De afgelopen jaren betrap ik mezelf erop dat wanneer de Top 2000 net is afgelopen, ik de periode erna terugval op wat ik voor het gemak maar 'klassieke artiesten' noem. Zo heb ik me vandaag en gister op Leonard Cohen, Peter Gabriel, Dire Straits en nu dus Queen gestort. Een revisie van dit album bleek hoognodig, omdat ik bij het zien van de tracklist me slechts een wazig beeld kon vormen van hoe dit album ook alweer klonk.

Tot mijn verbazing hoor ik hier ontzettend veel prog-invloeden in terug. Veel meer dan dat ik me in ieder geval kan herinneren van de vorige luisterbeurten. Als progliefhebber doet dat me natuurlijk ontzettend veel deugd. In dit kader valt me de door Freddie gecomponeerde 'black side' van Queen II het meeste op. Met name het drieluik Ogre Song - The Fairy Feller's Master-Stroke - Nevermore is een lust voor mijn progrock-minnende oren.

Sowieso geniet ik enorm van de veelzijdige bombatische elementen die alle songs op dit album kleuren. Ik snap nu waarom men bij een band als Muse altijd het commentaar levert dat Queen een grote inspiratie is geweest. De overeenkomsten en parallellen tussen beiden zijn me nu vele malen duidelijk geworden. Ik kan me echter ook goed voorstellen waarom juist die bombastische elementen voor sommige luisteraars een enorm struikelblok kunnen vormen. Ook ik kan er niet altijd naar luisteren, aangezien je daar uiteraard voor in de stemming moet zijn. Maar ze komen nu toch wel ontzettend lekker binnen hier, zeker in combinatie met een wat progressiever en harder geluid dat de band op latere albums meer los zou gaan laten. Over dat laatste ben ik overigens zeker niet rauwig; ik vind het getuigen van een enorme durf en creativiteit om elk album weer een nieuwe weg te bewandelen die afwijkt van een reeds eerder verkend territorium. Er zijn maar weinig bands die in hun hele muzikale carrière altijd interessant zijn gebleven op zowel kwalitatief als creatief gebied. Queen is er zeker één van in mijn optiek.

In de discussies die hier de afgelopen jaren over dit album zijn gevoerd, stuitte ik op de term 'sequencing'. Queen II is inderdaad één van de weinige albums waarbij de afzonderlijke songs elkaar op een dusdanige manier weten te complementeren en versterken, dat het bijzonder lastig is om ze als losstaand te beluisteren en beschrijven. Dat geldt uiteraard nog sterker voor het tweede deel van de plaat, omdat de nummers daar dienen als losse componenten van een grotere suite. De luisterervaring van dit album wordt zowel veel beter als leuker door de volgorde van de nummers enerzijds en dus die briljante manier waarop de nummers zich onderling tot elkaar verhouden anderzijds.

Queen II is een heftige luisterervaring. Op zowel muzikaal als emotioneel vlak vliegt het alle kanten op. Kwalitatief zit het echter immer snor op dit album, hetgeen des te knapper is gezien de diffusiteit aan emoties waar beroep op wordt gedaan en de verscheidenheid aan muzikale trucjes die wordt toegepast. Een album dat veel beter, leuker en intenser is dan ik mij eigenlijk dacht te herinneren. Daarom gooi ik er een halfje bij op en kijk ik ernaar uit om ook de rest van het oeuvre van Queen weer eens van een dergelijke revisie te voorzien!

Er zijn zo ontzettend veel platen waar ik nog graag eens een recensie over zou willen schrijven (zojuist een lijst opgesteld; het zijn er een slordige 126), maar waar ik nog geen tijd voor heb gehad. Eén daarvan is Songs for the Deaf, waarvan ik nog steeds twijfel of ik hem nou in mijn top tien moet zetten of niet. Enerzijds is dit namelijk een erg speciale plaat voor mij, maar anderzijds is de plaat niet perfect. Let me explain...

Getuige de vele lovende reacties hier bij dit album en de hoge notering in de top 250, durf ik toch met enige zekerheid te constateren dat ik niet de enige ben die dit een zeer speciale plaat vindt. Songs for the Deaf is uitdagen, subtiel en geraffineerd in de arrangementen die de composities kleuren, maar tegelijkertijd zijn diezelfde composities redelijk toegankelijk en 'makkelijk' in het gehoor liggend en voelen ze veilig en 'als thuis komen' aan. Deze balanceeract tussen complexiteit en toegankelijkheid wordt op Songs for the Deaf tot in den perfectie uitgevoerd en is tekenend voor de manier waarop Queens of the Stone Age als band tewerk gaat. Tevens is dat ook de reden waarom QOTSA in van mijn favoriete bands is; originele, experimentele, maar toch vertrouwd klinkende arrangementen worden verpakt in songs waar relatief makkelijk in in te komen is, wat als effect heeft dat die verdomd goede en originele arrangementen heel makkelijk blijven plakken en bijna vanzelfsprekend worden. Petje af, want er zijn maar weinig bands die dat kunnen. Laat staan heel goed kunnen.

Songs for the Deaf is een conceptalbum waarbij de songs losjes met elkaar verbonden worden door middel van een fictieve roadtrip door de woestijn. Onderweg komen we verschillende radiostations tegen die allen hun eigen nummers draaien en ons zodoende door Songs for the Deaf heen loodsen. Een leuk concept dat makkelijk te begrijpen is en zeer goed werkt voor de nummers op het album. Bij vlagen stoor ik me wel wat aan de continue opduikende DJ-stemmen, maar dat is de band vergeven door daar ijzersterke nummers tegenover te zetten.

Ik stipte zojuist aan dat Songs for the Deaf een speciale plaat voor me is. Dat komt omdat er bepaalde herinneringen zijn gekoppeld aan bepaalde nummers die dit album voor mij persoonlijk net een tikje extra 'umphf' geeft. Eén voorbeeld is het weergaloze, ultra-intense stonermeesterwerk Song for the Dead. Ik kan me nog goed herinneren hoe perplex ik stond toen ik dit nummer voor het eerst tijdens drumles hoorde, nu toch een goede zeven jaar geleden gok ik zo. Mijn drumleraar, de tweede die ik had gehad, ging zitten en drumde, logischerwijs, moeiteloos een paar stokslagen mee. Ik wist niet wat ik hoorde; kippenvel alom. Eenmaal thuis aangekomen meteen oefenen natuurlijk, wekenlang. Uiteindelijk is het me gelukt, en ik voel me nog steeds trots wanneer ik dat intro eventjes aan het drummen ben. Want het intro is natuurlijk het meest iconisch, met dat creepy orgeltje, de briljante drumritmes van Grohl op de beat van de hi-hat, om vervolgens uit de monden in een intens dampend bad aan stonerrock. Complexiteit en toegankelijkheid gaan hier hand in hand zoals Henk en Ingrid. Heerlijk, geweldig, meesterlijk. Wat een nummer.

Zo herinner ik me ook de vele malen dat ik dit album tijdens het rondbrengen van foldertjes bij ons in het dorp heb gehoord. Terugdenkend daaraan herinner ik me dat ik met mooi weer het liefst deze plaat opzette, en me voorstelde dat ik door de woestijn aan het rondbanjeren was met dit album ergens op de achtergrond. Allemaal fictief natuurlijk, maar dit zijn gedachtespinsels, herinneringen en fictieve plaatsen die je de rest van je leven bij je draagt en mij zeer van dienst zijn geweest als ontsnapping aan de dagelijkse sleur (maar dat is een lang en ander verhaal..). Voor mijn gevoel komt het heel koel over hoe ik dit hier nu zo schrijf, maar dat heeft echt veel voor me betekend. Daar kan ik Homme en co alleen maar dankbaar voor zijn.

De plaat is echter niet perfect. Voor mijn gevoel kakt Songs for the Deaf na Gonna Leave You een klein beetje in (van 'meesterlijk' naar 'uitstekend tot goed'), om vervolgens bij A Song for the Deaf weer helemaal terug op niveau te komen. Het is net of de band bij die paar tussenliggende nummers de aandacht niet helemaal weet vast te houden. Op zich geeft het niets dat het meesterlijke niveau van de voorafgaande nummers niet wordt vastgehouden, maar toch ergens bekruipt me soms toch het gevoel 'het kon nóg beter'. Daar heb ik me echter al lang bij neergelegd. De speciale herinneringen aan Songs for the Deaf overstijgen het ieniemienie inkakmomentje dat maar drie nummers lang is.

Een fantastische plaat waar menig band nog een puntje aan kan zuigen. Songs for the Deaf is gedreven, verfrissend, toegankelijk, poppy en uitnodigend, maar tegelijkertijd ook complex, inventief, experimenteel, smaakvol, ruig, verrassend en lastig om compleet op waarde te schatten. Een bijzonder staaltje muzikaal vakmanschap van de woestijnmensen uit de Verenigde Staten, waar maar één score van toepassing kan zijn: 5*.