Baldrs Draumar - Njord: In syktocht nei de betsjutting fan de Fryske skiednis, kultuer en identiteit yn de hjoeddeiske wrâld

In resinsje yn myn memmetaal is noch nea fan myn hân kaam op dizze website. Earder haw ik by it black metal album Ôfstân fan Kjeld de belofte makke ris in stikje te skriuwen yn it Frysk. Dêrby haw ik altyd yn 'e holle hân dat dat barre moatte soe by in Frysktalich album fan in Fryske band. Boppedat, en dat jild foar alle stikjes dy 't ik skriuw, moat der ynspiraasje oanwêzich wêze om wat by in bepaald musikaal wurkstik te skriuwen. Lyk as dat in album faaks út it hert fan de betreffende artiest komt, sa probear ik myn resinsjes ek fanút myn hert te skriuwen; wat ik sjoch yn de teksten en hear yn 'e musyk probear ik te koppeljen oan wat ik my by it totaalplaatsje foarstel, fiel, fernim en dream. Sa 't jim sjen kinne haw ik it album Njord de heechste skoare jûn, eat dat dochs altyd spesjaal is om te dwaan. Lit my útlizze wat Njord it ôfrûne skoft mei my dien hat, en benammen, wêr 't Njord my oan tinken litte hat.

Lit my begjinne mei in koarte yntroduksje. Baldrs Draumar is in Fryske folkmetal band dy 't oprjochte is yn 2009 en ôfkomstich is út de prachtiche histoaryske stêd Dokkum. Hja witte wol; dyselfde stêd wêr 't de reedriiders mei de Alvestêdetocht komme en wêr 't Bonifatius yn 754 fermoarde is (hoewol 't men tinkt dat hy miskien bûten de stêd op it Fryske plattelân fermoarde is). De stêd Dokkum is bekend om harren autentyke kultuer-histoaryske binnenstêd, it Bonifatiusbier, de Admiraliteitsdagen en, last but not least in fitale Metalscene. De band bestiet út sjonger Wildgeraesch (Sjoerd Steegstra), gitarist Vuurschpuwer (Oepke van der Beek), bassist Zuypschuyt (Alwin Schoorstra) en drummer Dondervuyscht (Aant Jelle Soepboer), wêrby 't sy sich fokusje op in minskelmoes fan death metal, thrash metal, viking metal en folk metal. De band foeget hjir in pear sterke hannelsmerken oan ta, nammentlik Fryske teksten, in fassinaasje en passy foar de Fryske skiednis, in kristalhelder lûd (seker fanwege it feit dat de band al harren albums yn eigen behear útbrocht hat) en de krêft om geweldich goeie nûmers te skriuwen.

Yn de diskografy fan de band is ek in sekere dichotomy te sjin. Op de albums Forfedres fortellinger, Aldgillissoanen Magnus wurd in sterk klam lein op de metalroots fan de band, dy 't ferweven wurde mei passages en lûden dy 't sich bestimpelje litte as pastoraal-nostalgyske folkeleminten. Likegoed hat de band ek sjin litten in kompleet album meitsje te kinnen dat akoestyske folkpassages as útgongspunt nimt, hjirmei ferwiizende nei it út 2017 stammende Fan Fryslâns Ferline. Njord, it album dy 't yn dizze besprekking sintraal stiet, moat sjoen wurde as in foarsetting fan de wei dy 't mei Fan Fryslâns Ferline ynsetten is.

Foardat ik úteinset mei de tematyske kant fan it ferhaal liket it my earst moai om koart stil te stean by de musyk. It gefaar fan metalbands dy 't in folslein akoestysk album útbringe is faaks dat se telânne komme yn saaie nûmers sûnder passy, memorabele melodylinen, rjochtingleaze komposysjes en kleurleaze ynstrumintaasje. Baldrs Draumar wit al dizze euvels hiel goed de holle te bieden. Allerearst wurde de teksten en de tematyk dy 't dêrmei ferbûn is mei in protte wille en oertsjûging oan de man bracht: hja kinne hearre dat de mannen liuwe yn wat sy ús fertelle wolle en dat sy dit net om 'e nocht doche. Dêrneist beskikt Baldrs Draumar oer in geweldiche sjonger. Sjoerd Steegstra is seinige mei in hiel karakteristyke stim, dy 't sich lient om ferhalen boeiend en fol fjoer te fertellen. Hy klinkt seker en sterk, ek noch ris oanfolt troch in magnjefyk rauw randsje (wêrby 't ik tinke moat oan in sjonger as Mark Lanegan of John Garcia). Eins past it stimgelûd fan Steegstra perfekt yn it 'typysk-Fryske' dat de band útdrage wol, wêr 't ik fierder op yn dit petear djipper op yn gean. Boppedat is Baldrs Draumar sear begien yn it skriuwen fan herkenbere melodylinen, dy 't prachtich keppele wurde kinne oan de machtige stim fan Sjoerd Steegstra. It tot dyn beskikking ha fan in goeie sjonger is ien, mar om dan ek noch mei pakkenede sjonglinen te kommen is natuulk in twadde. Myn kompliminten foar de band, want ik se binne net meat út myn holle wei te slaan.

Dêrneist biedt de band in sear ôfwikseljend palet oan folynstruminten dy 't Njord kleurje. Hja kinne it sa gek net betinke: ferskate akoestyske gitaren, banjo's, fioelen, akkordeons en fluiten. Alles wurd út de kast helle om te foarkommen dat it album in ientoaniche musikale ûnderfining foar de harker wurd. Op it mêd fan komponearen wit Baldrs Draumar harren mantsje ek te stean. Ferhalendere passages wurde ôfwiksele mei passages dy 't yntinser binne. De band wit dit te dwaan troch ferskillen te ynkorporearjen tusken grut en lyts en it opfoljen fan it lûd op it mêd fan ynstrumentaasje (troch byfoarbyld te wurkjen mei overdubs,, dûbele gitaarriffs, etc.). Lit my dit ris yllustrearje oan de hân fan myn favorite nûmer, Jûl, wêr yn 't eins al myn pluspunten op it mêd fan 'e musyk tegearre komme.

Jûl begjint mei in inkele banjoriff (ôfwikseljend palet oan ynstrumintaasje) dy 't nei 15 sekonden folge wurd troch in slepende akkordeon passage mei sfearfolle perkusje-eleminten en begeliedende akoestyske gitaren. Hjir is bygelyks it ferskil tusken grut en lyts te hearren wat ik sketste. Dizze akkordeonpassage is boppedat ek krekt san melodyline dy 't de hiele dei yn 'e holle sitten bliuwt, yn kombynaasje mei wer san heerlike sjongline fan Steegstra. Komposisjoneel wurde der gjin gekke fratsen út helle. Jûl folget it stramien fan in typysk intro - kouplet - refrein - kouplet - refrein - bridge - refrein - ein struktuer. Hoe at it útfiert wurd is lykwols fan enoarme kwaliteit, benammen it feit dat de haadsjongline op it ein oandikt wurd troch him fan in overdub te foarsjen, wêrtroch at de sjongline yn kwestje noch mear krêft mei krijt en noch ymponearjender wurd.

It album Fan Fryslâns Ferline haw ik al koart efkes oanstipt. Hoewol it foariche folkalbum fan de band net in oerkoepeljend konsept hat, is dat by Njord (gelokkich) al it gefal. Ik sis hjir mei sin 'gelokkich', om 't ik altyd in swak hân haw foar konseptalbums. Ik soe legio foarbielden neamme kinne, mar dat is hjir net it goeie plak foar. Yn ien fan de folgjende alineas kom ik hjirop werom. Njord is dochs net in konseptalbum yn de sin dat it oer in koherint, slûtend nearratyf giet. It giet mear oer in sintraal tema wêr alle yndividuele nûmers as kollektyf oan ophongen wurde. Hjirboppe haw ik in krantenartikel siteare dy 't de konseptuele tematyk moai omskriuwt:

Foar my belichemt dit konsept twa kanten fan deselfde medaille. Oan de iene kant is it hartstikke nijskjirrich om op ûndersyk út te gean nei mooglike bannen tusken de Faeröer-eilânnen en de middeliuwske Friezen, mar oan de oare kant kin ik myn krityske histoaryske gevoel as skiednisstudint net útskeakelje at ik termen as 'verhaal', 'zouden hebben gevestigd' en 'hoe dit eruit gezien kan hebben'. It is, mei oare wurden, ûnwis oft dizze episode yn de skiednis oait bart hat of net en hoe at dit dan bart hat. Sa 't de band sels oanjûn hat binne der ferbannen te lizzen tusken de Friezen en de Faeroer-eilânnen, mar dochs is it bewiis dêrfoar net om oer nei hûs te skriuwen. It bronmateriaal liket te meager te wêzen om mei hurde konklúzjes en bewiizen te kommen. Gelokkich docht de fermiende histoaryske ûnwissichheid gjin ôfbrek oan wat de band ús fertelle wol en wêr 't Njord, yn myn belibbing, foar stiet.

Want in konseptalbum jout, sa at it eins ek moatte soe, romte oan de harker om sels mei it konsept oan 'e haal te gean. Hja kinne harren eigen ynterpretaasjes, ûnderfiningen, bielden, dreamen, gedachten en fyzjes koppelje oan it konseptuele kader, sadat dêr in unike lústerûnder út ûntsprut dy 't foar elts oars wêze sil. Sa haw ik dat ek mei Njord, wêrby 't ik it konsept sa 't de band dat delset hat sjoch as de oerflakte wêr 't in djippere laach ûnder leit as it ware.

Sa kom ik, en dat hat in skoft duorre, by de kern fan myn petear. En dat is dat Njord foar my bepaalde aspekten dy 't ik as sear wichtich sjoch en ûnderfyn foar myn bield foar Fryslân en harren taal, kultuer en skiednis oergryselik goed ûnder wurden wit te bringen yn de tekst en fiele lit troch it musikale listwurk. Dat klinkt tige dizich en abstrakt, wêrtroch 't ieniche útlis op harren plak is. Ik pak de grutte linen út de teksten fan de nûmers, wêrby 't it needsaaklik is om in bytsje tusken de rigels troch te lêzen. Friezen wurde delset as eigenwiis, sletten ('op zichzelf'), koppich en bolstjurrich, mar ek frijsinnich, eerlik, aventoerlik, ûndernimmend, rjocht foar harren raap, trochsetters, útlitten, lossinnich, relativearjend, ferbûn mei harren mienskip, loyaal, bûn oan harren tradysjes en op harren sels oanwezen. Dit komt net alline letterlik oan bod, mar benammen metafoarysk binne der in soad ferwizingen nei dit type omskriuwingen. It docht my tinken oan in beruchte passage fan de Fryske gelearde Joost Hiddes Halbertsma, dy 't rûn 1841 de Friezen sa omskreaun:

Dit soart omskriuwingen fan wat 'Fries-wêzen' al of net is, is moai, mar wat moatte wy hjir dochs mei? Wêrom, om it yn oare wurden te formulearjen, is it wichtich om oandacht te jaan oan dit soart omskriuwingen dy 't 200 jier lyn opskreaun binne en dy 't no yn in kompleet oare foarm útdraagd wurde troch in band as Baldrs Draumar. It hinget allegearre gear mei de komplekse fraachstikken wêr 't elke Fries, Nederlanner of wat foar ynwenner ek mar mei sit, nammentlik: wa bin ik? Wat is myn identiteit? Hoe ferhâld ik my tot dizze steeds komplekser wurdende wrâld dy 't steeds mear ien begjint te lykjen? Yn ien fan 'e skiedniskolleezjes dy 't ik folge haw is oait ris sprutsen oer 'de almaar toenemende behoefte bij mensen aan gemeenschapszin, identiteit, en een bedding'. De Fryske skiednis, taal en kultuer wurd yn harren fuortbestean bedrige troch in type wrâld wêryn 't minsken harren net mear identifisearje mei 'mar' ien identiteit, mar dat der steeds mear skeakele wurd tusken meardere manieren fan hoe atst nei dysels sjin kinst. De Fryske identiteit komt troch dit soart ûntwikkelingen yn in lestich pakket en moat bang wêze foar harren foarbestean. Ik wrakselje sels ek mei dit soart eksistinsjele fraachstikken: Ik bin in jong kerel, dy 't syn libben noch foar him hat. In Fries, dy 't floeiend Ingelsk sprekke kin, studearret yn Greens en yn in mum fan tiid oan de oare kant fan 'e wrâld wêze kinne soe. Wa is dizze jonge man dan? Wat betsjut it Fries-wêzen noch foar in 20-jierriche yn de ienentweintichste iuw? Hokker doel en funksje kin hy ferfolje yn dizze maatskippij? It giet hjirby net alline mar om kollektive groepen as Friezen, mar ek om yndividuen. It lit alline mar mear sjin hoe ûntsettend kompleks at de matearje no al is en yn de takomst wurde sil.

It wurd tiid om it ferhaal wer nei Baldrs Draumar ta te lûken en om der in ein oan de breidzjen. Der kin yn elts gefal stelt wurde dat Baldrs Draumar mei Njord pleatst wurde kin yn in lange line fan minsken, ferienings en kollektiven dy 't sich mei dit soart fûnemintiele fraachstikken dwaande hâlde, en dat it relevant, sinnich, wichtich en belangryk is om oer soks nei te tinken. Dizze band út Dokkum mei dan miskien net de originaliteitspriis winne mei harren musikale ynfalshoeke of heidenske tematiek, foar my belichemje se in reeks oan komplekse fraachstikken dy 't ik sa wichtich acht dat ik dêr miskien yn myn takomstige wurksumme libben in bydrage oan leverje wol. Dizze band hat my mei dit album in stapke fierder holpen yn myn persoanlike proses om myselfs kinnen te learen en tsjin te kommen en om my, sa at dat yn it ingelsk moai hyt, 'food for thought' mei te jaan om op te reflektearjen. Atst dat as band mei dyn wurk berikke kinst, dan fyn ik datst tot de grutte jonges rekkene wurde meist.

Fiif wolfertsjinne stjerren fanút myn kant en myn oprjochte tanksizzingen oan Baldrs Draumar foar dit geweldiche album.

Een fascinerende plaat met een rijk, gekleurd klankpalet. De haast filmische composities en gelaagde productie zorgen voor een unieke sfeer die over Dreaming the Strife for Love heen hangt. Af en toe is de vermengeling met het tegen de prog rock aanschurende toetsenklanken met death metal wat te fragmentarisch. Mede daarom valt mijn score helaas niet hoger uit, ook omdat me continue het gevoel bekruipt dat de plaat maar niet op gang wil komen en dat er zodoende meer in het vat zit. Het langste nummer - A Colossus, an Elephant, a Winged Horse, the Dragon Rendezvous - is het visitekaartje, zit erg goed in elkaar en laat zien waar de band toe in staat is.

Eén van de beste metal-albums van de nog jonge eenentwintigste eeuw draagt de naam 'Colors'.

Ik heb geen flauw idee hoe ik deze plaat onder woorden zou moeten brengen. Deze quote van bassist Dan Briggs geeft in ieder geval een indicatie van de houding van de band jegens Colors:



De muzikale inventiviteit die de heren tentoonspreiden is ongekend. Werkelijk alle uithoeken van het muzikale spectrum worden verkend. Wat dat betreft is de titel 'Colors' zeker op zijn plaats. De manier waarop de death metal en de metalcore dienen als kapstok voor de muzikale uitstapjes die aan bod komen is grandioos uitgewerkt en tot op de dag van vandaag ongeëvenaard.

Ik heb nog nooit zo veel muzikale stijlen bij elkaar gehoord op één album waarbij het daarnaast als een coherent geheel aanvoelt en er geen geforceerde krachtpatserij aan de pas komt ('kijk eens hoeveel stijlen wij kunnen spelen'). Voor de rits aan stijlen die hier voor de dag komen refereer ik daarbij graag aan het bericht van Don Cappuccino.

De muzikale trip waarop Between The Buried And Me je op trakteert is buitenaarts. De flow van het album is ongeëvenaard, waarbij moeiteloos wordt afgewisseld tussen betoverende basslijnen, grandioze gitaarpassages en complexe, dynamische drums.

Zelfs na zoveel jaren blijft Colors spannend, verrassend, inventief, ontroerend, bruut, emotioneel en bovenal creatief. Between The Buried And Me zal dit creatieve hoogtepunt naar mijn mening nooit meer kunnen overtreffen (alhoewel The Parallax II en Colors II akelig dichtbij komen) en leveren met deze Colors een album af dat hen vestigt naast de andere legendes in het Metalwalhalla.

Forever Howlong is een album geworden dat zich moeilijk naast het eerdere werk van de band laat leggen. Logisch ook, met het vertrek van muzikale motor Isaac Wood na het zeer sterke Ants From Up There uit 2022. Toch slaagt de band erin om een met een samenhangende collectie nummers op de proppen te komen met een zeer onderscheidend geluid en karakter. Daarom trek ik puntje bij paaltje toch de conclusie dat Forever Howlong wederom een ontzettend fijne plaat van het jonge Black Country, New Road is geworden.

Meerdere luisterbeurten op verschillende momenten en gemoedstoestanden, uitgesmeerd over een wat langere periode, doen dit album heel veel deugd. Na de eerste twee à drie luisterbeurten had ik hem op 3,0* staan, een aantal weken geleden kwam ik schoorvoetend met een beoordeling van 3,5* aanzetten en op dit ogenblik deel ik zonder aarzelen 4,0* uit, mét - jawel - ruimte voor een nóg hogere score.

Dat betekent dat Black Country, New Road, nog meer dan met eerdere albums, een ware groeibriljant heeft afgeleverd die na een rijpingsproces pas volledig tot zijn recht komt. Pas dan wordt de identiteit van de individuele nummers meer en meer zichtbaar, ontsluiert de ongelooflijk rijke instrumentatie - let er eens op, het is echt verbluffend - zich stukje bij beetje en ontpopt de enorme vindingrijkheid aan zang- en melodielijnen zich wat mij betreft tot dé troefkaart en smaakmaker van deze plaat.

Forever Howlong is een album geworden dat zich moeilijk naast het eerdere werk van de band laat leggen. Logisch ook, met het vertrek van muzikale motor Isaac Wood. Toch slaagt de band erin om een met een samenhangende collectie nummers op de proppen te komen met een zeer onderscheidend geluid en karakter. Dat geluid en karakter raakt me diep en maakt me bij vlagen zelfs erg emotioneel. In alle nummers bespeur ik namelijk een soort kinderlijke, jeugdige authenticiteit - geen naïtiviteit of eenvoud - en een ongrijpbare, uitnodigende en eerlijke ophartigheid, die bij mij een gevoel van nostalgische weemoed en liefelijke vreugde geeft en mij blootstelt aan persoonlijke reflectie en bezinning.

Een album dat zich in die indringende sferen weet te manifesteren, heeft iets heel bijzonders en puurs over zich heen dat maar weinige is gegeven. Forever Howlong heeft het en daarmee is het wat mij betreft een meer dan geslaagde voortzetting van de toch al fascinerende weg die Black Country, New Road heeft bewandeld.

Wat een intens gave plaat is dit zeg: het kwartje is eindelijk gevallen! Het voelt alsof alle jaren '70 progbands die ik een zeer warm hart toedraag in 2019 hebben gezegd "kom jongens, laten we nog eenmaal onze krachten bundelen en laten zien waartoe we in staat zijn".

Het resultaat? Cavalcade.

Het referentiekader van black midi is onnoemelijk groot en veelomvattend. Kort samengevat is de band de ultieme synergie van King Crimsoniaanse en Zappaiaanse compositionele geschiftheid en vooruitstrevendheid, van Genesisiaanse kalme nostalgisch-pastoralische momenten en Mahavishnu Orchestrale en Van Der Graaf Generatoristische jazzende / orkestrale instrumentatie. Een kolkende en dampende instrumentale brij aan muzikaal vakmanschap waar de klasse en schoonheid vanaf druipt.

Elders (alhiel) is de plaat zowel muzikaal, emotioneel als tekstueel voldoende uitgediept. Een dergelijke uiteenzetting laat ik daarom achterwege. Cavalcade is wat mij betreft het schoolvoorbeeld van hoe een breed-beïnvloedde band inspiratiebronnen tot zich dient te nemen, die vervolgens internaliseert en vervolgens te utiliseert, uiteindelijk komende tot een volledig uniek, eigen en zelf-gefabriceerd meesterwerk dat echt helemaal nergens mee te vergelijken is. Daarbij dient nog te worden vermeld dat black midi nog zeker niet aan haar muzikale en creatieve plafond is toegekomen, zoals met de opvolger van Cavalcade mijns inziens uitstekend betoogd is door de band.

De komende jaren gaan we nog heel veel plezier beleven aan black midi, dat is een ding dat zeker is. Met het album Cavalcade heeft de band het levende bewijs geleverd dat rock nog lang niet dood is, integendeel; zij is springlevend!

Fantastisch om alle positieve reacties hier te lezen en geweldig om te kunnen constateren dat Blood Incantation hier op Musicmeter eindelijk een breder scala aan liefhebbers weet aan te spreken, getuige het feit dat Absolute Elsewhere met afstand het album van de Amerikanen is waar het meest op is gestemd. Nu hopen dat het eerdere werk van de band eenzelfde lot is beschoren en ook op enkele nieuwe stemmers kan rekenen.

Verder ben ook ik van mening dat Blood Incantation zichzelf met dit werk heeft overtroffen. Meerdere luisterbeurten moeten uit gaan wijzen of het op de lange duur ook écht beter is dan Starspawn en Hidden History of the Human Race, maar het predicaat van de maximale score durf ik er nu ook al wel op te plakken.

Uitzonderlijk toch dat een band - en dan tel ik Timewave Zero als relatief vreemde eend in de bijt voor het gemak even niet mee - drie studioalbums op rij weet af te leveren waar ik een maximale score heb staan. Misschien wordt het in dat kader eens tijd na te gaan denken over een eventueel plekje in mijn top tien. Zoals gezegd voeg ik me bij al het reeds inhoudelijk gegeven commentaar, wellicht draag ik daar later zelf nog mijn steentje aan bij.

Op de valreep van 2023 heb ik Brutus samen met Psychonaut een geweldig concert zien geven in Paradiso, Amsterdam. Concertzaal-technisch is het tot dusverre de mooiste zaal die ik heb mogen aanschouwen, maar dat hier even terzijde. Psychonaut kende ik al een poosje en had ik ook al eens live zien optreden bij Into The Grave 2023, een optreden dat een verpletterende indruk op me achterliet en waardoor ik het studiomateriaal van de band nadien veel beter kon waarderen (getuige deze recensie, enkele dagen na het betreffende optreden geschreven).

Mijn kennis van het oeuvre van Brutus beperkte zich echter slechts tot het studiomateriaal en dan nog specifieker enkel deze plaat. Die plaat - de naam Unison Life dragende - maakte bij de eerste kennismaking geen indruk op mij, getuige de schamele 3,5*-score die ik eraan heb verbonden. De composities, de melodieën, de energie; het kwam simpelweg niet binnen. Waar dat aan lag, weet ik niet, maar ik besloot het er maar bij te laten.

Case closed, zou je denken...

Het concert van 30 december in Paradiso verraste me zeer positief. De muziek die Brutus maakt, komt live namelijk vele malen beter tot zijn recht. Het krijgt zoveel meer zeggenschap, energie en 'body' mee; ik heb ontzettend genoten van wat de band het publiek voorschotelde. In alle tevredenheid verliet ik samen met mijn neef de zaal, met het voornemen de studioplaat nadien nog eens een kans te geven.

En het kwartje lijkt nu de goede kant op te zijn gevallen, want Unison Life bevalt me nu stukken beter dan eerst. Bij alle nummers herken ik de expressieve, 'in your face'-zanglijnen van Stefanie Mannaerts die ik tijdens het concert kennelijk goed heb opgenomen. Waar de vroegere luisterbeurten aanvoelden als een worsteling en een 'ben ik nog steeds niet klaar?'-moment, vliegt de plaat de afgelopen draaibeuren om voordat ik er erg in heb.

Dit relaas is eens te meer een voorbeeld dat goede bands de eigenschap hebben om hun studiomateriaal bij een live-setting naar een hoger niveau te tillen. Brutus behoort voor mij na het concert in Amsterdam ook zeker tot die categorie bands. Dus hierbij een advies voor de mensen die twijfelen over de muziek van Brutus en die de kans krijgen ze eens live te kunnen aanschouwen: zeker doen, je wordt absoluut niet teleurgesteld!

4*