naar het Ahoy-concert opeens een belletje ging rinkelen die me er attent op maakte dat ik toch altijd iets te zuinig aankeek tegen dit album; er was waardering maar misschien toch niet voldoende. Ultra is nooit een favoriet album geweest (ondanks z'n 4* status). Maar daar is een kentering in ontstaan en juist bij dit nummer drong dit hard tot me door.
Hoe anders ga je na zulk besef luisteren naar tracks als Uselink. Vullertjes vond ik het. Nu hoor ik duidelijk dat het onmisbaar is: het is een mooi patroon dat zich weeft tussen de nummers door en die de boel in balans weet te houden. Mysterieus en tegelijkertijd toch heel aards.
Een mooie opmaat voor Useless die de gitaargroove van Barrel of a Gun terugbrengt. Het is geen shock na de electronische klanken van het vorige nummer en dat is toch wel de kracht van Ultra. Waar velen gruwen van diezelfde gitaren daar vind ik het juist heel natuurlijk klinken en voegt het wel degelijk iets toe zonder geforceerd over te komen. De gitaren zorgen voor een wat gruizig geluid en dat past goed bij teksten als "All your stupid ideals. You've got your head in the clouds. You should see how it feels. With your feet on the ground"
Sister Of Night is een nummer dat tijdens de Sound of the Universe tour nogal eens opduikt in de setlist. Zoals eerder vermeld had de band moeite dit op te nemen door de toestand waarin Gahan verkeerde. Des te opvallender dat het nummer dus een plaatsje heeft gekregen in de huidige setlist. En misschien nog wel opvallender: dat het gezongen wordt door Martin. De meningen over het nummer zijn wisselend. Zelf vind ik het een prima nummer met een broeierig sfeertje en het zijn de kleine dingen die het nummer zijn eigen sfeer weten mee te geven. Luister het eens met een hoofdtelefoon en misschien dat het dan wat meer op z'n plaats valt. Enige minpuntje is misschien dat het net iets te lang duurt.
Jazz Thieves is wederom een instrumentaal nummer en net als bij Uselink hoort het er gewoon bij: het is de verbindingslijm, de rode draad, de richtingwijzer van dit album en daarbij heerlijk donker en dreigend.
Freestate heeft een countryrandje meegekregen. Dorre, stoffige landschappen duiken heel cliché in mijn gedachten op. Je voelt als het ware de zon op je huid branden. Eigenlijk een heel rare associatie waar je bij Depeche Mode niet gelijk aan zou denken. Toch weten ze het met dit nummer voor elkaar te krijgen. Dit nummer heeft dan ook van ver moeten komen want het duurde erg lang voordat ik hier iets mee kon. Inmiddels ben ik het behoorlijk gaan waarderen: dat lome bevalt me wel.
The Bottom Line is gewoon een bloedmooi nummer. Is het heel raar als ik hier al een beetje het geluid van Exciter in terug hoor? Overigens een album dat ik heel wat beter weet te waarderen dan menig andere fan. The Bottom Line heeft in de verte nog een echo van het country gitaartje waar we mee kennis maakten in het vorige nummer, maar het nummer geeft mij in elk geval niet meer die associaties. Hier geniet ik heel intens van: typisch zo'n nummer dat ik altijd over het hoofd zie terwijl het eigenlijk zo ongelooflijk mooi is.
Een ander nummer dat wel eens opduikt in de huidige tour is Insight. Een opvallende keuze want in mijn oren altijd een wat onopvallend nummer. Toch is me de laatste tijd opgevallen dat het heel warm klinkt en daarmee een wat aparte status inneemt op dit album.
Na even een stilte (Enjoy the Silence?) krijgen we als toetje wederom een instrumental in de vorm van Jr. Painkiller. Een aparte kers op de taart, het toefje slagroom op de cake, het einde van een album dat ik steeds meer ben gaan waarderen.
Even heb ik getwijfeld het met een halfje te verhogen maar ik moet ook goed in de gaten blijven houden welke waarderingen ik de andere albums heb gegeven en in dat kader wil ik het even bij de 4* houden, maar klimt het album wel gestaag naar boven in mijn DM-album top 10, en is er het besef dat dit eigenlijk een steengoed album is van de heren.

Na de uitputtende Devotional Tour en de persoonlijke problemen bij de bandleden was het nog maar de vraag of Ultra tot stand zou komen. Martin Gore overwoog een solo-album.

In 1996 kwamen de bandleden weer bij elkaar. Gahan was nog aan het afkicken en verhuisde een jaar later naar New York. Wilder had de band verlaten en de voorheen duidelijke taakverdeling was weg.

De gebeurtenissen van voorgaande jaren drukken een duidelijk stempel op het geluid van Ultra. Zo is de opener, Barrel of a Gun, een koude harde song met een combinatie van electronica en rock. Sterk nummer waarin Dave duidelijk nog kampt met de naweeen van zijn verslaving.
Home is een ongekend sterke ballad van Martin Gore met een aantal verwijzingen naar de zware periode van Gahan.
Andere kraker van dit album, It's no Good, laat een geweldige bass horen. Uselink is een soort soundscape, volgens mij eerste instrumentale track op een DM album.
Sister of Night met een Gahan die nog aardig onder invloed was is prima afwisselende song waarin rustige stukken afgewisseld worden voor stevige electronica.
Freestate en Insight zijn de andere hoogtepunten wat mij betreft.

Ultra beschrijft de terugkeer van een band die (bijna letterlijk) ten dode was opgeschreven.
Depeche Mode heeft zich door deze periode heen geslagen en levert dit prima album af.
Het album laat een rauw, emotioneel en soms zwaarmoedig geluid horen.
De combinatie tussen electronica en rock is ook een erg fijne.

Ultra is vergelijkbaar met A Broken Frame.
Een van de smaakmakers valt weg waardoor ze nog maar met drie man sterk zijn.
Alan Wilder schreef dan wel niet de basis van de nummers, maar leverde wel een groot aandeel bij de inkleuring daarvan.
Dave Gahan heeft veel geleden door zijn drugsverslaving, en ik blijf het jammer vinden dat zijn mooie stem verloren is gegaan.
Natuurlijk is het allemaal een stuk doorleefder, maar voor mij had dit niet gehoeven.
En Andrew Fletcher, wat moet ik daar over zeggen.
Laat ik het zo stellen; toen Kraftwerk besloot om zelf niet meer op het podium te gaan staan, en die rol te laten vervullen door robots, zou hij zo kunnen solliciteren.
Andrew is geen Paul Rutherford van Frankie Goes To Hollywood of een Bez van Happy Mondays die de boel kan redden met danspasjes.
Nee, die gave bezit hij ook niet.
Dus eigenlijk is het duidelijk Martin Gore die het werk moet verrichten.
Dit is dus niet een persoonlijke Gahan album, wat velen denken, maar de weerspiegeling van Gore op de stand van zaken in Depeche Mode.
Waarschijnlijk is bij Gahan alles op gegaan aan drugs, en heeft Fletcher zijn geld op een rekening staan, welke hij pas na zijn 65e kan opnemen.
Ultra is grillig, en laat een gebroken, uitgeputte band horen.
Gahan zingt al gelijk op Barrel Of A Gun alsof hij net van het beademingsapparaat is gehaald, en eigenlijk zich nog aan de door een arts voorgeschreven rustperiode moet houden.
Voor mij is met het verdwijnen van Wilder van het toneel een creatieve armoede ontstaan, die de overige leden moeizaam proberen te reanimeren, met af en toe iets van een hartslag in de sound, maar het klinkt als het kunstmatig in leven houden.
Wel ben ik het album steeds meer gaan waarderen, en dat komt eigenlijk voornamelijk door een band als Editors.
Hun In This Light and on This Evening straalt een soortgelijke grilligheid uit, al levert die plaat een sterker geheel op.

Eén van de beste albums van Depeche Mode. Van de atypische dreigende opener Barrel Of A Gun tot het prachtige afsluitende Insight is het genieten geblazen. De band combineert hier kunstig de electronica van de beginjaren en de meer rock-georiënteerde aanpak van het latere werk. Dave Gahan is tevens uitstekend bij stem.

ULTRA 1997

Dat gewrongen stemgeluid van de leadsingle Barrel From A Gun heeft me lang van dit album weggehouden. Ik heb het net als alle DM platen netjes in de kast staan maar langspelers met nummers die voortdurend boven de 5 minuten uitstijgen dreigen me te vermoeien. DM heeft daar met drie kortere, instrumentale maar sfeervolle intermezzo's toch wat aan proberen te doen. Wat overblijft zijn negen volwaardige tracks.

Ik heb de plaat vandaag in mijn armen gesloten. Het is DM's country plaat, denk ik dan. Want de Cash cover van Personal Jesus uit 2002 hangt als een soort schaduw boven de nummers en hun arrangementen, vind ik. Of anders geformuleerd: DM moet op Ultra door de woestijn. Dat deden heel wat helden uit de Bijbelverhalen ons voor wanneer zij op zoek gingen naar een nieuw bestaan. De woestijn staat voor de periode van beproeving die hieraan vooraf gaat. Het vertrek van Alan Wilder en de bijna-dood ervaring van Dave Gahan wogen zwaar genoeg om zo'n tocht door het stof te rechtvaardigen. Het eindresultaat valt beter mee dan ik op basis van Barrel Of A Gun had verwacht. Een behoorlijk contemplatieve plaat.