Ik denk dat de 'Kirtan' heruitgave vooral gezien kan worden als een aanvulling op het origineel - dat enkel op cassette verschenen is. De twee uitgaven (voor zover je de 1982-versie een 'uitgave' kunt noemen) zijn interessant om afwisselend te beluisteren. De eerder uitgegeven en m.i. duidelijk definitieve versie kan overweldigend aanvoelen in zijn grootsheid en is meeslepend. De gestripte (maar dus eigenlijk originele) opnames van de re-issue zijn daarentegen meer gedachtenstimulerend in hun minimalisme. Ik zie het daarmee als twee verschillende albums, met dezelfde basis.

Geluidskwaliteit is van ondergeschikt belang bij muziek als deze voor mij. Het is nadrukkelijk niet bedoeld als audiofiele exercitie, dat moge duidelijk zijn - getuige ook het medium en de oplage van de oorspronkelijke uitgave. Integendeel, zou ik denken. Deze muziek doet iets met mij dat geen enkel ander album teweegbrengt; het brengt rust en schept mentaal overzicht. Dat maakt dat geluidskwaliteit en fysieke verschijningsvorm ondergeschikt worden aan de ervaring. Ik zou dus niet zozeer zeggen 'buyers beware' (al kun je natuurlijk altijd eerst een digitale versie uitproberen), wellicht wel 'audiofielen beware'.

Ik vind het lastig dit album onder woorden te brengen omdat het zo'n onvergelijkbare en zuivere sensatie is, terwijl ik allerminst spiritueel ben aangelegd. Gevoelsmatig komen Talk Talks Laughing Stock en sommige opnames van eega John nog het dichtst in de buurt. Met de aanwezigheid van deze klanken heb je nog maar weinig andere muziek nodig. Ik zou iedereen aanbevelen de originele versie eens uit te proberen - al is het maar via YouTube. Dat kan een prachtige ervaring opleveren zodra het je raakt.

Ik beluisterde dit album voor het RYM top-250 review topic – anno augustus 2022 was dit RYM #223

Ik heb Alice in Chains regelmatig in een naam genoemd zien worden met Pearl Jam en Nirvana (en Soundgarden). Nu zou ik het genre 'Grunge' met geen mogelijkheid kunnen omschrijven of definiëren, en wellicht is die definitie dan ook enkel gebaseerd op regionale afkomst, maar gezien ik eerdergenoemde twee bands vreselijk vind, is dit natuurlijk een spannende plaat om aan te beginnen. Kan ik toevallig met die twee vaandeldragers niets, of is dit hele genre niet aan mij besteed?

Disclaimer annex spoiler: het lijkt dat laatste te zijn. Ik vind Dirt iets minder vervelend dan Pearl Jams Ten, maar daar is alles ook wel mee gezegd. Gezien laatstgenoemde niet in de RYM top-250 staat (die staat op 996 aldaar), zal ik hier proberen te beschrijven waarom dit type muziek midden in mijn allergiezone zit.

Om positief te starten: de productie van dit album heeft me aangenaam verrast – zolang de alomtegenwoordige gitaren (waarom toch altijd weer die gitaar?) wat ruimte overhouden ligt het ruimtelijke, open geluid me goed, zoals in de eerste minuut van Down in a Hole. Ook de opbouw van een deel van de songs is sterk – zo vind ik dat met name opener Them Bones en afsluiter Would? onder de rockhits een verfrissende structuur hebben. Ook is de muziek bij vlagen verrassend melodieus. Helaas zijn er twee dingen die dit album amper door te komen maken voor mij.

Als eerste is dat de zang en stem. Layne Staley heeft zo’n gekunstelde samengeknepen zangstem die elke zin met nadruk uitspreekt. Alsof hij permanent getormenteerd is en daarom werkelijk ieder woord dat hij uitspreekt beklemtoont. Ik hoor helemaal geen diepte of contrasten in zijn stem, krijg de indruk van een hele vlakke belevingswereld. Mos Def heeft een nummer ’Rock ’n Roll’ (gaan we later in de RYM-lijst nog terugzien overigens) waarin hij allerlei rock-acts ervan beticht dat ze geen ‘soul’ hebben. Ik vind dat hij de plank daar redelijk misslaat, maar bij deze plaat moest ik gelijk aan die track denken. Dat overdreven getormenteerde geluid komt waanzinnig zielloos op me over. Het sleept en sleept en sleept maar voort.

Als tweede zijn dat de teksten. Ik hoor geen contemplatie of introspectie maar gekweel en zwelgen in zelfmedelijden. Ik kan genieten van donkere, depressieve muziek, daar kan iets desolaats vanaf stralen. Dit klinkt echter als depressie uit pure verveling. Als een verslaafde in de puberteit wiens drugs op is. Ondertussen is er geen spatje ironie of relativering te bekennen. Alles is heel expliciet zwaar, zwaarder, zwaarst en voelt juist daardoor pijnlijk leeg en contrastloos. Je hoeft alleen maar naar de titels te kijken om te zien hoe dik alles er bovenop ligt. Hoe zo'n 'Junkhead' begint met zijn "Yeaeaaahhhh, yeeeaaahhhhh" - het klinkt zo absurd over-the-top dat ik er niet serieus naar kan luisteren. Of om het titelnummer te quoten: "I have neeeveeeer feeelt such frustraaaaatioooooon" […] ”I want youuuu tooo kill meeeeee”. Pathetischer kan toch bijna niet?

De productie en opbouw van sommige tracks maakt dat ik hier en daar opleef, hoewel ik het gitaargeluid niet erg mooi en nogal eenvormig vind (wellicht bewust, en in die zin effectief). Los daarvan vind ik deze muziek door de zang en teksten haast onbeluisterbaar.

2*

Dit is een geweldig en vooral verslavend feest! De bijna vanzelfsprekende liefde die zich vanuit de muziek in tientallen laagjes opstapelt en zonder pauze de volle speelduur doordendert vind ik ongeëvenaard. Door het enorme gevoel voor harmonie van de beide meneren blijft dit onuitputtelijk beelden en associaties oproepen van dansende meisjes tot uitgestrekte grasvelden en veel verder.

Geluidjes worden zodanig verweven met zichzelf en elkaar dat ze al het klinische uit hun oorspronkelijke klankkleur verliezen en warmte uitstralen. Veel koele geluiden die zodanig in een stroomversnelling zijn gegoten en vervolgens over elkaar heen gedrapeerd zijn dat hun oorspronkelijke geluid wordt weggedrukt en er een blijvende stromende warmte overblijft. Pulserende geluidjes spannen samen tot een vloedgolf van behaaglijkheid. En wat daar uit komt is de leukste rommel ooit om door te worden meegevoerd.

Inmiddels staat hij al vier dagen lang telkens na de drukke werkzaamheden op repeat en dat is dan wel een heel erg fijn thuiskomen. Eigenlijk zo'n zomers ceedeetje, maar hij past zich wonderwel aan aan al het ijs. Het prettige voor alle momenten is dat er een relatief toegankelijk popalbum afgeleverd wordt met uiteenlopende middelen, weinig voor de hand liggende patronen en bovendien zonder dat ook maar een moment de rem erop gaat. De plaat kleurt binnen een zelfgecreëerd wonderlijk patroon van lijntjes. Alleen Guys Eyes is wat aan de vermoeiende kant. Vooral My Girls en Bluish behoren alvast tot de mooiste liedjes ooit.

Dit blijft een onderbelichte plaat - wellicht omdat het zo’n nakomertje is. Aphex Twin doet hier namelijk nadrukkelijk iets anders dan op zijn andere platen en weet in mijn beleving een nog veel vrijer en minder bedacht geluid te creëren dan op welke plaat voorheen dan ook. Er worden heel weinig nadrukken of accenten gelegd, waardoor de sound ondanks zijn vervreemdende klankkleur iets heel natuurlijks krijgt. Als een overweldigende logica zonder enige voorspelbaarheid.

Duidelijk de kroon op het werk van RDJ, al merk ik - ook aan het wat magere gemiddelde hier - dat niet iedereen dat erin ziet. Komt voor mijn gevoel ook deels door de hoge mate van anticipatie in aanloop naar de release en dat je dan iets krijgt dat totaal vrij staat van trends, context of de historie van Aphex Twin zelf. Daarmee is het een van de weinige albums die ik echt als compleet tijdloos zou identificeren - en precies daarom blijft mijn 5* makkelijk staan en verwacht ik nog vele herbeluisteringen.

Het valt me nu pas op hoeveel overeenkomsten Leterel heeft met verscheidene albums die Boards of Canada later zouden maken.

Dat blijft ook het mooie aan Autechre, en in het bijzonder aan dit album: Iedere luisterbeurt springen er andere nummers uit als favorieten, afhankelijk van gemoedstoestand en gewenning door vaker luisteren (in korte tijd, maar ook op lange termijn). In het algemeen ervaar ik dat typisch als iets dat topplaten karakteriseert.

Waar eerst grofweg Eutow en Rsdio er bovenuit sprongen, later Clipper en Rotar kwamen bovendrijven, neig ik nu ik hem weer vaker opzet naar C/Pach, Gnit en Stud. Één en al namedropping eigenlijk, waarmee ik weer terugben bij het gegeven dat dit album van vele kanten te benaderen is en telkens weer een nieuwe ervaring oplevert.