Ach we gaan nog eens een niet-metal album onder de loep nemen.

Ik steek het niet onder stoelen of banken: ik mag de zogenaamde "grunge"-scene graag. Ik spreek hierbij wel over een "scene", want een echt "genre" kan je het moeilijk noemen. Nirvana haalde zijn mosterd bij de punk rock, Soundgarden liet zich graag de weg leiden door Led Zeppelin, Alice In Chains daarentegen stond met zeker anderhalve voet in de heavy metal.
Pearl Jam...althans op hun eerste wapenfeit Ten...is voor mij altijd zo'n beetje een geval geweest van jaren '70 classic rock geüpgraded voor het 90's tijdperk. Van het rock 'n' roll tempo tot het bijna bluesy leadwerk, de connectie is niet ver te zoeken.

De raamstructuur is dus niets nieuws onder de zon; de uitvoering kan dat echter wel genoemd worden. Nu ja...hoeveel bands hierna de "radio rock hooks" alsook de karakteristieke zangstijl van Vedder probeerden te kopiëren, het staaltje songwriting dat Pearl Jam op deze Ten voor de dag legden hebben deze arme stakkers nooit weten te evenaren. In de verste verte niet, laat dat even duidelijk zijn.

Want waar zoveel moderne "commerciële rock" - om maar even een lelijke term te gebruiken - specifiek gericht is op de 'catchy hooks' zijn deze zogenaamde 'hooks' in de collectie prachtsongs op Ten slechts een onderdeel van een groter geheel; namelijk regelrechte songs met een kop en een staart. Om maar een greep te nemen: een nummer als Jeremy begint behoorlijk upbeat en veranderd geleidelijk maar duidelijk merkbaar aan in een donker maar ontroerend melancholisch werkje. Black? Kruist dat nummer mijn pad op een slechte dag en ik moet daadwerkelijk moeite doen om de tranen te bedwingen. Even Flow, Once, Why Go, Porch? Ondanks de uptempo rock 'n' roll zijn dit tegelijkertijd nummers die op vreemde wijze een atmosferisch gevoel van nostalgie ademen. Wat te zeggen van het werkelijk 'groots' klinkende refrein van een Garden?
Dit zijn songs die niet gericht zijn om de luisteraar eens een 'leuk deuntje te bieden'. Dit zijn songs die een verhaal vertellen.

Veel is gezegd geweest over de typische zangstijl die Eddie Vedder in de muziekwereld introduceerde: het gevreesde zogenaamde "yarlen". De rauwe emotionele beladenheid die Vedder hierop in zijn zang legde, daar is geen enkele andere "yarler" ook maar ooit enigszins bij in de buurt gekomen.
Heeft het "yarlen" me op dit Ten weten te raken? Zonder twijfel - en ik schaam me er geen seconde voor om dit toe te geven.

Ik ga het verder kort houden. Zoals zoveel fantastische muziek, is dit album een werk om te beleven. Met recht een werk dat in zoveel toplijsten voorkomt en een van mijn persoonlijke favorieten.

Ten, velen hebben het geprobeerd, niemand heeft het nagedaan.

Over Porcupine Tree had ik nog niets geschreven zo blijkt. Bij deze dus.

Het latere materiaal van Porcupine Tree (met name de trifecta In Absentia - Deadwing - Fear of a Blank Planet) wordt vaak weleens in een adem met Tool genoemd. De muziek welke Porcupine Tree op deze albums ten gehore brengt is, net als de muziek van Tool, moeilijk in een welbepaalde categorie te plaatsen. De albums komen tot stand in een periode waar opperhoofd Steven Wilson - tot dusver altijd kleurend binnen de door prog rock afgebakende lijnen - een tikje teveel met Opeth's eigen Mikael Akerfeldt begint rond te hangen en waarin zijn liefde voor Meshuggah volledig tot bloei komt. Zo geschiedde: de muziek van PT wordt aangespekt met een behoorlijke scheut metal en de band vindt - net zoals Tool - zowel aansluiting bij het progressieve rockcircuit als bij de metaalhoofden. Te metal om nog als gewone "prog rock" bestempeld te worden, maar nu ook weer niet zo ontzettend metal om volledig omarmd te worden door de underground black/death/thrash puristen en kvltisten van de wereld. Zelf maak ik me er niet moe aan; ik klasseer de latere Porcupine Tree albums, net als Tool, gewoon bij de rest van mijn metal-collectie. Lekker makkelijk toch?

Hoe dan ook; de koers die Porcupine Tree begon met In Absentia en volledig liet ontbolsteren in Deadwing wordt op deze Fear of a Blank Planet gewoon voortgezet. Progressieve rock en psychedelische trip hop worden gecombineerd met bottenbrekende passages van loodzware metalen riffs. De sfeer is uiterst zwaarmoedig en duister. Geen plaats voor feestvreugde hier; vanuit het standpunt van dit album voelt de jeugd van tegenwoordig zich als onder invloed verkerende, sociopathisch-depressief hoopje ellende. Het titelnummer, het meesterlijke "Anesthetize", alsook "Way Out of Here" belichamen met hun duistere opbouw en verrassende wisselwerking tussen psychedelische proggy passages en instrumentale momenten van verpletterende laaggestemde metalriffs de chaotische, rusteloze geestestoestand waar de trippy ballads "Sentimental" en "My Ashes" de bedroefde bedruktheid vormgeven.

Zwakke momenten kent de plaat mijn inziens niet en alle gehelen sluiten geruisloos op mekaar aan. Niet bepaald een plaat om op feestjes te draaien, maar dat zou geen verrassing mogen heten. Om een lang verhaal kort te maken: dit album is verplichte kost dat thuishoort in de collectie van zowel de liefhebber van progressieve rock als de liefhebber van progressieve metal.

"Stoned in the mall the kids play"