Het is niet realistisch om van Nas nog een Illmatic te verwachten. Die tijden van ongedwongen en vitale straatpoëzie over rauwe oldschoolbeats zijn al lang en breed voorbij. Wel is Nas iemand bij wie vandaag de dag nog steeds op kwaliteit mag worden gerekend. Misschien niet omdat hij de laatste jaren zo veel gepresteerd heeft, maar wel omdat hij al pakweg vijftien jaar laat zien een van de meest kundige rappers in de scene te zijn.

Vanuit dat oogpunt is Untitled, zeker als je al het gedoe om de beladen oorspronkelijke titel in acht neemt, wat teleurstellend. Het is niet zo dat Nas tekstueel alleen maar open deuren intrapt, maar hij weet helaas zijn gevoelens over (de positie van zwarten in) de huidige Amerikaanse maatschappij slechts sporadisch echt gevoel mee te geven. Het klinkt te vaak wat verplicht: te veel verplichting, te weinig oprechtheid. Zo herhaalt hij bij Breathe het wel erg simpele “In America you’ll never be free//Middelfingers up, fuck the police” continu, en zingt Mykel het wel erg weinig subtiele refrein bij We’re Not Alone (“We’re not alone, we’re not alone ooh, we’re not alone, we’re not alone ooh).

Dit refrein wordt bovendien op een overdreven manier gezongen, waardoor alle kracht, als die er al was, onmiddellijk wegebt. Gezongen soul- en r&b refreinen komen sowieso vaak terug op Untitled. Gelukkig wordt het nergens zo over de top als bij Mykel; wat heet, soms heeft het zelfs een duidelijke meerwaarde voor de muziek. Een uitstekend voorbeeld hiervan is America, waar een weemoedige vrouwenstem alleen door het woord “America” te herhalen Nas’ verhaal een broodnodige, realistische en tegelijkertijd droevige klank verleent. Dit verhaal heeft vooral betrekking op het gedachtegoed en de wensen van Nas, die zijn vaderland een oproep doet wakker te worden. Want dat is nodig, betoogt Nas in vrijwel alle nummers op dit negende soloalbum. In zijn visie op Amerika staat, uiteraard – dat moet ook wel als je zegt dat het album éigenlijk Nigger heet – de (achtergestelde) positie van zwarten in deze maatschappij centraal.

Interessante thematiek, maar helaas klinkt Nas zoals gezegd vaak meer verplicht dan oprecht. Het is vast en zeker gemeend, maar vaak lijken de teksten toch wat te simpel en klinkt het daardoor te veel op de automatische piloot. Jammer, want rappend oogt Nas bij vlagen gretiger dan hij de laatste jaren heeft gedaan. Op Sly Fox bijvoorbeeld geeft hij een robuuste gitaarproductie van dead prez-lid stic.man haar verdiende glans met een verhaal over, zoals de titel al een beetje doet vermoeden, zaken die zich afspelen in de Amerikaanse mediawereld – en dan natuurlijk vooral bij de zender Fox.. De relatie tussen president Bush en Fox, presentator Bill O’Reilly (met wie Snoop Dogg ook al in de clinch lag bij onze eigen Jensen), maar ook zaken als MySpace en Universal worden in dit nummer aangekaart. Veel beter wordt het niet: een felle Nas, scherpe instrumentatie en een boeiende tekst.

Helaas bereikt Nas dat niveau op Untitled maar zelden. Dat ligt niet alleen aan de inhoud. Vaak zijn de beats wat flets en iets te weinig origineel, zoals de Cool & Dre-productie Make The World Go Round. Ook het samplegebruik laat soms te wensen over: bij de titeltrack (een stic.man-productie) is de stemsample nog effectief ter ondersteuning van de vitale drumpartij en gevoelige strijkers, maar bij slotnummer Black Presidents gaat het helemaal mis. De beat van Mark Batson bestaat uit tromgeroffel dat een beeld van marcherende soldaten oproept, terwijl niemand minder dan 2pac zegt dat we niet klaar zijn voor een zwarte president. Nas’ raps kunnen dit schrijnende gebrek aan originaliteit niet compenseren, wat het nummer, dat eindigt met aankondiging dat Barack Obama tot nieuwe president gekozen is, een sof in plaats van een apotheose.

Datzelfde geldt in mindere mate voor Untitled. Het album bevat aardige momenten, dat moet gezegd, maar over het algemeen biedt het toch een stuk minder dan gehoopt en eigenlijk ook dan verwacht. Naast inhoudelijk eenzijdig komen de teksten van Nas meer over als verplichte publiciteitspraat dan maatschappijkritiek rechtstreeks uit het hart. Productioneel is het niet gek , maar zijn we het binnen een paar weken weer vergeten. Rappen kan Nas nog steeds, maar dat is al lang niet genoeg meer. Untitled is alle heisa niet waard gebleken.

Bron: Hiphopleeft