stem geplaatst

stem gewijzigd, oorspronkelijke stem was 4,0 sterren

Onverwacht de CD-versie van dit album (CNR 100.234) tegengekomen in onooglijk budgethoesje,1989. Het moest kennelijk de indruk wekken dat het om een compilatie ging. In ieder geval zonder enige kennis van zaken uitgegeven, want behalve de tracklist vermeldt het hoesje met blanco binnenkant geen informatie.

Maar nee, dit is toch echt een regulier album van de band in herstelde samenstelling, dus met toetsenwonder Rick van der Linden terug aan boord. De 12 nummers hierboven opgesomd staan er allemaal op en de nieuwe composities van v.d. Linden en trompettist v.d. Broek zijn zeker de moeite waard, met name Your Home en Thoughts. Daarnaast, in goede Ekseption-traditie, bewerkingen van klassieke werken (Bach, Händel) en de aardige bewerking van Gershwin's Summertime.

Zoals hierboven al beschreven: een prima Ekseption-album, dat echter te laat kwam om de inmiddels afgehaakte fans terug te winnen. De tijd voor deze pompeuze klanken was voorbij. Het was gewoonweg niet hip genoeg meer. En CNR deed er niets aan er nog wat van te maken, laten we dat ook vaststellen.

Als trouwe fan van deze band, geplaagd door zoveel persoonlijke ellende, krijgt dit schijfje bij mij toch wel een ereplaats in de huiskamer. Niets minder dan een goede plaat.

Met voorganger Ekseption 5 (1972) is dit toch wel het beste wat de Haarlemse band te bieden had. Met naast de bekende klassieke vertolkingen een aantal sterke eigen composities. Dreams is van Tony Vos, man van Veronica's Tineke. Ekseption had heel wat aan de zoutwaterzender te danken.

Smile, Lonely Chase, Improvisation, Meddle en Finale III zijn geschreven door Rick van der Linden en zijn speels maar met een weemoedige ondertoon. We herkennen geleende melodieën in een eigen arrangement.

Het album is gevarieerd, contrastrijk, speels en creatief. En zo af en toe rockt het stevig. Van der Linden bereikt hier een hoogtepunt met een ongelooflijke toetsenbeheersing. Net zo ongelooflijk is het dat hij bij meerderheid van stemmen (in 1973 heerste er immers een groepsdemocratie) juist vanwege zijn zware stempel op het bandleven werd verwijderd uit de groep. De achtergebleven band moest nu volwassen worden op eigen kracht. En dat was goed, maar kostte moeite. En de verkopen daalden intussen naar marge-niveau. Daar werden ze bij label Philips toch wel zenuwachtig van.

Jaren later werd die breuk wel weer hersteld. Maar die explosieve kracht die Ekseption in de eerste vijf jaar in zich had moest gemist worden. Zo gaan die dingen. Alles gaat voorbij. Na de storm komt de stilte.

In de tijd dat dit album uitkwam, was ik met hele andere dingen bezig dan Ekseption. Eerlijk gezegd, zou ik de 45 guldens er niet voor over gehad hebben destijds. Maar daar wil ik zoveel jaar later toch wat anders naar kijken. Ekseption met Rick en Rein, een nieuwe plaat, een jazzier geluid, een stuk geraffineerder opgenomen dan de eerste plaat, de bekende instrumentale werken van klassieke meesters en toch ...
Het sloeg niet meer aan, het succes bleef uit. waar lag dat aan?

Voordat we gaan bespiegelen, eerst even een nuchtere opmerking. De minisleeve van de nieuwe CD-uitgave uit de 13-box 'Planet Ekseption' geeft twee kanten (A en B) van de plaat op met een afwijkende tracklist. Ik ga er van uit dat de elpeeversie dezelfde speelduur had als de CD, wat met 57 minuten aan de lange kant is.

Bach, Beethoven en Händel worden hier weer kunstig volgens het aloude recept in een nieuwer jasje gestoken. De mannen zijn naar de kapper geweest inmiddels en het is duidelijk dat de revolutionaire vlam van eind jaren '60 gedoofd is. Knap gespeeld en gereproduceerd overigens, maar de oudere opnames boeien dan toch iets meer vanwege de originaliteitsfactor. Het grote voordeel is hier wel de heldere opname, ik vermoed digitaal, en het modernere geluid. Maar modern, is dat wel wat je zoekt bij Ekseption?

Het hele album klinkt bekend. Een herhaling van The Fifth en Peace Planet ? Dat was niet nodig. Drawbars vind ik wel weer erg mooi en ken het onder andere naam, maar kan die niet bedenken. De afsluiter My Pianoman, met alleen piano uiteraard, is helemaal goed. Het spelniveau doet hier zeker niet onder voor de tijd van Ekseption 5 (1972), maar afgezien van de techniek, missen we wel de ontwikkeling en de nieuwe wegen.

Een meer spannende plaat zoals Trinity (1973) of Mindmirror (1975), met het risico oude fans teleur te stellen, zat er niet meer in. De groep werd ontbonden en kwam alleen voor reünieconcerten nog een paar keer bij elkaar.

Voordat ik dat mooie doosje, Planet Ekseption (2025), weer een tijdje dicht doe, wil ik toch nog een paar slotopmerkingen maken over het werk van de band.

De geschiedenis kende kortdurende hoogtepunten en langer durende dieptepunten. Buitengewoon triest is dat vrijwel alle kernleden inmiddels zijn overleden, in volgorde: drummer Tim Griek, gitarist-saxofonist Huib van Kampen, bassist Cor Dekker, toetsenist en bandleider Rick van der Linden, drummer Peter de Leeuwe, trompettist Rein van den Broek, fluitist Jan Vennik, toetsenist Hans Jansen en meest recent multi-instrumentalist Rob Kruisman.

Na het conflict met Rick van der Linden in 1973, splitte de band en gingen de achtergebleven leden verder onder de naam Ekseption en Spin. Kennelijk lagen de rechten van de naam niet bij de bandleider, al herinner ik me iets over een rechtszaak. Van der Linden soleerde verder met Trace. De aansluiting werd weer gevonden, de conflicten bijgelegd en er volgden drie reünie-albums met Rick en Rein vanaf 1978: Ekseption '78, Dance Macabre (1981) en Ekseption '89. In 1993 werd een geluidsregistratie gemaakt van concerten in Duitsland, een live-album dat we o.a. kennen onder de naam Live in Germany (1993). Hier raak ik het spoor kwijt, want albums werden er niet meer gemaakt. Concerten waren er incidenteel nog wel.

De drie reüniealbums maken onderdeel uit van het doosje en wat je kunt zeggen is dat dit Dance Macabre (in het licht van bovenstaande overlijdensberichten een wat wrange titel) nog wel het meest aan het originele Ekseption doet denken. Een energieke plaat en hadden de sterren een beetje anders gestaan, dan was het nog aardig verkocht, naar mijn idee. Ik denk toch wel de beste van de drie. Het was een elpee, de CD bestond nog niet, al zou die jaren later volgen. Maar het publiek liep er niet meer warm voor.

Hier had het verhaal wel mogen eindigen, zoals ik het zie. Andy Thompson schreef op zijn website:

"The last Ekseption album for some years was Dance Macabre in '81, consisting of re-recordings of tracks from previous albums, for some unknown reason (copyright issues?). It's... well, it's another Ekseption album, doing the same thing as all other Ekseption albums, only in this case, you've heard it all before, bar Rick's closing composition Conchorus. A couple of bursts of Mellotron choir, on Concerto, Haydn and way in the background on Conchorus, but nothing you can't live without, given that this is fairly hard to find these days."

Een beetje cynisch, maar niet helemaal onwaar. De Dance Macabre bleek het begin van een lange weg naar het einde.

Wat minder klassiek, meer jazz. Dat was de new formula van Ekseption in 1974. Een fijne afwisselende plaat met Rein van de Broek, Hans Jansen, Jan Vennik, Pieter Voogt en Cor Dekker. Nog een beetje op zoek naar een nieuwe balans tussen herkenbaar en nieuw. Bingo-Bingo klinkt geïnspireerd door Hocus Pocus van Focus. Wordt Rick van der Linden dan niet gemist? Ja natuurlijk, maar laten we niet vergeten dat het stuk voor stuk puike muzikanten waren. Ook dit is een stukje nederpop-geschiedenis dat we niet zomaar kunnen overslaan.

Bizar dat je tot 2025 moet wachten voordat dit album eens op CD verschijnt. Maar het is dan toch maar gebeurd. Ekseption gooit de klassieke stukken hier even overboord om een spatzuivere jazz-rock-plaat in elkaar te draaien. Nadat bandleider Rick van der Linden democratisch door zijn maten de laan werd uitgestuurd, kwam er ruimte voor een nieuwe wind. Nog wat moeizaam en wat geforceerd misschien op Bingo, maar hier in een vaarwater terecht gekomen waarin ook Focus zich thuis voelde. Mindmirror is een prachtig album.

De aftrap met Pick Up the Pieces van The Average White Band geeft de voorzet tot een een nieuwe stijl, met durf en energie. Bourree is schitterend, weliswaar toch weer een klassieker, maar geheel in eigen stijl neergezet. Tramontane doet er nog een schepje bovenop. Focus kon hier nog wat van opsteken!
Met Electric Swamp wordt de funk beproefd. Helemaal 1975. En dan horen we de stem van Ramses Shaffy in track 5. Wonderlijk is zijn gedicht. Kant 2 van de elpee, nu gewoon de laatste track van de CD, is het opnieuw geheel instrumentale Mindmirror. Blazers, gitaar, fluit, Hammond, energieke drums. Een spannende en dynamische compositie van Jan Vennik en toetsenist Hans Jansen. Ik denk hier aan Solution uit de beginjaren en opnieuw: Focus.

De band zonder Rick van der Linden. Veelal wordt dat gezien als een stuurloos gezelschap, zonder inspiratie. Dit album bewijst m.i. het tegendeel. Een geweldig resultaat. Dat het niet verkocht werd, ligt hier niet aan de muzikanten. Ze verdienden beter. Een ontdekking op CD. Na 50 jaar. Het zou tijd worden ...

Dit album als eerste gedraaid omdat ik benieuwd was naar de tikvrije CD variant van deze langspeelplaat. Terwijl hele volksstammen kiezen voor de omgekeerde ervaring, maar dit terzijde.

Ekseption moet het hier stellen zonder de maniakale toetsenist Rick van der Linden. Dat weten we zeker. En dat al voor het derde album op rij. Het vergrootglas erbij gepakt, want de lettertjes op de minisleeve zijn echt klein. Of ik ben te oud, dat kan natuurlijk ook.

De omschrijving van de samenstelling van de band is cryptisch: 'The pieces were recorded with musicians who were with Ekseption between 1969 and 1975, joined by Holland's best session musicians to replace those members who had to be excluded because of contractual obligations.'

Duidelijk: er waren een paar mensen uitgestapt en gaten werden door studioknechtjes opgevuld, maar veel meer komen we uit de informatie op de hoes niet te weten. Opgenomen in de Phonogram (Philips) Studios te Hilversum is de opname in ieder geval volledig professioneel. Bij ieder nummer zien we de naam van bewerker en saxofonist Jan Vennik (1936-2020) in de credits staan. De plaat draagt zijn stempel, maar de saxofoon wordt nauwelijks aangeraakt. Eerder horen we een klavecimbel, piano, een electronisch orgel en een klarinet in de smaakvol bewerkte klassieke stukken terugkeren.

De werken van o.a. Mozart, Schubert, Bach en Vivaldi zijn overbekend en veilig gekozen, evenals de uitwerking van de arrangementen. Dat veilige noemde ik eerder 'beige' in overeenstemming met de hoes. Maar laat ik inmiddels zeggen dat het een toch wel een gedegen en consistent geluid is, wat we hier in deze versie van de band horen. En het klinkt nu heel goed uit de speakers, zonder tik of kraak in een boterzachte productie.

Bovendien, en dat is wat me vooral aanspreekt, is dit album zo volstrekt a-modieus als het maar kan zijn. Een protest tegen de voortjakkerende tijdgeest. Wat een heerlijk ouderwets bandje was het hier. Oké, het vuur van van der Linden werd gemist, maar er gloeide nog iets warms onder de as. Ik hoop dat het de overgebleven jongens een paar centjes opgeleverd heeft.

stem geplaatst

stem geplaatst

Beetje teleurstellende live-registratie van concerten in Duitsland die niet helemaal liepen zoals het moest. De techniek haperde en zelfs Rick van der Linden laat hoorbaar steken vallen. Uit sentimentele overwegingen wel een heel memorabel album. Het was de laatste keer.

stem geplaatst