Ik ben hierop gekomen vanwege het verleden van Vincent Crane (bij Arthur Brown) en de toekomst van Carl Palmer, maar de kwaliteit van dit album als geheel legt nou niet direct een getuigenis van hun reputaties af. Het orgelspel en het drumwerk zijn dik in orde, maar compositorisch is het helaas allemaal vrij matig, en de zang- en gitaarpartijen ontstijgen dat niveau niet. Crane's afwisselend lekker uitwaaierende en aangenaam warme orgelgeluid blijft een genot om naar te luisteren.
        Kleine knipoog: het thema dat Crane gebruikt voor het intro en het outro van het overigens fraaie Winter lijkt hij te hebben "meegenomen" van de muziek die hij twee jaar eerder schreef voor Arthur Browns Come and buy (vanaf ongeveer 4'00 in dat nummer op The crazy world of Arthur Brown).
 

Na mijn enorme enthousiasme voor In the electric castle (de eerste Ayreon-plaat die ik leerde kennen) had ik het eigenlijk niet kunnen denken, maar van wat zich bij The human equation al een beetje aankondigde heb ik bij eerst The source en nu 01011001 toch echt wel last gekregen : bij alle afwisseling en veelgelaagdheid van composities, melodieën, arrangementen en vocalisten heb ik toch het idee gekregen dat het allemaal gewoon meer van hetzelfde is. De stijlkenmerken van stevige powermetal-nummers afgewisseld met folky of spacy interludes, de zangers die tegen elkaar in zingen, de akoestische en elektrische instrumenten die elkaar afwisselen, de incidentele hemelse of operateske koortjes – op de één of andere manier klinkt het allemaal zó vertrouwd dat er, ondanks de explosiviteit binnen de nummers zèlf, in het album als geheel geen verrassing meer zit, en alleen bij nummers die wat andere geluiden of sferen laten horen (zoals Connect the dots, Waking dreams en The truth is in here) ga ik rechtop zitten. Ik kan het allemaal absoluut niet slecht noemen, en ik heb nog steeds vrachtwagens vol respect voor wat Lucassen elke keer weer neerzet, maar het doet me gewoon niet zo veel.

01011001 is nooit mijn favoriete Ayreon-plaat geweest, maar deze live-registratie maakt er wel een feest van, met een batterij aan grote zangers en zangeressen in een subliem geluid met kraakheldere zang en knallende gitaren (dat begin van Age of shadows!). Ik was er zelf dit keer helaas niet bij, maar dankzij de Into the electric castle-live-show uit september 2019 (met Fish die bereid was om als toegift Kayleigh te zingen!) weet ik hoe spectaculair en sfeervol zo'n live-uitvoering van Ayreon kan zijn. Mijn bezwaren tegen het oorspronkelijke album (met name dat de muziek na een paar Ayreon-platen wel een beetje voorspelbaar werd: stevige powermetal afgewisseld met folky of spacy interludes, zangers die tegen elkaar in zingen, akoestische en elektrische instrumenten die elkaar afwisselen, incidentele hemelse of operateske koortjes) kunnen hiermee natuurlijk niet teniet worden gedaan, maar door het enthousiasme en de power van de live-setting lijken ze minder zwaar te wegen. Sterke toegiften ook.

Dit album maakt op mij vaak de indruk wat meer gitaar-georiënteerd te zijn, maar bij nadere beluistering zitten er toch ook veel keyboards in – misschien dat het overheersende rood in het artwork me steeds de indruk van directheid en rauwheid geeft, en hoe dan bevat Actual fantasy toch wel diverse sterke en harde gitaarpartijen, zoals in Abbey of Synn en Computer eyes. Het lijkt daarnaast ook iets simpeler dan ander werk van Ayreon te zijn, met iets eenvoudiger songstructuren, minder breaks en langere instrumentale outro's die niet altijd wat toevoegen (The stranger from within, Farside of the world, Forevermore). En persoonlijk vind ik zoveel Edward Reekers gedurende één en hetzelfde album wat veel van het goede, maar dat ligt natuurlijk aan mij, want met zijn stem is verder niets mis. Al met al een degelijk album dat ik toch niet op het niveau van de beste en meer gevarieerde Ayreon-platen vind staan; misschien sluit ik me wel aan bij de mening van Edwynn (23-10-2013) die het "wel verfrissend tussen al dat bombastische geweld van de rest van het oeuvre" vindt, maar dan met de vermelding dat die bombast Ayreon voor mij toch ook wel zo leuk maakt.
        Als ik zo de oude versie op de DVD beluister (en bekijk, met z'n mooie animaties en meegeleverde teksten) klinkt die toch ook lang niet slecht, en die synthetische drums zijn niet eens zo beroerd, maar de echte van Ed Warby zijn toch te prefereren. Verder alles weer fraai afgewerkt qua DVD en qua boekje, zoals we van Lucassen gewend zijn.

Mijn eerste kennismaking met Ayreon, en ik moet oppassen in mijn enthousiasme niet té hoog in te zetten. Vooralsnog hoor ik hier een heleboel dingen in : het doet me denken aan The war of the worlds, Rick Wakeman, Dream Theater en vette jaren-70-AOR, maar ook zijn er echo's van Tommy, Pink Floyd, Greg Lake, Brian May en zelfs Tangerine Dream. Maar wat ik voorál hoor zijn een enorm gevarieerd instrumentarium, kleurrijke arrangementen en zeer divers klinkende gitaarpartijen in een bijzonder aanstekelijke mix van 70's-symfo en moderne rock, gebaseerd op een verhaallijn die enerzijds nogal cheesy is maar anderzijds een perfect vehikel voor alle muzikale stemmingen en de verschillende gastzangers vormt, alles overgoten met een saus van onmetelijk plezier in de eigen inventiviteit. Een heerlijk album, waarbij ik de eerste CD wat beter vind dan de tweede vanwege de aanwezigheid van Isis and Osiris (voor mij het hoogtepunt van het geheel) en het mooie melancholische begin van Time beyond time, hoewel die CD ook het enige echt beroerde nummer van het album bevat (van die zeurderige melodie van "re – he-e-e-liopolis, ka-a – a-a-ananti, in the tunnel of light" word ik helemaal naar). Maar dat vlekje doet gelukkig weinig af aan hoe leuk ik dit album vind.

Zo blijkt op dit debuut al de karakteristieke Ayreon-mix van symfo, metal, pop en folk in volle glorie aanwezig te zijn, en een aardig verhaal, diverse gastzangers, een fluit en een klavecimbel voor de middeleeuwse couleur locale en een netjes verzorgd boekje complementeren het geheel. Het niveau van later Ayreon-werk wordt nog niet overal gehaald : de nummers van het middengedeelte zijn niet overal even sterk, het "herauten-melodietje" dat vooral in het begin nogal eens opduikt vond ik al vanaf de eerste keer een heel flauwe manier om de Middeleeuwen op te roepen, en van die "double-tracked" zang van Lucassen zelf krijg ik onderhand wel een beetje genoeg. Dieptepunt is het hier al vaker genoemde slot van The banishment ; het grunten op Into the electric castle vond ik al vervelend, maar dit is nog even een paar graadjes erger. Gelukkig is de rest van het album melodieus, krachtig en inventief, een waardig begin van wat een lange en extreem creatieve carrière ging worden.
        De semi-akoestische bonus-CD bevat behoorlijk omgegooide versies van de nummers van het oorspronkelijke album met diverse alternatieve zangers en zangeressen en is echt een leuke toevoeging – je zou het haast een tribute-album noemen als het niet uit Lucassens eigen koker was gekomen. (Gedurende de laatste halve minuut van het slotnummer probeert iemand [Lucassen zelf?] de "zang"partij uit voornoemde slotpassage van The banishment te imiteren, maar dat is voor hem zó laag dat hij eindigt in een hoestbui. )

Na het totaal overdonderende Into the electric castle is dit het tweede Ayreon-album dat ik leer kennen, en gelukkig zitten dezelfde elementen in de mix : een veelkleurig geluidsbeeld (metalgitaren naast folky fluitjes en een klavecimbel naast grunts – dat hoor je toch niet alle dagen), feestelijke symfonische metal, verschillende zangers en zangeressen, en vooral een alles overheersend gevoel van lol, energie, plezier, uitbundigheid en vreugde in de eigen creativiteit. De vele zangers binnen elk nummer en de overdaad in de arrangementen storen me niet en dragen juist bij aan het enorme feel-good-gevoel dat na het draaien van een Ayreon-plaat over mij komt, en ook met het verhaal dat hier als kapstok voor de plotlijn dient heb ik geen moeite (integendeel zelfs : de manier waarop Lucassen daardoor "donkere" emoties als schuldgevoelens, schaamte, agressie, jaloezie en woede letterlijk een stem kan geven vind ik juist erg slim gevonden). En wat een lekkere uitsmijter, die twintigste dag...
        Als enige minpuntje valt het me op dat ik in alle rijkdom en afwisseling en veelzijdigheid van deze muziek toch al bij de tweede plaat die ik van Ayreon leer kennen bepaalde muzikale en productionele "trucjes" herken, zoals bijvoorbeeld het "tegen elkaar in zingen" dat op Memories goed te horen is (de tweede stem begint al "We were showing off our brand new flashy bikes" te zingen wanneer de eerste nog met "Do you remember that time?" bezig is). Maar dat ik dat nummer ook als één van mijn favorieten heb aangekruist zal al duidelijk maken dat ik daar verder geen problemen mee heb. Sowieso kan ik héél veel hebben op (en van) deze muziek, net zoals ik het ook vermakelijk vind om te kijken welke echo's van andere muzikanten ik hoor (Pink Floyd, Brian May, Mike Oldfield, Dream Theater, Earth & Fire en Queensrÿche – ik zeg met nadruk níét dat ze er in zitten, maar ik moest aan al deze namen wel minstens één keer denken in de loop van de plaat). En wie spitst de oren niet wanneer James LaBrie (hier trouwens prima bij stem) op dag vijf "This means nothing to me" zingt?

Tja, ik wil het nog wel eens vergeten als ik één van Lucassens projecten eens een keertje niet zo geweldig vind, maar het kan eigenlijk niet voldoende benadrukt worden wat een uniek talent hij is, uitblinkend in componeren, teksten (inclusief een rijk Engels vocabulaire zonder kromme structuren), arrangeren, het bespelen van zowel gitaar als toetsen, het verleiden tot meewerking van de crème de la crème van internationale zangers en musici (recent en oud), het vermogen om alles aan de man brengen met serieus commercieel succes, alles op zijn eigen voorwaarden en volgens zijn eigen normen en visie, en dat elke paar jaar weer en al sinds een kwart eeuw. Een ongelooflijke prestatie, en zoals gezegd vergeet ik dat wel eens, maar bij The source realiseer ik me dat weer ten volle, want dit is weer een subliem album, extreem gevarieerd, uitstekend gespeeld en gezongen, in een fraaie mix van metal en folk (en ook dat vergeet ik wel eens : hoe natuurlijk bij Lucassen die twee stijlen kunnen samengaan en soms zelf versmelten, bijvoorbeeld op Sea of machines, All that was en The dream dissolves), sommige dingen bekend uit eerdere Ayreon-platen maar allemaal zó goed gedaan dat dat geen enkel probleem is, en met als basis een schijnbaar onbeperkte hoeveelheid ijzersterke melodieën, altijd de ruggegraat van welke plaat dan ook naar mijn mening, en The source loopt er fier mee rechtop.
        Ik heb er overigens geen probleem mee dat de tweede CD minder zou zijn, gedeeltelijk omdat ik die nummers echt niet slechter vind, gedeeltelijk omdat ik het album bijna altijd in z'n geheel draai (of in ieder geval van a tot z, hoewel niet altijd achter elkaar door). En het mag ook wel eens gezegd worden, de vormgeving is weer fantastisch... maar dat is eigenlijk altijd het geval als Lucassens naam op de hoes staat. Opnieuw vergeet ik weer hoe uitzonderlijk deze artiest is.
        Die-hard-fans zullen de volgende feitjes wellicht al kennen, maar voor de overigen zijn ze hopelijk leuk genoeg om hier even te vermelden. Volgens de Engelse wikipedia was Lucassen niet tevreden met Marcel Coenens oorspronkelijke gitaarsolo op The dream dissolves, dus werkten ze aan een tweede versie die uiteindelijk op het album terecht is gekomen en die door Lucassen werd beschreven als "één van de beste solo's die ik ooit heb gehoord." Coenen schijnt hem te hebben bedankt "for pushing him further." Daarnaast was de vertolking van James LaBrie bij The theater equation aanleiding voor Lucassen om hem voor een nieuw project uit te nodigen, "which LaBrie accepted even before Lucassen could finish his sentence." En tenslotte is de vertaling van de woorden van de Preacher op Deathcry of a race volgens een internet-bron iets in de trant van "Laat er licht zijn! En er was licht" (Genesis 1:3).

Ik heb hier alleen de Blu-ray van gezien, en kan dus niet beoordelen hoe de CD's klinken, dus ga ik ook geen waardering in sterren geven, maar op het eerste gehoor was de kwaliteit van de uitvoering in ieder geval zeer hoog. Klasse, ik wou dat ik erbij was geweest. Geweldige extraatjes op de Blu-ray ook, erg leuk dat de meeste zangers en muzikanten even aan het woord kwamen tijdens de behind-the-scenes-docu, dat geeft ook nog eens een mooi idee van wat er allemaal bij komt kijken als je zoiets groots op wilt zetten, hulde voor Lucassen en zijn entourage dat ze dit allemaal voor elkaar hebben gekregen. En het blijft natuurlijk toch een geweldig stuk muziek.
.

Zoals gebruikelijk bij Ayreon zit alles weer uitstekend in elkaar, is er een aantal prima vocalisten aangetrokken, zijn er leuke instrumentale bijrollen voor een paar extreem grote namen (Wakeman, Emerson, Rudess, Hackett, Wetton), ligt er een aardig verhaal met een leuke twist aan de basis (hoewel ik af en toe aan Tommy moet denken) en zitten er een paar sterke muzikale thema's in (met name in de titelnummers), maar als geheel maakt het op mij toch de indruk van too much and not enough. Misschien komt het wel door de beperkingen van het medium : om de plot vooruit te helpen moet Lucassen al te regelmatig verhalende zangpartijen invoegen, waardoor er weinig ruimte is voor lange instrumentale stukken om sfeer te bouwen (of om gewoon de luisteraar te laten genieten), en dat wreekt zich in het fragmentarische karakter van dit album – ook al beschouw je dit als vier lange "plaatkanten", dan nog verspringt elk van de vier delen wel héél vaak van melodie en stemming, en de instrumentals zijn over het algemeen te kort om echt afwisseling te bieden. Ik word gewoon te weinig verrast zoals door het gebruik van een prachtig mellotron in Quid pro quo, een orkest in String theory en de aparte solo van Steve Hackett op The parting.
        Overigens wel nog even een lans breken voor Ed Warby, die nu al zó lang komt opdraven voor Lucassens Ayreon-projecten en daarbij elke keer weer perfect werk aflevert : stevig, functioneel, complex en altijd interessant, maar nergens de andere instrumenten overvleugelend. Chapeau.

Ik heb geen enkel probleem met de opzet, want de ideeën zijn leuk en de arrangementen lekker vet, het tempo zit er goed in, en de sfeer wordt voor mijn gevoel niet onderbroken maar juist goed vastgehouden door de verteller (bij wiens stem ik trouwens steeds aan Christopher Lee moet denken, maar een Engelse luisteraar hoort ongetwijfeld eerst en vooral Doctor Who). Wat mij wèl stoort is het gebrek aan goede zangmelodieën, want er zitten gewoon te weinig nummers op waarbij ik niet al halverwege genoeg van de beperkte melodische afwisseling van de saaie zangpartijen heb. Uitzonderingen zijn Dumb piece of rock, Get out! Now! (fantastisch gezongen door Dee Snider) en Message from beyond met die prachtige elektrische piano, maar tegelijk benadrukken die nummers meteen hoe weinig variatie en progressie er zit in de melodieën van bijvoorbeeld Daniel's descent into Transitus, Talk of the town en Daniel's funeral. Het blijft Ayreon en dus sympathiek, maar het gevoel van opwinding dat zijn eerdere platen bij mij opwekten bekruipt me ditmaal te weinig.

Misschien heb ik de afgelopen tijd iets teveel Ayreon tot me genomen en ben ik door die overdaad enigszins geneigd om sommige van zijn/hun albums iets te negatief te beoordelen, maar nu ik dít album leer kennen begrijp ik weer helemaal waarom ik zo enthousiast was over de eerste Ayreon-plaat die ik een paar jaar geleden hoorde (Into the electric castle). Uitstekende melodieën, een fraai gebruik van analoge synthesizers en gitaren, zangers en zangeressen wiens stemmen uitmunted passen bij de sfeer van hun nummers (met uitzondering van Jacqueline Govaert, van wie ik nooit een liefhebber ben geweest – om het maar voorzichtig uit te drukken) en een mooie desolate sfeer die de dromer begeleidt op zijn reis van plaats naar plaats en van tijdperk naar tijdperk ("In space no one can hear you sing"), alles klopt. Nummers 7 en 8 zijn misschien iets minder dan de rest, maar toch ook zeker niet slecht genoeg om skipmomenten te worden.
        Grappig dat ik Lucassen ergens hoorde (of las) zeggen dat hij de concepten van zijn albums niet ontwerpt met het oog op artisticiteit of diepgravendheid, maar enkel en alleen om de luisteraar de muziek in te trekken en diens aandacht vast te houden. Het siert hem dat hij zo absoluut niet pretentieus wil overkomen, en wat Into the electric castle betreft gaat dit ook helemaal op (een enigszins melig verhaaltje dat echter spannend genoeg is om de kleurige muziek een effectieve narratieve kapstok te bieden), maar wanneer je de moeite neemt om de teksten van Universal migrator part 1 (mee) te lezen vormen die toch wel degelijk een verrijking en verdieping met hun boeiende en soms ook gewoon ontroerende inkijk in zowel persoonlijke als historische gebeurtenissen (de Nachtwacht, Stonehenge, Apollo 11, Sir Francis Drake – allemaal uitermate interessant).
        Aan de minzijde kan ik niet om de te grote Pink Floyd-insteek heen : de gitaarsound van David Gilmour zoals te horen op Echoes, Wish you were here en The division bell vind ik op sommige nummers te overheersend, en als dan zelfs het orgeltje van Echoes op 2084 nog even opduikt wordt het allemaal een beetje te veel. En dat het refrein van het overigens zeer sterke The first man on earth klinkt alsof Jeff Lynne opeens achter de knoppen (en de microfoon) plaats heeft genomen, daar zit ik ook niet op te wachten, maar ach.
        Al met al een prachtige en atmosferische plaat die in zowel muzikaal als tekstueel opzicht volledig bevredigt. Ook de recensent van de All Music Guide is er warm voor gelopen, getuige zijn waardering met 4½ van de mogelijke 5*, maar de enige gebruiker daar die de moeite heeft genomen om een (korte) recensie te plaatsen is er íéts minder enthousiast over: "Overblown, Eurotrash, pretension at its worst [...] a complete lack of taste [...] corny, cheesy [...] and unlistenable." Tja.

Alle klassieke Ayreon-ingrediënten zijn weer in de afgepaste doses en verhoudingen aanwezig, met als resultaat een vol en gedetailleerd geluidsbeeld met de juiste zangers, koortjes, gitaren en Hammondorgels, intro's als oorwurmen (vooral bij Journey on the waves of time en Into the black hole), catchy refreinen en stevige solo's op de geschikte momenten, alles tegen de achtergrond van een SF-verhaal dat vooral niet te serieus genomen moet worden maar dat Lucassen wel een mooie kapstok voor zijn progmetal biedt. Toch doet het me niet zoveel : het is allemaal degelijk, vrij toegankelijk en zeer melodisch, maar als standaard-Ayreon biedt het ook niet veel nieuws, en dan betrap ik mezelf erop dat mijn aandacht afdwaalt, nooit een goed teken.
        Mijn favoriete nummers zijn dezelfde als die van de meeste gebruikers hier : Dawn of a million souls en Into the black hole (met veel autoriteit en overtuiging gezongen door Bruce Dickinson). Van Chaos ben ik minder gecharmeerd, het is wel knap maar doet mij persoonlijk teveel aan de spierballenrollerij van Steve Vai denken, en de zanger op het laatste nummer (Ian Parry, mij zoals de meeste namen hier onbekend) had wel iets minder als Meat Loaf mogen klinken. Al met al geen slechte plaat, maar als ik mag vergelijken prefereer ik het wat rustiger en voor mijn gevoel meer uitgebalanceerdere eerste deel van dit tweeluik.

Ontzettend leuke popplaat, ergens tussen Prefab Sprout en Everything But The Girl in (en met echo's van de stemmen van Billy Bragg en Neil Finn), maar toch vooral genoeg eigens om hier een unieke band van te maken. Leuk dat Frame zo'n apart gitaargeluid heeft, veel akoestisch en Spaans zonder dat hij het kader van de klassieke popsong (die hij perfect beheerst) hoeft te verlaten. Jammer van Release (dat jazzgitaartje werkt behoorlijk op m'n zenuwen) en Back on board, dat sowieso al melodisch niet zo lekker loopt en dan ook nog eens de doodssteek krijgt van een misplaatst dameskoortje, maar over het geheel genomen een frisse popplaat. De bonustracks (11 en 12 zijn B-kantjes van de Oblivious-EP, 13 is het B-kantje van Pillar to post als single) voegen niet veel toe. Favoriete nummer : Lost outside the tunnel (met die prachtige mandoline in het melancholische refrein).
 

Bijna drie jaar lang geen bericht bij geplaatst?!?... Beetje mistroostig klinkende tweede plaat. De nummers komen op mij wat monotoner en donkerder over dan op het zo leuke en poppy debuut, en de stem van Roddy Frame doet me hier soms denken aan Jarvis Cocker voordat die leerde zingen. Te weinig sprankelende momenten en te weinig nummers die me bij de les houden. Twee hoogtepunten : The back door to Heaven en het titelnummer, dat erg lang duurt maar door z'n prachtige melodie en arrangement elke seconde waard is.