Dat Sam Fender al groots uit zijn artistieke schelp aan het kruipen was weten we al van sedert zijn coming of age-plaat én hitsong 'Seventeen Going Under' van 2021. Nu zoveel hitsingles later ziet deze sociaal rockende Britse singer-songwriter met zijn derde werkstuk, 'People Watching' de miljoenen volgelingen al aan zijn voeten liggen en de zalen waar hij komt zijn dus intussen lang op voorhand hopeloos uitverkocht.

Opvallend, ondanks zijn hartbrekende eerlijke verhalen of al zijn bijtende, immer authentieke boodschappen over de na de brexit nog triestere britse uithoeken is dit dus dan toch een man die met diepgaand, ernstig materiaal gemaakt lijkt voor de meest Brits mogelijke heartlandrock en de wild met hem meedeinende stadions.

Hij doet het allemaal met flair, met dat fors toch gouden stemgeluid van hem en met een gedreven weidse sound die het midden houdt tussen die van Bruce Springsteen, The War On Drugs en The Killers. Niet toevallig, de naam van die door hem bewonderde Bruce is er trouwens een die hem al vanaf dag één achtervolgt en de schurende Clarence Clemons-saxofoon hoor je ook al vanaf de openende titelsong. Ook de hoofdman van The War On Drugs, Adam Granduciel, zit om alles mooi te bevestigen zelfs als producer mee achter de knoppen. Gewoon onmogelijk om ook diens brede epiek vanaf noot één al niet te herkennen.

Fender's songs zijn persoonlijke zoekende getuigenissen en het is daarbij dan wel de vraag in hoeverre hij met zijn huidige roem al aan zijn lang gedroomde geluk heeft mogen tippen. In 2022 moest hij er immers al even uit omdat al die ontwortelende ervaringen en torenhoge verwachtingen hem carrément dreigden te fnuiken.

De song 'TV Dinner' is in dat verband in zijn droevige herinnering aan wat Amy Winehouse overkwam een regelrecht striemende vingerwijzing naar de toxische uitwassen van de muziekindustrie. Schitterend episch opgebouwd nummer overigens, met zwart zwevende piano, dreigende violen en verre trompet. Fender's vocalen debiteren eerst haastig, magistraal zwelt dan zijn tenor mee aan met de dramatisch uitzwermende arrangementen. Een eigen muzikale kant van Sam Fender die op 'People Watching' al eens op die andere manier groot komt opduiken.

Maar wees voorbereid, Sam Fender savoureer je dus desnoods tegelijk met het tekstblad erbij. Vanaf de groovy titelsong mag je zijn lyrics vooral ook heel letterlijk als 'people watching' zien, observeren als ware het zijn ontsnappingsroute. Zijn verhalen schreeuwen de desillusie uit van de onoverwinnelijkheid, samen met de depri-twijfel of deze wereld het sowieso waard kan zijn om van te dromen. Ook die stevige opener is een prachtcompositie vol herinneringen aan zijn jeugd, gekoppeld aan de dood van de persoon die er als een moeder voor hem was, helemaal tegen de achtergrond van een kreupel eiland in een onrustige tijd.

Vervolgens zoomt het gelaagde 'Chin Up' in op de sociale misère van zovelen van zijn werkende klasse, zijn meest dierbaren incluis. Een ontroerend folky nummer dat gaandeweg afkoeling gaat zoeken in een bad van strijkers.
Ander hoogtepunt, over jeugdherinneringen die pijnigen als tinnitus, is het uitgestrekte 'Rein Me In', met op een mooie baslijn bijna folky meedansende pianotoetsen. Ook 'Nostalgia's Lie' is groots, sierlijk en weemoedig tegelijk, een troostend topnummer vol subtiliteit.

Het verfijnde 'Wild Long Lie' is dan zes minuten lang raak getypeerde bedenkingen over Fender die zijn thuisbiotoop heeft verlaten en stilstaat bij 'die tijd van het jaar waarin je verleden thuiskomt'. Akoestisch gedreven met statige The Cure-pianoakkoorden en weer die opduikende sax-sirenes.

Andere geweldige nummers zijn het swingend pompende anthem 'Arm's Length' en de politieke afbrander 'Crumbling Empire' met andermaal in zijn somptueuze gitaren en synths de vibes verzameld van The Boss en The War On Drugs.

'Little Bit Closer' klinkt expansief en weelderig in zijn soundscape met zwervende gitaren en Fender die daarbinnen weer ontwapenend eerlijk is en ontroerend in de analyse van zijn ziel en de bredere maatschappelijke context.

Nog een topper met het hele Springsteen-instrumentarium in stelling, het louterende 'Something Heavy'. Het vertrekt relaxt, maar het ontlaadt zijn opwinding en energie pas helemaal op het einde. 'Remember My Name' is om af te ronden, een atypische finale song als een hemels oratorium voor orgel en blazers. Fender zoekt er, als soleert hij in de opera, zijn hoogste, waardigste registers op. Tenslotte richt hij zich in een pakkend eerbetoon tot familie en grootouders.

Sam Fender is een getalenteerde songwriter pur sang begiftigd met een pure rockstrot. Hij weet daarmee zijn catchy verhaal vast te leggen in zoveel schitterend gelaagde tableautjes vol innemende gitaarrifs, harmonicaatjes en blazers. 'People Watching' bevestigt dat hij er na zijn persoonlijke dip dan toch weer helemaal staat. Een bevlogen mannetje om vanaf nu nooit meer te skippen. Straks passeert hij weer Rock Werchter 2025 bijvoorbeeld. Alleen al om te constateren of hij ook als headliner intussen die superlatieve vergelijkingen met de allergrootsten waardig doorstaat. Zijn 'dancing in the dark'-periode is nu eenmaal verrassend vlug aan hem voorbijgegaan. Dit 'People Watching' doet het beste verhopen.

Je hebt van die bands die bij iedere nieuwe release altijd blij de oren zullen doen spitsen. Zo komen dus ook hoopvol met hun vijftiende reguliere album de Manic Street Preachers weer binnen. Een ovenverse 'Critical Thinking' en, je voelt het zo aankomen, andermaal een afwisselend menu van verfrissende rock, punk en pop zoals alleen zij die kunnen blijven maken. Een grijzend trio nochtans al dat in de vroege nineties ooit wild, ruig en geëmotioneerd om zich heen sloeg en provoceerde tot op het podium vóór Fidel in Cuba. Een gezelschap dat met hun 'Motorcycle Emptiness' niet alleen het statement voor hun generatie schreef, maar dat met hun massieve gitaarsound ook de rockmuziek mee deed herboren worden, dat daarbij met hun opeenvolgende hitsingles altijd welbewust de geschiedenis in de achtergrond in de gaten hield. Ze zijn er dus nog en ze bemoeien zich nog steeds met wat er in hun wereld omgaat, reflecterend en met nog voldoende angryness in de aderen bovendien. Vooral Nicky Wire ziet er nog uit als een echte gebrilde rockstar in pak, maar uiteraard zijn ze nu als royale vijftigers matuurder en daarmee intussen muzikaal ook van heel veel markten thuis.

Er zit gestroomlijnde power in die machinebeat en bas van die onverwachte opener, het aanvurende titelnummer. Een new wave-geinspirireerde song haast, met zowaar ook nog eens Nicky Wire aan de micro met zijn lijzigste pissed-off-parlando, rappend en gloeiend improviserend over de teloorgang van 's werelds kritisch denken.

Met 'Decline & Fall' licht vervolgens de albumcover ineens sterk op. Een song als een eindeloze mentale roadtrip omwille van de kronkelende hersenspinsels waar ook de band mee worstelt. En hiermee komen de vertrouwde Manics pas echt in stelling. Almaar doorratelende drums, een hemelse ABBA-piano-riff voor de eeuwigheid en bovenal zanger-stergitarist Bradfield's onverslijtbare gitaargeluid, met daarbovenop zijn vertrouwde messcherpe vocale uithalen. Supersterk.

Het haastige 'Brushstrokes of Reunion' laat zich bewonderen vanaf zijn Manics-klassieke openingsriff en in zijn prachtige keyboardinstrumentatie. Een hoogst persoonlijke song van Bradfield, hoogzingend over een overgebleven schilderij dat hij van zijn stervende moeder kreeg. Over de gevoelens van nabijheid, verlies en pijn die zoiets blijft oproepen.

Met 'Hiding in Plain Sight' nu ook een intieme song van Nicky Wire. Nostalgisch in de spiegel kijkend realiseert hij zich wat zo intussen al definitief voorbij is. Klinkt daarbij even ingetogen en verfijnd als het beste van The Go-Betweens. Sublieme song die gaandeweg zo mooi wordt ontsloten door Bradfield's gitaar en -solo's.

'People Ruin Paintings': hop en vertrokken voor nog maar eens een bevallig zwaar Bradfield-gitaarmotief. Opnieuw een van die sprankelende, montere gitaarsongs die illustreert hoe de Manics zich intussen vrijwel blindelings vinden. Laat de natuur en de wereld maar beter zichzelf zijn in plaats van er kriskras doorheen te lopen én hoe je dit muzikaal helemaal weids vertaalt en alles dan nog even groot blijft in al zijn soberheid. Niet in het minst door die heerlijke, tot aan het summum erdoorheen zwevende Bradfield-vocals .

'Dear Stephen' van Nicky Wire is een weloverwogen liefdesverklaring naar The Smiths, naar aanleiding van de troostende postkaart die hij als kind ooit kreeg van Morrissey na een wegens ziekte gemist optreden. Met Bradfield hier zijn gitaar wringend als een echte Johnny Marr, een metafoor voor blijvende liefde voor ogenschijnlijke futiliteiten en het in perspectief plaatsen van al het voorbije dat je toch nooit zult loslaten, omdat het zich voordeed in een persoonlijk belangrijke levensfase.

Het zalige 'Being Baptised', glinsterende parel van een gitaarsong die gelaten wegdrijft als de nu weer tot rust gekomen Mississippi. Waterklatering en reverbgitaar. Bradfield vertrekt van de dag die hij doorbracht met de door hem geadoreerde Allen Toussaint. De legendarische r&b- en soulpianist dacht toen minzaam terug aan die rampdag waarop de goden zijn hele hebben en houden en studio 'onderdoopten' met het dodende orkaanwater van Katrina.

Het teder klagende 'My Brave Friend' refereert kwetsbaar aan een overleden dierbare. Nog zo'n topsong waarin de Manics je op schitterende wijze weer helemaal nostalgisch terug de nineties doen inslowen.

'Out of Time Revival', keert zich dan tegen pretentieuze verklaringenzoekers voor die massa nonsens zwervend om je heen. Song die met zijn synths regelrecht naar de eighties terugvoert.

Als energieshot naar het einde toe wat meer uitgesproken grootse drums en andere direct inslaande onstuimige actie, gelijklopend met een etherische aankleding. 'Deleted Scenes' dus. Over in de groei naar volwassenheid kritisch leren terugkijken op fouten uit het verleden.

De neerslachtige rust van het herfstige 'Late Day Peaks' is ook letterlijk een piekmoment. Alle paniek voorbij schept zijn warme lyriek hoop voor wat in de wereld zo verkeerd loopt. 'Er komt zicht op een lang verloren gewaande weg en een enkele vogel zingt een lief oud lied.'

Het repetitief punky 'OneManMilitia' is als afsluiter helemaal op zijn plaats en wordt net als de opener aan een combatieve Wire overgelaten. Back to basics, desolate vocals debiteren als een mantra old skool Manics' slogans. Gekruid worden ze met Moore's drums (die hoorbaar aan 'No Fun' van Sex Pistols refereren) en met Bradfield's nihilistisch klinkend gitaarspel. Freakend gaan de Preachers met dit anthem samen de nacht in en finaal ook helemaal de plaat uit.

Manic Street Preachers staat nog steeds scherp, krachtig, vastberaden en strijdbaar. Hier spelen drie gedreven bandleden zonder ego die elkaar al zo lang door en door kennen. Ze grossieren in creativiteit, discipline, energie en spelvreugde en genereren daarmee als vanouds en zonder doorslagjes verslavende Manics-melodieën.

Hun albums komen al jaren aanrollen in steeds wisselende golfbewegingen. Deze keer zijn de drums, de soundscapes en de texturen globaal wel minder prominent aanwezig. Maar altijd present is de vertrouwde gitaar en die fantastische messcherpe stembanden van topgitarist, opzwepende topzanger James Dean Bradfield. Al zingt een trekkende Nicky op dit 'Critical Thinking' voor het eerst meer dan ooit.

Ze maakten een groot album met twaalf korte betekenisvolle muziekstukken die er ook alle toe doen. Ze zijn voor de Manics-smuller bovendien voorzien van weer een nieuwe voorraad anthems en eersteklasmelodieën. Veel eighties referenties daarbij ook naar de era van indies als The Smiths, Echo&The Bunnyman, Gang of Four, PiL en anderen.

De lyrics zijn hier des te meer voortreffelijk en verdiepend, zowel heel brutaal als intimistisch. Vijftigers die een stand van zaken opmaken en nog tegelijkertijd bijten en hoop en verbinding geven aan wie dreigt op te geven. Dergelijke mannen hebben we dus nodig, want de Manics zijn nog helemaal bij de tijd. Een sterk album zonder meer en een antidotum voor warrige tijden, daarenboven nu al toepasselijk met de 'Plaattitel van het Jaar'.